12 (декабрь), 2025
ШИГЪРИЯТ ҺӘМ ЧӘЧМӘ ӘСӘРЛӘР
Фәнил ГЫЙЛӘҖЕВ. Буран булып, җаным талкынган чак... Шигырьләр. .....……………......3
Кәрим КАРА. Бобон. Повесть. .........................................................................…………..........9
Сәгыйть ӘХМӘТҖАНОВ. Инде менә сап та булып җитте ул! Мәсәлләр. ........………..........53
Миңзифа ӘХМӘТШИНА. Илдә чыпчык үлми. Повесть. ......................…………………….........58
Әлфирә ГАЛИЕВА. Китапларга сыямы соң Туфан?!. Шигырьләр. ....………………………........107
Зинаида ЗАХАРОВА. Күрәчәк күкләрдә языла. Хикәя. ......................…………………………..........111
ЯҢА ИСЕМНӘР
Илнар ФАТИХОВ. Шашынсын ла шау-шу урамда! Шигырьләр. .....……………………………..….....133
КАРДӘШ ХАЛЫКЛАР ӘДӘБИЯТЫ
Миләүшә КАҺАРМАНОВА. Кайту Хикәя. ...................................................136
ӘДӘБИ БЕРЛӘШМӘЛӘРДӘ
«Серле каләм» серләре. Апас районы иҗатчыларының шигырьләре
(Римма ШӘЙХЕТДИНОВАның кереш сүзе белән). ....................................................150
ӘБҮГАЛИСИНА МӘГАРӘСЕ
Илдус ЗАҺИДУЛЛИН. Татар милләтенең беренче идеологы. ...................................156
Фотоархив: «Казан утлары» архивыннан. ....................................................................161
Әдәби мизгелләр. «Казан утлары» – Чистайда. .........................................................162
ХӘТЕР-ХАТИРӘ
Эльмира ЗАКИРОВА. Мәһдиев сабаклары. ...............................................................163
Фатиһ КУТЛУ. Аяз абый белән онытылмас тәүге очрашуым! ...................................169
ТАТАР ХИКӘЯЛӘРЕ ХӘЗИНӘСЕННӘН
Фаил ШӘФИГУЛЛИН. Ликандр. ...........................................................................….....174
Бүрек. ..............................................................................................177
КАЛӘМНЕ ШТЫККА ТИҢЛӘП
Аитзәк АИТОВ, Шамил ГӘРӘЙ шигырьләре. ...............................................180
ГАЗИЗ ТАВЫШЛАР
Сүнмәс йолдыз (Ситдыйк Айдаровның тууына – 130 ел). .......................................182
Моңнан нигез салган Сәйдәш (Салих Сәйдәшевнең тууына – 125 ел).
Сәхифәне Нәсим АКМАЛ алып бара. .......................................................................183
2026 елда «Казан утлары» журналы тәкъдим итәчәк проза әсәрләре. .................184
2025 елда «Казан утлары» журналында басылган әсәрләр исемлеге. ...........…....185
Иҗтимагый-мәдәни тормышыбыздан. Вакыйф НУРИЕВ әзерләде. ...............……......190
-
Ноябрь аеның җиңүчеләре билгеле!
Котлыйбыз! -
Кышкы авыл
Бурап яуган карлар әйтерсең Калебне дә сарган ак көрткә. Барлый күңел утлы тәрәзләрне – Канат куймак була өметкә! -
Татар милләтенең беренче идеологы
Каюм Насыйриның галим-тикшеренүче булып формалашуында һәм Европа фәненә йөз тотуында Казан руханилар семинариясендә мөгаллимлек итүе бик зур роль уйный. -
Туган тел
Мин, Акмулла арбасына утырып, Әрем исен сөртеп битләргә, Тәгәрәдем татар йөрәгенә, Киләчәккә аны илтергә. -
Сөйлә, болыт, сөйлә туган якка...
Сөйлә, болыт, сөйлә туган якка! Бушлатымда номер калтырый. Планетаның иң түрендә бүген Туфан дигән йолдыз ялтырый! -
Ана догасы
Өч баламнан гына аерма тик! Үзең сакла... Бала хәсрәтенә түзалмам. -
Ятам әле...
