01 (гыйнвар), 2023

1 гыйнвар 2023

ШИГЪРИЯТ ҺӘМ ЧӘЧМӘ ӘСӘРЛӘР

Гөлүсә БАТТАЛ. Сагындырган икән ап-ак карлар... Шигырь.............................3

Фирдүс ГЫЙМАЛТДИНОВ. Урда ханы Үзбәк. Роман. ........................................4

Мөхәммәт МИРЗА. Адәм баласы. Бишьюллыклар. ...........................................72

Факил САФИН. Күкләр җиргә тоташкан. Повесть. ...............................................76

Лилия СӘГЫЙДУЛЛИНА. Алсуланып, янә кояш чыга... Шигырьләр. ................122

Шәмсия ҖИҺАНГИРОВА. Мәхәббәт ничәү була? Хикәя. ....................................127

Фәрит ГАБДЕРӘХИМ. Кабатлыйсың бабаң хатасын... Шигырьләр. ....................145

ЯҢА ИСЕМНӘР

Диана ФӘРХЕТДИНОВА. Язмышның соңгы бүләге. Хикәя. .................................149

КАРДӘШ ХАЛЫКЛАР ӘДӘБИЯТЫ

Алексей САГАТАЕВ. Минем халкым – калын тайга... Шигырьләр.

(Хакас теленнән Фәнил Гыйләҗев тәрҗемәләре). ................................................................................................152

ЮБИЛЕЙЛАР

Нурфия ЙОСЫПОВА. Шигъри сүз кодрәте (Мөхәммәт Мирза иҗатына бер караш). .......156

ХӘТЕР

Марс ГАИТОВ. Җыр шигърияте алиһәсе. .....................................................162

МИЛЛӘТТӘШЛӘРЕБЕЗ

Дания ЗАҺИДУЛЛИНА. Татарстаннан читтә – татар галимнәре династияләре. .........170

ИДЕЛ БУЕ БОЛГАР ДӘҮЛӘТЕНДӘ ИСЛАМ ДИНЕН КАБУЛ ИТҮНЕҢ 1100 ЕЛЛЫГЫ

Илдус ЗАҺИДУЛЛИН. Мәхкәмәи шәргыянең XVIII гасыр азагы – XIX йөз уртасында эшчәнлеге. ......................................................................................................................................176

2023 елда дини бәйрәмнәр һәм истәлекле көннәр. .............................................183

«Казан утлары» архивыннан. ...............................................................................

ГАЗИЗ ТАВЫШЛАР Рухына, йәгез, бер дога... (Аяз Гыйләҗевнең тууына – 95 ел). ...........................................................186

Аның моңы безгә шундый таныш... (Илдар Юзеевнең тууына – 90 ел).

Сәхифәне Нәсим АКМАЛ алып бара...........................................................................187

ШАЯН СӘХИФӘ

Мәңге яшь «Чаян»га – 100 яшь! Сәхифәне Алмаз ХӘМЗИН әзерләде......................188

Иҗтимагый-мәдәни тормышыбыздан............................................................................190

