Редакция тормышыннан

113

17 гыйнвар: истәлекле вакыйгалар һәм шәхесләр

17 гыйнварда нинди истәлекле вакыйгалар булган һәм бу көнне нинди шәхесләр туган. “Татар-информ”нан күзәтү.

Татар дөньясында

Мулланур Вахитов

1918 – Россия мөселманнарының эшләре буенча Комиссариат төзү турында Декреты кабул ителә, аның комиссары итеп Мулланур Вахитов (1885-1918) билгеләнә. Комиссариат илдәге мөселманнар өчен җаваплы орган була. Бу орган 1920 елда Татар Автономияле Совет республикасын төзүдә актив роль уйный.

Мулланур Вахитов Татар-Башкорт Совет Республикасын төзү турында карар кабул итә, Казандагы «Болак арты республикасын» юкка чыгару өчен матрослар отрядын җибәрүнең инициаторы була. 1918 елда акларга каршы көрәш өчен Казанга килә, КОМУЧ  (чех гаскәриләре һәм алар ягында сугышкан аклар) тарафыннан кулга алына һәм җәзалап үтерелә.

Төп фотода — Комиссариат җитәкчеләре, уртада Мулланур Вахитов. 

Россиядә

1960 ел — шторм нәтиҗәсендә совет солдатлары Федор Поплавский, Әсхәт Җиһаншин, Иван Федоров, Анатолий Крючковский Тын океанда идарәсез баржада калалар. Сусыз һәм азык-төлексез алар 49 көн буе, АКШ хәрбиләре коткарганчы»сәяхәт итә». Бу вакыйга турында «49 көн» дигән фильм да төшерелә.

1972 — ГТО («готов к труду и обороне») физкультура стандартлары кабул ителү турында карар кабул ителә.

1979 — СССРда халык санын алу башлана (24 гыйнварга кадәр дәвам итә). Илдә 262,4 млн кеше яшәгәнлеге ачыклана.

Дөньяда

17 гыйнвар Балалар эшләнмәләре, икенче төрле әйткәндә, уйлап табучы балалар көне буларак билгеләп үтелә. Бу көн АКШ дәүләт эшлеклесе, журналист Бенджамин Франклин туган көнне билгеләп үтелә. Франклин 12 яшендә суда йөзүне җиңеләйтүче җайланма — ласталар уйлап тапкан.

395 елда Рим империясе икегә бүленә — Көнбатыш һәм Көнчыгыш (башкаласы Византий, Константинополь — хәзерге Истанбул) таркала. Бу бүленү дөньяда тарихында бик мөһим роль уйнаган цивилизацияләрнең берсе — Рим империясенең таркалып юкка чыгуындагы иң әһәмиятле дата. Көнбатыш Рим империясе 476 елда юкка чыга, Көнчыгыш империясе 1453 елга, төрекләр тарафыннан яулап алынганга кадәр яши.

Туган көннәр

Аяз Гыйләҗев — язучы, драматург.

Аяз Мирсәет улы Гыйләҗев 1928 елда Татарстанның Сарман районы Чукмарлы авылында укытучы гаиләсендә туа. Актив иҗат эшчәнлеге 1956 елда башлана. 1950 елның мартында ялган гаеп белән кулга алына, 1955 елның августына кадәр Казахстанда тоткынлыкта була.

«Өч аршин җир», «Зәй энҗеләре», «Урталыкта», «Язгы кәрваннар», «Мәхәббәт һәм нәфрәт турында хикәят», «Җомга көн кич белән», «Әтәч менгән читәнгә», «Балта кем кулында», «Йәгез, бер дога!» әсәрләре авторы.

Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты, Татарстанның халык язучысы.

Аяз Гыйләҗев 2002 елның 13 мартында вафат булды.

Зәйни Солтанов – артист, язучы.

Зәйни Солтанов (Зәйнелгабидин Гобәйдулла улы Сөләйманов) 1892 елда Әстерхан шәһәрендә сәүдәгәр гаиләсендә туа. Әстерханның «Акмәчет», соңыннан Казандагы «Мөхәммәдия» мәдрәсәләрендә укый. 1906 елда, мәдрәсәләргә ислях (реформа) таләп иткән шәкертләр хәрәкәтендә актив катнашып, «Мөхәммәдиямне ташлап чыга. 1907 елдан Әстерхан яшьләренең һәвәскәр театр труппаларында актер булып чыгышлар ясый башлый.  1914– 1915 елларда ул – «Сәйяр» труппасы артисты.Гражданнар сугышы чорында Әстерханда беренче татар совет театры труппасы оештыру эшендә катнаша. 922 елдан Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә актер булып уйный, Казанда театр техникумын оештыру эшендә катнаша, аның директоры һәм укытучысы булып эшли. Рус, совет һәм чит ил драматургларының әсәрләрен татарчага тәрҗемә итә.

Татарстан АССРның халык, РСФСРның атказанган артисты.

Зәйни Солтанов 1952 елның 5 маенда Казанда вафат була.

Барлас Камалов – язучы, журналист.

