03 (март), 2026
ШИГЪРИЯТ ҺӘМ ЧӘЧМӘ ӘСӘРЛӘР
Рәдиф ГАТАШ. Мирасым – сүз, изге нигез... Шигырьләр. ................................3
Рафис КОРБАН. Саташкан кәккүк. Документаль роман-хроника. ..................10
Сания ӘХМӘТҖАНОВА. Өметем йөгерә каршыңа... Шигырьләр. .................80
Фоат САДРИЕВ. Арышларда көек исе. Романнан өзек. ..................................85
Фирдәүсә БИКМӘТОВА. Бернәрсә юк җирдә сөю төсле... Шигырьләр. ........120
Ләлә САБИРОВА. Үлемнән дә көчле. Хикәя. ..................................................125
ЯҢА ИСЕМНӘР
Камилә ӘХМӘДИЕВА. Өй турыңнан тыйнак кына атлап узам... Шигырьләр. ......136
ХӘТЕР-ХАТИРӘ
Эльмира ЗАКИРОВА. Кашкарыйлар озын гомерле. ...................................…...139
Фоат ГАЛИМУЛЛИН. Ике ут арасында. ...............................................................143
ӘДӘБИ БЕРЛӘШМӘЛӘРДӘ
«Күңел чыңы» – Әтнәнең шигъри чишмәсе. Әтнә районы иҗатчыларының шигырьләре (Сүрия Мингатинаның кереш сүзе белән). ..................................................................................153
ӘДӘБИ ТӘНКЫЙТЬ
Ләйлә МИНҺАҖЕВА. Нәсел тамырларында сакланган хәтер... .........................158
Хәтер: Афзал ШАМОВ. Бер кичәдә. (Афзал Шамовның тууына – 125 ел). .......165
Зиннур МАНСУРОВ. Шагыйрь булып туган. (Клара Булатованың тууына – 90 ел). ...........178
Роберт СӘЛАХИЕВ. Бармы киләчәгең, үксез авыл?.............................................183
Әдәби мизгелләр: «Казан утлары» – Лаешта. ......................................................185
Фотоархив: «Казан утлары» архивыннан. ..............................................................186
ГАБДУЛЛА ТУКАЙНЫҢ ТУУЫНА – 140 ЕЛ
Тукай һәйкәле – Уфада. ..........................................................................................187
ГАЗИЗ ТАВЫШЛАР
Тәрәзәсе язга елмая. (Әхмәт Рәшитнең тууына – 90 ел). ..........................….......188
Аз сөйләп, күп әйткән шагыйрь. (Рөстәм Акъегетнең тууына – 75 ел).
Сәхифәне Нәсим АКМАЛ алып бара. ......................................................................189
Иҗтимагый-мәдәни тормышыбыздан. Вакыйф НУРИЕВ әзерләде. .........................................190
-
Йөрәк тибешем син, Казаным!
Йөрәк тибешем син, Казаным! Сулар сулышым син, Казаным! -
Яңа газәлләргә кереш сүз
Бу халәт – бар вазгыятьләрдән өстен: Якынайта Аллаһ белән араны! -
Саташкан кәккүк (Документаль роман-хроника)
– Бу вакытта нинди күке икән ул? Сентябрь уртасы бит инде. – Саташкан күке. Үз ишләре белән җылы якларга китәргә өлгермичә калган да, шуңа үкси әнә. Ничек моңсу итеп кычкыра бит, сагышлана, үкси. – Күк-кү, күк-кү, күк-кү... -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА
Әмма педагогия институтында онытмаган булганнар икән, ике-өч көннән мине ректорга чакырдылар. Профессор Мирфатыйх Зәкиевне читтән генә күреп беләм, шулай да аның белән кара-каршы сөйләшкәнем юк иде. Күренекле тел галиме булса да, ул студентлар белән әллә ни эшләми иде, ахрысы. Мәсәлән, аның бер вакытта да, аудиториягә кереп, безгә дәрес биргәне булмады. -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Мин уйга калдым. Бәлки, мин үз алдыма артык зур таләпләр куямдыр? Эшне артык катлауландырмыйча гына, бу өлкәдә үземә кадәр эшләгәннәрнең хезмәтләренә таянып кына алып барыргадыр? Алардан мирас булып калган мәкаләләр, язмалар, китаплар, чыгышлар күпме вакытлар гамәли эш барышында кабул ителгәннәр, яки кире кагылганнар. Шуларны гомумиләштереп, артык мөгез чыгармыйча гына бәян итәргәдер. -
Бар шул телем!