Аркылыны буйга салмый ятам әле тайгада. Болай ятканым юк иде нинди иркен далада! -
Тәхет
Арысланны шәйләп Ишәк йөзендә дә Тәхет белән бәйли аны үзе бәндә. -
Вакыт көзгесе
Көзге каршысында ялган уттай яна. Язмышларны күмеп вакыт комы ага. -
Ак дөнья
Ишеп-ишеп кабат ява карлар, Пакьли булыр соры дөньяны. -
МӘҺДИЕВ САБАКЛАРЫ
Мөхәммәт абый Мәһдиев лекцияләре турында бездән алдагы курслар әллә ничекләр итеп кызыктырып сөйли. «Аның лекцияләре кино сыман, озаккарак сузылсын иде, звонок кына булмаса ярар иде дип, тын да алмый утырабыз», – диләр. -
Тыңлаучанлык бәласе
Кистереп: «Юк!» – дип әйтергә авыр кешегә. Шул сүздән бәгырь теленә, күңел күшегә... Әйтмичә дә булмый кайчак, әйтергә кирәк. Һәр әйтүдән парә-парә теленә йөрәк. -
Тургайлар белде микән?
Кыр чәчәкләрен сөйгәнне тургайлар белде микән? Тайгада гөл эзләп йөргән ир-аттан көлде микән? -
Калган эшләр...
Өем-өем эшләр кырылып ята, Бер селтәнеп кенә тәмамларлык түгел. Яңа елга ярты сәгать кала Шуны уйлап өзгәләнә күңел. -
Бу көннәрдә
Бөтен дөнья бүген тирән көрттә, Бөтен дөнья ак кар эчендә. -
Төлке бизмәне
Ни дип икән күргән бернең исе китә? Тәмлерәктер моннан мең кат тавык ите! -
БӘХЕТ БӘЯСЕ (драманың дәвамы)
К ә р и м . Агуны үзе салдымы, синме? М а р а т . Мин аның агу икәнен белмәдем. Роберт Марсович ул вакытта ук Розаның сөяркәсе иде. Идриснең бокалына йоклата торган дару салырга кушты. Коньяк күбрәк салынган бокалга салдым. Бокал да зуррак иде. Алдан шулай сөйләшкән идек – ялгыш Роберт үзе эчмәсен өчен. -
Урам җыештыручының хәле
Кызганыч та бу хатынның хәле, Караңгыда ялгыз йөри катып... Табигатьнең карга чумган мәлен Үз тәкъдире итеп бара тартып. -
ЧАҢГЫДА
Кышны ямьсез диләр, Ялганлыйлар, Булдыксызлар гына шулай ул, Ударникка салкын кыш та дус: – Чаңгың белән кил, ди, Суза кул. -
Минем туган якта
Язлар шаулап килә: Кар сулары ага Таудан, көлә-көлә! -
Мәхмүт Хәсәновның Фоат Садриевка язган хаты
Фоат туган, быел да сезнең якларга, әкияткә тиң узган елгы урыннарга барып, әллә бер атна-ун көн ял итеп, дөресрәге, балык чиертеп ятыйммы әллә дигән идем дә, хәзергә ул уемнан кире кайтып торырга туры килде. -
Өй сүтәләр...
Өй сүтәләр, иске бүрәнәләр Сыкрый-сыкрый җиргә баш куя. Әйләнәгә үксез бер моң өстәп, Тузгып бара инде бер оя. -
Өч кызым
Минем нәни өч кызчыгым: Өч асылташ-йолдызчыгым – Өч сылуым, өч сабыем – Таңсылуым, Айсылуым Һәм Айзиләм – өч наныем. -
Сәяхәтче
Кинәт очкын. Аннан ялкын туды. Ә аннары учак дулады. Туңган кулын җылытучы юлчы Хәерлегә барысын юрады. -
Сезнең сурәт
Сезнең сурәт пәке белән уйган, Җуелмый ул канлы йөрәктән. Сагынулар ак каеннар белән Шигырьләрдә калды беррәттән! -
Бобон (повесть)
Кадерле ял көннәрен исраф итеп, монда туганлык җепләрен ныгытырга килеп йөрергә исәбендә юк иде Рамилнең. Розалинасы белән берәр шифаханәгә барырга планлаштыралар иде алар. Икесенең дә яллары бер вакытка туры килде. Бәхетләреннән, интернетка кереп, кая барырга дип, сукмакларны билгели башладылар хәтта. Һич югы Абхаз якларын күреп кайтырбыз дигән мөмкинлекне алга куйдылар. Син теләгәнчә буламыни әле ул... -
Таяк
Озак ятты чүплекләрдә ул таяк, Типте аны уңга-сулга күп аяк. Инде черим, инде бетәм шунда дип, Хафаланды, хәсрәтләнде ул таяк. -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повесть)
Сугыш... Нинди авыр, каһәрле, шомлы сүз бу! Көннәрнең берендә Күзәш авылының да ир-атлары сугышка китте. Китүчеләрне станциягә кадәр озатыр өчен урам тулы җигелгән ат. Гайнетдин җиде айлык Әхмәтен соңгы кабат кулына алып сөйде дә: – Рафига, бу сугыш озак булмас, менә күрерсең, берәр атнадан кайтып та җитәрмен. Балаларны, үзеңне сакла, әниләр янында бул, – дип, иң беренчеләрдән булып, кара-коңгырт, ак кашкалы атына утырып, авылдан чыгып китте. -
