08 (август), 2024
![](http://kazanutlary.ru/resize/shd/images/uploads/categories/2024/8/1/aaa1dc1e75a67709d4ff02889c8a99a6.jpg)
ШИГЪРИЯТ ҺӘМ ЧӘЧМӘ ӘСӘРЛӘР
Данис ХӘЙРУЛЛИН. Оча сүзләр... Шигырьләр. .................................3
Марат КӘБИРОВ. Гомер. Повесть. ......................................................8
Рифә РАХМАН. Гашыйк булган көннәр... Шигырьләр. ......................54
Әлфис ГАЯЗОВ. Кайсы яктан чыга соң бу кояш? Роман. .................59
Лилия СӘГЫЙДУЛЛИНА. Без – адашкан автобуста... Шигырьләр. ........139
Рәҗәп БӘДРЕТДИНОВ. Юлаучылар. Хикәя. ............................................143
Алинә ХӘБИБУЛЛИНА. Казан тели сине күрергә... Шигырьләр. .............159
«ОЯСЫНДА НИ КҮРСӘ...» ӘДӘБИ КОНКУРСЫ
Гөлфия ИСХАКОВА. Аламачы бабай дәресләре. Хикәя. .........................163
ЯҢА ИСЕМНӘР
Айсылу КӘЛИМУЛЛИНА. Кулга алам каурый каләмне... Шигырьләр........................166
ӘДӘБИ ТӘНКЫЙТЬ
Венера МАКАРОВА. Самара йолдызлары. ...................................................169
Әбүгалисина мәгарәсе: Илдус ЗАҺИДУЛЛИН. Нәсел шәҗәрәсе кайларга китә...
(Каюм Насыйриның 200 еллыгын каршылап)................................................174
Фотоархив: Әдәби мизгелләр. .......................................................................180
ХАТЛАР ЯЗДЫМ УТЫРЫП
Фәсәхәт апа, Гамил Афзал, Сәйфи Кудаш, Сөембикә Кудашеваның
Рәдиф Гаташка язган хатлары. ..................................................................182
Әдәби сканворд. Рәис ГАБДУЛЛА төзеде. ................................................187
ГАЗИЗ ТАВЫШЛАР
Сөй халыкның дөньясын... (Сәгыйть Сүнчәләйнең тууына – 135 ел). ....................................188
Әдипләрне интернетта танытты (Әхмәт Дусайлының тууына – 75 ел).
Сәхифәне Нәсим АКМАЛ алып бара. ........................................................189
Иҗтимагый-мәдәни тормышыбыздан. ................................................…....190
-
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Бер-ике сәгатьләп ял итеп алган тук ат, матур гына юыртып, Олы елга белән Казанлы арасын якынайта, ә арбада барганнар, җиде тавышка сузып, баягы «Хәмдия» җырын җырлый иде. -
Талпыну
Үтте-китте ул заманнар, калмады бер эзе дә. Үзгә без, әмма йөзебез һәнүз ватык көзгедә. -
САМАРА ЙОЛДЫЗЛАРЫ
Икътисадта, фән-мәгариф һәм мәдәнияттә Россиянең иң эре үзәкләреннән берсе саналган Самара өлкәсе – милләттәшләребез күпләп гомер итә торган урын, татар җире дә. -
Онытылыйк, әйдә. Кире какмыйк
Ялгыш кына билетлар алыйкчы! Казан мохтаҗ безнең сөюгә… -
АЛАМАЧЫ БАБАЙ ДӘРЕСЛӘРЕ (хикәя)
Икенче тапкыр әни мине аламачы бабайларның өйләренә үк алып менде. Алар югары очта торалар икән, елганы чыгып, тыкрыктан таугарак менәсе генә кала. Мин әнидән алда йөгерәм, зур, матур йорт эзлим. Бабай зур булгач, өйләре дә башкалар өеннән зуррак төсле. Тик никтер әни гап-гади йорт каршында туктап калды. Шул чакта әни шаярадыр кебек тоелды миңа. -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Бер мизгелдән Ризван бөтенләй икенче кеше иде: – Ә хәзер мин сезгә аю күрсәтәм! Кызлар куркып чырылдап җибәрделәр, Ризван атын текә тау буендагы ташлар өеме янына алып килде. – Кем аюны беренче булып күрә, шуңа бүләк! -
Фәсәхәт апаның Рәдиф Гаташка язган хатлары
Пермь-Мәскәүдән җирле радио аша хәбәрләр тыңлаштырам. Үткән айда булса кирәк, сезнең Пермь-Кудымкар тирәсенә кунакка килгәнлегегезне ишеттем. Язучылар белән очрашкансыздыр, дөрес аңлаган булсам. Аннан бәлки Уфа-Дүртөйле тарафларына юнәлгән булуыгыз да ихтимал – туган ягыгыз бит. -
Адашу
Бүре булып уласаң да, ишетмиләр – Адым саен колакчыны төшкән бүрек… -
Канатлар
Очам әле, очыш күнекмәсен Онытмасын диеп канатлар: Җир өлешен җиргә кайтарыр да Туган төягенә җан ашар. -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Гәрәйгә Хәмит тезген белән суктыруын белде. – Монысы миңа төшкән оят өчен! Монысы шушы яшемдә, халык көлеп, исемемне чәйнәгән өчен! Монысы Степан кызы өчен! Монысы гореф- гадәтне санга сукмаган өчен! Монысы марҗа өчен! -
Кояш исе
Кояш исе килә җәйдән, болын исе, урман. -
Кулларда безнең жәй, кояшы – күңелдә...