Бакыйлыкка күчкәндә дә сорасалар кемлекне, Татарча сүз килер телгә – бәлки, җавапларда да?! -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Шушы сөйләшүдән соң мин инде радиодагы һәм институттагы эшләремне тыныч күңел белән алып бара башладым. Укытучылык эшенә керешүем беркемгә дә сер түгел иде инде. -
Бикле...
Эзләмәгез кагып ишегемне, Тәрәзәмне чиртеп үткәннән... Ишекләрем бикле күптәннән… -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Шулай итеп, мин бу кабинеттан өлкән укытучы һәм тәрбия эшләре буенча декан урынбасары булып чыктым. Әлбәттә, уйлаган кешегә сөенмәслек хәл түгел бу. Моны бәяли белергә кирәк. -
Сагындырган
Сагындырган Тукай шигырьләре, Укыйм менә өр-яңа баштан. Без бит кечкенәдән, балачактан, Тукай сүзе белән тел ачкан. -
Инандым мин
Төн йокламый берәү шигырь яза, Яратудан шашкан хисеннән, Йөрәгенең түрен яулап алып, Чыкмый торгангадыр исеннән. -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Миңа әле китап язучылардан мондый сүз ишетергә туры килгәне юк иде. Инде мин, чыннан да, укылган әйберләргә, үзем белгәнчә, тәнкыйть белән карый башладым кебек. Шуннан соң журналның бер санында Г.Ахуновның “Хәзинә” романы басыла башлады. Аны да бик яратып укыдым. Кара син аны, безнең Татарстанда нефтьне ни рәвешле суырталар икән. Шушы эш барышында нинди генә вакыйгалар, кискен хәлләр булырга мөмкин, имеш. Нефтьчеләрнең эше, тормышы менә ниндиерәк була икән? Болар миңа барысы да яңалык иде. -
Ташлармын сызып
Юк, вакланмам, гафу итәрмен дә, Гомеремнән ташлармын сызып. -
Саташкан кәккүк (романның дәвамы)
Мин беләм, каршы кешеләр шактый күп булачак... Әгәр безгә булышлык күрсәтүчеләрнең өстен чыгачагына, шул исәптән Сезнең ныклы ярдәмегезгә ышаныч булмаса, юкка маташырга, файдасызга көч түгәргә кирәкме икән дип уйлыйм. -
Яр буенда торам кораб көтеп...
Агачлары бөре ярган чакта Минем җанда яфрак коела. Яңарумы, әллә ямь югалу, Әллә аңлау тормыш нужасын. -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Мин, берничә мәкалә бастырганнан соң, шундый нияткә килдем: Гариф Ахуновның иҗат портретын эшләп чыгарга кирәк. Бөтен көчемне шундый хезмәт язуга туплап, ике-өч ай эчендә бу эшне дә башкарып чыктым. Хезмәтне кайда бастырырга? Әлбәттә, ул еллардагы бердәнбер мөмкинлек, ул да булса “Казан утлары” журналына тәкъдим итү. -
Газәл – тост
Мирасым – Сүз, изге нигез, кабул итеп ал гына; Вак(ы)ты җитсә, күперә кымыз, күр, тустаганым тулган! -
АРЫШЛАРДА КӨЕК ИСЕ (романнан өзек)
Митинг бетүгә, Ләйләгөл өйләренә ашыкты, Суфия белән Булатның бергәләп үзе янына килүләрен, кешеләрнең аларның өчесен бергә күрүен теләмәде. Күп тә үтмәде, ул дөпе-дөпе баскан аяк тавышыннан Булатның якынлашканын сизде, борылып, аның йөзен күрәсе, күзләренә карыйсы килсә дә, тыелып калды. Артта Булатның: «Кич шунда кил», – дигән кайнар пышылдавы колагын өтеп алгандай итте. -
Язга – мәрхәбә!