Өйдә калыйк
Әйдә, бүген өйдә калыйк әле! Чыкмыйк әле шаулы шәһәргә! Болай барса, тиздән туры килер Тынлыкка да «сез» дип дәшәргә. -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повестьнең дәвамы)
Елатырлык, ир-атны да бөгәрлек хәсрәт иде бу. Гайфетдин, малае үлү хәбәрен алгач та, сабыр булырга, еламаска тырышкан иде. Менә тишелде төер, сыгылып төште карт. – Сез андагы хәлләрне күрсәгез, халык дошманнары тотканнармыни... Хайваннарны да алай... -
Соры болытлар каплады күңелемнең күген...
Соры болытлар каплады күңелемнең күген. Үзем белән үзем генә калыйм әле бүген. Уйларымны уйлыйсым бар, җаныма тимәгез! Болытларны куасым бар, яныма килмәгез! -
Белеп яшим
Тик үкенмәм мондый югалтуга, – Мин бәхетле саныйм үземне. Син барлыкны җирдә белеп яшим, – Шул юата минем күңелне. -
Бобон (повестьнең дәвамы)
Тирә-якта куе булып куаклар үскән иде, утырырга урын да табылды. Урталай сынган бетон плитәне ташлап калдырганнар икән. Шешә авызыннан гына берничә йотым йоткач, Симез кесәсеннән тәмәкесен алып кабызды, тирә-якка ачы төтен исе таралды. – Син каян беләсең Бәширне? Бобонны дип әйтүем, – дип беренче соравын бирде репортёр. Күңеле күтәрелеп киткән Симез кеткелдәп көлеп куйды. -
Шагыйрь шигырь сөйли
Шагыйрь шигырь сөйли. Аны гүя Күккә чөя илаһи рух шул мәл. Кулларын ул җәя, суза, болгый... Сүзләрендә – иң югары кимәл. -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повестьнең дәвамы)
Җәйнең матур көннәрнең берсендә, Гайфетдиннәргә үзенең тугыз яшьлек малаен ияртеп, Костромада яшәүче кызлары Рауза кайтып төште. Аның да ире сугышта вафат булган икән. Утырышып елаштылар. -
КҮРӘЧӘК КҮКЛӘРДӘ ЯЗЫЛА (хикәя)
Нинага һава җитмәгәндәй тоелды. Ул кабаланып киенде дә урамга чыгып китте. Күкрәген тутырып, тирән итеп сулыш алды. Үпкәләренә салкын һава кереп тулганын тойды. Туктый алмыйча ютәлли үк башлады. Күзләреннән эре яшь тамчылары тәгәрәде. Нигә кызы тормышка бик җиңел карашлы булды соң? -
ОНЫТЫЛМЫЙ ТОРГАН МОСТАФИН
Виртуоз баянчы, композитор, аккордеончы, Татарстанның халык артисты Рәшит Шәкүр улы Мостафинның (1946–2023) тууына 80 ел -
ЕГЕРМЕНЧЕ ГАСЫР БУЛАТЫ
Күренекле актёр, Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты Наил Галимулла улы Әюповның (1936–2008) тууына 90 ел -
Авылыбызда ифтар
Авылыбызда ифтар. Ай дәвамы Чират торып мәчет эчендә Авыз ачтыралар авылдашлар, Теләк теләп безнең өчен дә. -
Бобон (повестьнең дәвамы)
Хатынына сынап карап алды Рамил. Күз төпләре күгәреп чыккан, йөзе шешенгән, әллә елап та алгандыр. Йокы эләкмәгәнлеге күренеп тора инде мәгәр. Розалина килеп иренең кулыннан пакетын алды, аш бүлмәсенә таба үтте. – Чәй эчеп ал, яңарак кына эчкән идем әле мин. Хәзер кайнатырга куям... -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повестьнең дәвамы)
Рафига янә салкын, шыксыз өйгә кайтып егылды. Күзенә ак-кара күренмәде. Мичкә дә якмады, тамагына да берни үтмәде. Үкси-үкси, сәкегә ауды... Җаның, күңелең тыныч, сәламәт булмаса, нинди эшкә тотынып була, ди, инде. Нинди ашау, йә булмаса, башка турында уйлау килсен Рафига башына. Аның бөтен уе балалар, ничек тә булса аларны үзе янына алып кайту -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повестьнең дәвамы)
«Йа Раббым! Зиһеннәремне ала күрмә, сабырлык бир, Раббым!» Чабаталарының эче лычма су, аларның әле берсе, әле икенчесенә елап-сыкрап барган Рафиганың да күз яшьләре тама кебек. Унике чакрымнар ара үтәсе бар. И Ходай! Бу бәхетсез балаңның күз яшьләрен җыйсаң, күлләр булыр иде... -
Була иде...