Очкынлы карашлар омтыла болытка, Ялкынның сөюдән булуын онытма. -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Бер мизгелгә Ильяс шаулап торган Казандагы эреле-ваклы эшләрнең нинди булуын күз алдына китерде. Булыр эреле-ваклы! Мондый егетләр тыныч кына шул эшләр арасында йөзмәс! Үзләре агымны үзгәртеп, тизләтеп, юл күрсәтеп баручылар бит алар! -
Шат тамчылар йөгерешкән иде...
Юк, мин түгел, ялгыш уйлый күрмә, Казан тели сине күрергә. Шәһәр күптән тоташ күмердә… -
Кем ала?
Тирән тынлык биләп ала җанны, Ялгыз калам бары уй белән. -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Авыл эченнән үткәндә, Ризван урамда кеше булмавына игътибар итте. Халык эштә. Җәйнең бер көне елны туйдыра диләр. Мондый коры көз тик ятмаска куша, кышка әзерлекне баета торган көннәр икәнен истән чыгармаска чакыра. -
Ваемсыз
Түмгәгең калыр, калса, бер – исемсез Һәм кычыткан, булмас хәтта чыпчыгы! -
Гамил Афзалның Рәдиф Гаташка язган хатлары
Мелла Рәдиф! Сине сагынып-саргаеп, бер күрергә зар вә интизар улып, күпдин-күп сәлам! Миңа бер кош теледәй хат яз әле, дус, киләсе елда журналда минем шигырьләргә урын бирәсезме? Сездә минем шигырьләр бик күптер, җитмәсә, тагын өстәп җибәрермен. -
Җилдән туган
Тел очында торса тәме алмасының Мәхәббәтнең, сүзебезне йотабыз без -
ГОМЕР (повесть)
Хатын янә автобус тукталышына карап алды. Анда инде чын-чынлап мәхшәр купкан, ярсыган кешеләр кондукторны сөйрәп алып сугыша ук башлаганнар иде. Кондуктор – Азиядән килгән кеше, урыс телен чатан-ботан китереп кычкыра: «Нәрсә, мин гаеплеме әллә? Югарыдан шулай кушалар, ә миңа яшәргә, биш баламны асрарга кирәк...» Тик аның биш баласы берәүне дә кызыксындырмый, дүрт тарафтан йодрыклар ява. -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
– Азрак сабыр итегез әле, бу вакытта сезгә бернинди прививка да киңәш ителми, – диде ул. – Аннан соң, йөкле хатыннарга әлеге чирдән вакцина ясатырга ярамый дигән сүз дә бар. Айгөл моны бик авыр кабул итте: – Әгәр чир эләктерсәм? – диде ул, күзләрен мөлдерәтеп. – Әгәр балага йокса? -
Көзге
Син көзгегә кара, и туганым, Чагылышың өйрән – аллы-артлы: Һәм белерсең, безнең бу дөньяда Барысы да бер көнлек һәм шартлы! -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Калдырган урынында ат юк иде. Гәрәй, җиргә ятып, төнге тавышларны тыңлый башлады. Кинәт башка тавышлар арасында ул Йолдызның кызгандырырлык таныш тавышын ишетте һәм, торып, шул якка йөгерде. Ат кырында ике кеше тора иде, аларның сөйләшүен дә ишетеп өлгерде Гәрәй: – Чүкеч! – Ахмак, тот тоягын! -
Шагыйрь үлә, авыр сулыш алып...