Ак бәздән өрфия күлмәкле Өметем йөгерә каршыңа. Саумы, Март! Мин синең сыңарың! Тоташ нур фирүзә галәмем! -
Җанымда яз
Ә җанымда яз һәм наз гына! -
Шакымагыз
Ә калганнар – шакымагыз, Күңелемне ябып куйдым. -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Габдулла абыйны радиога еш кына чакыралар, аңардан язучыларыбызның әсәрләрен укыталар. Йомшак, ягымлы тавыш белән укуын радиотыңлаучылар үз итәләр. Еш кына аның укуын сорап хатлар да килә. Бер килүендә ул портфеленнән калын гына бер китап чыгарды. Гарәп хәрефләре белән язылган. Ул “Коръән” булып чыкты. Ниндидер тапшыру өчен шушы изге китабыбыздан бер сүрәнең укылуы кирәк булган икән. -
«КҮҢЕЛ ЧЫҢЫ» – ӘТНӘНЕҢ ШИГЪРИ ЧИШМӘСЕ
Мәхәббәтнең бизмәнендә – ике көзле гомер. Чүл дәрьясы – күмер. -
Нәсел тамырларында сакланган хәтер...
Равилә Шәйдуллина-Муратның «Карт шомырт хатирәсе» романын бәяләүгә шактый озак, авырлык белән килдем. Менә ничә еллар язарга иде дигән уй күңелдән китмәде. Инде күптәннән күз яшьләре аша укыган әлеге китап тынычлык бирми. -
Арышларда көек исе (дәвамы)
Болында кишәрлекләр сызып йөргәндә дә, Ләйләгөл белән язмышларының кыл өстендә калуы бер генә мизгелгә дә күңеленнән китмәде. Башында бер уй туды тууын, ләкин аны Ләйләгөлгә ничегрәк җиткерәсе... Ул тыныч булырга тырышып, сүзен йомшак кына башлады: – Ләйләгөл... Мин митингтан соң бик озак уйландым... – Шунда сүзе әллә ничек тоткарланып калды, Булат Ләйләгөлгә төбәлде. Ул таш сындай хәрәкәтсез иде. – Син мине тыңлыйсыңмы? -
Яшерен истәлек
Гомерләр үтелгән... Дөнья, дип алданып, Күпме сер бикләнгән хәтернең түренә. Шуларның онытылмас саргайган сагышы Карашта, йөзләрнең сырында күренә. -
Ураза гаете мөбарәк булсын!
Аллаһ Раббыбыз тоткан уразаларыбызны һәм барлык изге гамәлләребезне кабул кылсын! -
Көнчелек
Көнләшмә, дус! Мин үзем дә синнән Бөртеккә дә артык түгелмен. Көнләшмә, дус! Шул чагыңда синдә Яхшы кеше йөзен күрермен. -
Онытмам мин сине ничек тә
Хәтердә ай булып кал инде, Югалды сурәтең уемнан. Син чыгып җилләргә очасың, Мәхәббәт җылыткан куеннан. -
Шагыйрь булып туган
Клара Булатованың тууына – 90 ел -
Бер яшь ханымга мәдхия
Җиңүчеңә мәдхия яз! Яшьлек – аның исеме… -
«КАЗАН УТЛАРЫ» – ЛАЕШТА
«Казан утлары» журналы хезмәткәрләре һәм авторларының «Әдәби берләшмәләрдә» проекты кысаларында Лаеш мәдәният йортында җирле иҗатчылар белән очрашуы шигъри-театраль тамашага әверелде. -
Күренекле татар язучысы Вакыйф Нуруллин вафат
Татар әдәбияты зур югалту кичерә... -
Чалма гөлем
Чалма гөлнең күңел тула исләреннән, Баш югалттым татлы сөю хисләреннән. -
Үлемнән дә көчле (хикәя)
...Әйе, Илдарның хыянәте үлеменнән көчлерәк булып чыкты. Зөмәрәнең күңелендәге дистә еллар буе җанын газаплаган мәхәббәт урынында бушлык иде инде… -
Кисешмәгән язмышлар
Үкенергә калыр диеп сөюебез Уйламадым, бер генә дә уйламадым. -
ИКЕ УТ АРАСЫНДА (дәвамы)
Мин бинага юнәлдем. Ишекне атлап керүгә, мине милиция киемендәге кеше туктатты. Шулай ук үткен күз карашы белән җентекләде. Аннан, лифтның тиешле төймәсенә басып, эчкә кертеп җибәрде. Лифт дигәнең күз ачып йомган арада мине ничәнчедер катка менгереп тә өлгерде. Мондагы бердәнбер ишекне ачтырып кердем. -
Сана!