Барлас Хәмит улы Камалов 1930 елда Чистайда укытучы гаиләсендә туган. «Татарстан яшьләре» газетасының баш мөхәррире, «Социалистик Татарстан» газетасында бүлек мөдире, «Чаян» журналында әдәби хезмәткәр, Татарстан радиосында иҗтимагый-сәяси тапшырулар редакциясендә баш мөхәррир булып эшли, әдәби иҗат белән шөгыльләнә. «Сыналыр чак», «Күршеләр», «Йөрәк давыллары», «Өметең өзелмәсен», «Җир күчәре» һ.б. китаплар чыгара.

2004 елда Казанда вафат була.

Мөхәммәт Али (ингл. Muhammad Ali; чын исеме Cassius Marcellus Clay — Кассиус Клей) – боксчы.

1942 елда АКШта туа. Дөнья тарихында иң танылган боксчыларның берсе.

1960 елгы 17-нче Җәйге Олимпия уеннары җиңүчесе. Ел боксчысы дәрәҗәсе иясе (1963, 1972, 1974, 1975, 1978).

Сонни Листон белән бокс сугышыннан соң «Ислам милләте» оешмасына керә һәм исемен Мөхәммәт Али гә дип үзгәртә.

2016 елның 3 июнендә вафат була.

Чыганак: http://tatar-inform.tatar

Юбилейлар

110

Уртак хаклык

Разил Вәлиевкә 70 яшь

Бүгенге иҗатчылар арасында әдәбиятның һәр төрен үз иткән бер язучы, шагыйрь,  тәрҗемәче, публицист, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе аерым урын алып тора. Ул да булса – Разил Вәлиев.

Язучы Разил Вәлиев күпләр өчен, беренче чиратта, шагыйрь буларак кадерле. Балалар күңелен исә ул күбрәк дөнья халыклары әкиятләренең тәрҗемәләре аша яулый. Алга таба…

Печән базары

27382_NewsSP

Сары йортка әтәч килә

Хикәя

– Ә хәзер без синең теләсә нинди теләгеңне үтибез, – диде Кыш бабай, минем янда туктап, – әйт, җаның ни тели?
– Акчагамы, бушкамы? – дидем мин, кесәдәге кәгазьләрне йомарлап.
– Нинди акча?! Яңа елның могҗизалар кичәсе бүген безнең ресторанда! Әйт, ни телисең?
– Алайса, мин хан булам! – дидем дә киерелеп-җәелеп утырдым. Алга таба…

Тукай һәм татар әдәбияты

image001

Ачы тәҗрибә авазы: Мөхәммәт Мәһдиев

Әдәбиятны, аның тарихын шактый тирән белеп тә, үзенең белемен ахыргача киңкатлам укучыга җиткерергә өлгермичә, арабыздан киткән һәм, бу хәл көтелмәгәнлектән, суга төшеп югалгандай тоелган каләм ияләре шактый. Араларында җанны аеруча сыкрандырганнары, фәнни-әдәби җәмәгатьчелеккә генә түгел, гади халыкка якыннары да бар. Алга таба…

Видео, Шигърият

IMG_1571

Җәза

З.Мансуров — нечкә хисле лирик шагыйрь. Аның публицистик яңгы­рашлы, көндәлек тормыш вазгыятенә багышланган шигырьләрендә дә фикер хисси сурәт-образларга төрелеп бирелә. Шагыйрь тормышта, таби­гатьтә беренче карашка гади генә булып күренгән нәрсәләрдә тирән фәлсәфи мәгънәгә ия булган үзенчәлекләрне таба белә. Алга таба…

Гамьле әңгәмә

74

Тарих һәм заман

Тарих фәннәре докторы Дамир ИСХАКОВ белән Рәфикъ ЮНЫС әңгәмәсе

Тарих фәннәре докторы Дамир әфәнде белән инде чирек гасырлап аралашабыз. Бу күренекле галим, шөкер, татар халкын һәм аның үткәнен өйрәнү белән генә чикләнмичә, халкыбызның киләчәге өчен дә җан атып яши, һәм шуның хакына шактый гына тәгаен эшләр дә эшләде әле. Мәсәлән, татар халкын 2002 елгы халык исәбен алуның зыянлы нәтиҗәсеннән коткарып калыр өчен иң нык тырышкан кеше нәкъ менә ул булды дип беләм. Алга таба…

Юбилейлар

68

Батырларча иҗат

РАУЛЬ МИР-ХӘЙДӘРОВКА 75 ЯШЬ

Һәр вакыйганың да тарихи алшарты була.
1941 елның 16 ноябрендә фашист илбасарлары Мәскәүгә якыная. Волоколамск тирәсендә дошман һөҗүменең төп юнәлеше генерал-майор И.В.Панфилов дивизиясе плацдармына туры килә. Дүрт сәгатьлек бәрелештә 28 панфиловчы, фашистларның 18 танкын сафтан чыгарып, Мәскәүгә юлны кисә… Алга таба…

«Ак җилкән»

30

Бәхет тукталышы

Бүген ай нигәдер бик моңсу булып калыкты. Күк йөзендә үзенә урын тарсынгандай, сүрән генә елмаеп, болыт читенә сыенды. Аның йөзенә озаклап карап торсаң, менә-менә елап җибәрер шикелле тоела иде. Авыл өстенә таралган нурлары да башка кичләрдәге кебек түгел, нишләптер бик тонык күренә. Алга таба…

Башка яңалыклар →