Һәр ел саен, һәр көн, сәгать саен, Шагыйрь үлә һәрбер кешедә. -
Сорылык
Инде атмас дигән соры таңнар ата; Кем арбасы, безне кай упкынга тарта? -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
Температурасы утыз җиде иде. Моны иң авыр температура дип әйтәләр. Хәлсезлеге дә, тирләве дә, баш авыртуы да шуннандыр инде. Ләкин бу ашыгыч ярдәм чакырырлык дәрәҗәдә кебек тоелмады. Хәзер аларның эшен болай да бик күп дип әйтәләр, бишәр-алтышар сәгатьтән соң гына килгән чаклары да еш була икән. Аларны борчырга ярамый инде. -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
Хәлиткеч мизгелләрдә кеше организмының яшерен көчләре хәрәкәткә килә, аның мөмкинлекләрен арттыра дигән сүз бар. Шул дөрес бугай. Айгөл, авыртуга чыдый алмыйча диванда тәгәрәп ятканда, фани дөнья белән бәхилләшү чигенә җиткән шикелле иде. Ә «Ашыгыч ярдәм» машинасына чыгып утыргач, җиңеләеп киткәндәй булды. -
Мин беркайчан яратмаганмындыр...
Тормышымның биргән сулышларын Синең өчен диеп суламаган... -
Көз: прелюдия
...Көзне туктатыгыз! Мин төшәм дә Монда калам. Калам моң булып... -
Юлаучылар (хикәя)
Атына каты бәрелмәсә дә, Нәгыймәттәйгә каты ук эләгә иде мондый вакытларда. Шулай буласын белә карчыгы, аты дулаганда, гел хатынын әрләгән иренең холкын үтәли күрә. Шуңа да бер авыз сүз дәшмичә, ат чанасыннан төшеп калган әйберләрен җыярга кереште. -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
– Салихның үскәнен күрмәдем, инде монысын шул армияңә илтеп тыгасың! Ничек инде ул? Берәү хезмәттә бит инде, барысы да бездәнмени? Ә, әтисе? Җибәрми-им! -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Өйдән чыгу белән икесе берьюлы мостикка карадылар. Анда кәнәфидә бөрешеп, бу авыр хәлләрдән бәләкәйләнеп калган, күләгәгә әйләнеп, көн саен тормыш мәшәкатьләреннән ерагая барган һәм кинәт картаеп киткән Даниел Геворкович башын иеп, үз уйларына бирелеп, тын гына утыра иде. -
Күңел төште. Болыт арасында...
Төште күңел, күтәрерлек түгел, Юатып та аны, алдап та. -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
Бераздан шәфкать туташы килеп керде: – Әлегә юынмаска тырышыгыз, – диде ул, Айгөлнең кибеп өлгермәгән чәчләрен күреп. – Үпкәгезнең ике ягы да кырык биш процент зарарланган. Сатурациягез бик түбән. Кислород битлеге аша сулагыз. Чалкан ятмаска тырышыгыз. -
Азатлыкка барышлый
Туры барсаң – кул сузымы! Без барабыз урап-урап». -
Авыл кешеләре
Авыл җирләрендә билен бөккән, Сез ул – илне, көнне данлаучы! -
КАЙСЫ ЯКТАН ЧЫГА СОҢ БУ КОЯШ? (дәвамы)
Ильяс та тик ятмады бу арада. Сәламәтлеге күзгә күренеп ныгыды, баш әйләнүләр сирәгәя төште, тавышы да уз урынына тулысынча кайтты, ниһаять. Бары атна-ун көн саен әллә кайдан килеп төшә торган баш авыртуы булып, узган контузияне оныттырмый кала килде. -
Сүз канаты
Очкан сүзләр очкан инде, очачагы Куначасын табар әле, түз, канатым! -
Сискәндерми инде салкын көзләр...
Мин бу юлы кайнар җәемне дә Күз яшьләрсез генә җибәрдем. -
Сәйфи Кудашның Рәдиф Гаташка язган хаты
Мин ике ай больницада ятып, аннан үз аякларым белән чыктым. Өйгә кайтып керүгә, мине «Казан утлары» нурлы йөзе белән каршы алды. Күзләр сукырайгач, мин хәзер үзем уку бәхетеннән мәхрүм калдым. Укырга кирәкле нәрсәләрне зур кызым Сөембикә укый. -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
– Башка палатага күчтеме әллә? – дип сорады. Җыештыручы ханым аңа бертын төбәлеп торды да: – Башка дөньяга, – дип пышылдады. Нәсимә көтелмәгән хәбәрдән күзен шарландырып, өнсез калды. – Ә баласы? – Глүсә яткан урыныннан ук торып басты: – Баласы исәнме? -
ГОМЕР (повестьның дәвамы)
Әҗәл, чынлап та, якында йөри иде. Хастаханәдә генә түгел, хәтта урамда, әле сау-сәламәт чагында да, төрле авыр хәбәрләрне ишеткәндә, ул шулайрак уйлап куя, үзен дошманнар басып алган шәһәрдә, кемнәрнеңдер кул астында яшәгән шикелле тоя иде. Сугышта яшәгән кебек. -
Магнит давылында
Җил миңа сәлам китерде Кояштан. Һәм башны авырттырды яңабаштан.