Ул яңгырның һәрбер тамчысында ялгыз җанның әрнүләре саны. -
ТАТАР МОҢЫН ДЖАЗ БЕЛӘН КАВЫШТЫРУЧЫ
Дөньякүләм танылган музыкант, джазмен, композитор, дирижёр, РСФСРның халык артисты Олег Леонидович Лундстремның тууына 110 ел тулды. -
ТОРМЫШ ЧЫНБАРЛЫГЫН ЯЗГАН ӘДИП
Татарстанның халык язучысы, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Хисам Нуретдин улы Камаловның тууына – 100 ел (1926– 2016) -
Шунысы да җиткән
Әллә ни күп кирәкми дә хәзер – Йолдыз чүпләр вакытлар үткән. Җиргә таба чүгеп барган мәлдә Сабый кебек садә мин күптән. -
«Батырлыкта – матурлык» («Красота – в отваге») әдәби бәйге
Бәйгедә катнашырга чакырабыз! -
Балдагыңа мәдхия
Тау гүзәле – җәйран, диләр, карый куркып як-ягын, Сискәнепме, яшь ханымнар сыйпый никах балдагын? -
Әткәй гармун уйный
Бер ялгызың калып, башың кырын салып, Гармун дускаеңны сайратасың, әткәй. -
Сүнәр өмет
Таш бәгыр(е)ңне чәчкә итә-итә Аңышмадым утка кергәнем. «Башкаларга ышанма син!» – димә, Син күрсәткән – минем белгәнем. -
КАШКАРЫЙЛАР ОЗЫН ГОМЕРЛЕ
...«Ялкын»ның легендар редакторы Роза апа Хафизованы мин аның яраткан чәчәкләренә – кашкарыйларга тиңлим. Иҗатын, китапларын «Кашкарыйлар озын гомерле» әсәре белән тәңгәлләштерәм. Ул үзе дә шул чәчәкләр төсле чыдам, нәфис, кырауларга, салкыннарга бирешми торган матур кеше иде бит. -
Саташкан кәккүк (романның дәвамы)
Ниһаять, көткән көн килеп җитте. «Шәрык» клубында халык гадәттәгедән күбрәк иде. Күбесе – шәкертләр. «Мөхәммәдия»некеләр генә түгел, «Мәрҗани», «Күл буе», «Галләмия» мәдрәсәләрендә укучылар да бар. Араларында кызлар да шактый гына. -
Арышларда көек исе (дәвамы)
Авыл башындагы карт имәнне узгач, йөгерергә тотынды, олы юлны аркылы чыгып, сулга – басу юлына керде. Ике яктан сыгылып торган арыш башаклары аның билләреннән, терсәкләреннән сыпырып калалар иде. Басуның кичен кояш тәгәрәп төшә торган иң биек урынында Булат та күренде. -
Арышларда көек исе (дәвамы)
Барысы да арбага утырдылар. Атлар аларны билгесез озын юлның беренче чакрымнарына алып кереп китте. Бу озын юл авылның шушы балаларын сугышның кайсы урыннарына илтеп атарын да, аларның кайсына нинди язмыш әзерләнгәнен дә беркем белми иде… -
Чү, тукта син, мизгел, ашыкма!
Ут йотып, ашыгып гомерне куабыз. Көтәбез, кич җитсә, алсу таң атканын. Кыш кергәч, зарыгып, җәй гөлен сагынып, Көзләрдә – ургылып яз суы акканын. -
Саташкан кәккүк (романның дәвамы)
Җыр Оркыяга да, әтисенә дә ошады. Берничә көннән Дворянское собрание бинасында беренче хәйрия концерты булды. Солтан анда скрипкада, мандолинада, балалайка һәм гитарада уйнаучылардан торган һәвәскәр оркестр составында рояль партиясен башкарды. -
Саташкан кәккүк (романның дәвамы)
Алгы ишектән бүлмәгә самавыр тоткан ир белән кош теле һәм пәрәмәчләр салынган тәлинкәләр күтәреп, әлеге шул Нәфисә атлы хатын килеп чыкты. Ир дигәне Фатих Әмирханның энесе Ибраһим иде. -
Саташкан кәккүк (романның дәвамы)
Солтан бу бер-ике елда артистлар, җырчылар белән эшләү һәм музыкаль әсәрләргә инструментовка ясау буенча беркадәр тәҗрибә тупларга өлгергән иде. Әлмөхәммәтовның әле һаман опера язу турында хыялланып йөрүенә тискәре җавап бирмәде.