Синең кебек үҗәт хатыннарның Кулларында җәннәте ирнең! Җыр итеп җырларлык гом(е)реңне Бөтен килеш син миңа бирдең! -
Бобон (повестьнең дәвамы)
Ә чын мәхәббәт ул бөтенләй икенче була. Аның утында янганнар, андый илаһи хисләрне кичергәннәр каршында баш иярлек. Күпләренең исемнәре тарихта ташка басылып калганнар. Йосыф белән Зөләйха, Мәҗнүн белән Ләйлә, Фәрхәд белән Ширин, Ромео белән Джульетта. Бәшир дә шул исемлекне дәвам иткән хыялыйрак затлардан булган, ахрысы... -
Әй кызлар
Күзгә туры карап китә кызлар, Әкрен генә елмайгандай итеп. Ә мин борылып карап калам шунда: «Нинди чибәр!» – диеп, исем китеп. -
КАЙТУ (хикәя)
Сезнең сагынганыгыз бармы? Бала чакта. Минем бар. Үлеп, өзелеп, сарыга сабышып… -
БЕРЕНЧЕ МӘХӘББӘТ
Җәй иртәсе, Торып, бакча якка Тәрәзәмне ачсам киереп: Син үтәсең көлеп күз алдымнан, Дулкынланып, ташып, сөенеп. -
Бобон (повестьнең дәвамы)
– Больницада бер әйберне дә калдырмаска кушалар. Тагын кирегә киләсең икән, Аллаһ сакласын, – дип аңлатты үз гамәлен Рамилгә. Бу хатын-кызның хорафатларга ышануларына исең китәр. Кара песи дә шомга сала аларны, буш чиләкләр дә. Әгәр дә инде зиратка мәет озатканнарын күрсәләр, стенага менәр хәлгә җитәләр. -
Бобон (повестьнең дәвамы)
Зур булмаган җирдә өч авыл юкка чыккан. Татар, мескен, теше-тырнагы белән ябыша уч төбе хәтле җиренә, ябык сыерына, мүкләк кәҗәсенә. Аңа шул җиреннән башка яшәү юк. Күзалламый да ул башкача яшәүне. Һаман да шундыйрак караш саклана кайбер авылларда. Кызын-улын, акчалар түләп, югары уку йортында укыта да әти-әни, диплом алгач, баланы авылга кайтарта. Кыз булса, күрше авылдан да ерак яшәмәгән егеткә кияүгә бирә, егеткә дә читтән алырга рөхсәт юк, үзебезнекеләр арасыннан сайласын. Кайныйлар барысы бер казанда. -
ИЛДӘ ЧЫПЧЫК ҮЛМИ (повестьнең дәвамы)
Мәрьям абыстайның ире сугыштан кайтмады. Днепрны кичкәндә вафат булды дип, өчпочмаклы хаты гына килде. Алты бала белән тол калган авыл хатынының һәр әйткән сүзен дикъкать белән тыңлады Рафига. Бер атна Мәрьямнәрдә урын өстендә ятты... -
Бобон (повестьнең дәвамы)
Әнә шундый фикерләргә килде Рамил, озак кына утырганнан соң. Ул арада коридорда эшкә килгән хезмәттәшләре күренә башлады. Ныклы карарга килеп, компьютерда язылган сүзләрне сөртте ул. Чиста бит кенә торып калды. Киләчәктә ул чиста биткә ниләр языласын бары югары көчләр генә белсә беләдер.