  • 2 гыйнвар 2023 - 11:00
    Сагындырган икән ап-ак карлар...
    Ак кышларда ак өметләр диеп Сагынудан йөрәк алдаша...
  • 5 гыйнвар 2023 - 11:00
    Томанлы иртә
    Сөн буйлары – ап-ак томан... Бүген болыт – җәяүле.
  • 6 гыйнвар 2023 - 11:00
    Бишьюллыклар
    Хуплап әйтелгән сүз Үстерә бер башка...
  • 7 гыйнвар 2023 - 09:00
    МӘХӘББӘТ НИЧӘҮ БУЛА? (хикәя)
    Мәхәббәт турында күп языла, күп сөйләнә.
  • 8 гыйнвар 2023 - 09:00
    МӘХӘББӘТ НИЧӘҮ БУЛА? (ахыры)
    Кинәт! Ниндидер серле рәхәт, назлы дулкын-калтырану җаным аша үтеп, баш түбәмнән аяк табаннарыма кадәр бөтен тәнем буйлап йөгерә башлый... Мәхәббәт назы, сөю дулкыны...
  • 9 гыйнвар 2023 - 12:00
    Кунакта
    Мин генәме? Вакыт үзе мәңгелектә кунакта.
  • 9 гыйнвар 2023 - 16:00
    Ел башы
    Кайныйдыр ут өстендә өйрәле ит шулпасы. Җыя якын дусларны бу олуг көн – ел башы.
  • 10 гыйнвар 2023 - 09:00
    КҮКЛӘР ҖИРГӘ ТОТАШКАН (повесть)
    Коры Әлфир, соңгы сәгатьләре якынлашканын сизеп, вафаты алдыннан балаларына әйтеп калдырган икән: «Тавык урамында яшәп изаландым, күзем йомылгач, мине Базар урамыныкылар тирәсенә күмегез», – дигән ди. Базар урамында элек-электән хәллерәк кешеләр яши иде. 
  • 10 гыйнвар 2023 - 12:00
    Сине яратам
    Җүләр сыман һаман мактанабыз, Хакыйкатьнең карыйк күзенә.
  • 11 гыйнвар 2023 - 09:00
    КҮКЛӘР ҖИРГӘ ТОТАШКАН (дәвамы)
    – Әле тагын бер шәп җырчы ишетелгәли башлады, – диде әткәй, горурланган сыман. – Илһам Шакиров, безнең Сарман ягыннан икән. – Кара әле, сорыйсым килеп йөри идем, Мәхтүрә сөйләп торган иде беркөнне. Аны, көнләшеп, Рәшит Ваһапов парахудтан суга ыргыткан, ди бит. Көч-хәл белән тартып алганнар. Судан алгач, ике бидрә су чыккан үзеннән. Бичаракаем, ничек үлми калган диген?..
  • 11 гыйнвар 2023 - 12:00
    Мин Күкләргә бик күптәннән гашыйк
    ...Алсуланып, янә кояш чыга, Баеса да һәрчак кичләрен. 
  • 12 гыйнвар 2023 - 09:00
    КҮКЛӘР ҖИРГӘ ТОТАШКАН (дәвамы)
    Уйлап куям, ул чакларда, ягъни халык кием-салым таба алмыйча тилмергән елларда, Әлфир абый авыл кешеләренең чын яклаучысына әйләнгән икән бит. Сатучыларны да гаепләргә җыенмыйм. Ялгышлыклар киткәндер, әмма булса да, безнең авыл кибетләрендә хилафлыклар сирәк булгандыр. Әлфир абыйның  катылыгы, бердән, халыкка файдалы булса, сатучыларның үзләрен дә күп күңелсезлекләрдән коткарып калгандыр ул. Нәфес чүпрә кебек, ирек куйсаң, кабара башлый. Төртеп чыккач, соң була. 
  • 12 гыйнвар 2023 - 12:00
    Кырыс кыш
    Кыш кырыс дип, әйтмәгез, зинһар. Ул безгә һәрчак булды сөйкемле.
  • 13 гыйнвар 2023 - 09:00
    КҮКЛӘР ҖИРГӘ ТОТАШКАН (дәвамы)
    – Тизәккә буялсаң, юып алырга була ул, тик сасысы килүдән туктамый аның. Шунысын уйларга кирәк: син бит, үзең әйтмешли, власть кешесе, гражданнарның иминлеге өчен җавап бирүче, димәк. Эшләмәгәнне эшләде дип, укучы баланы халык алдына чыгарып, бурлыкта гаепләү яхшы түгел. Үзеңнең башың себер китәр.
  • 13 гыйнвар 2023 - 12:00
    Бурычлымын
    Папиросым мактар идем сине, Тәмәкене мактау килешми.
  • 16 гыйнвар 2023 - 09:00
    КҮКЛӘР ҖИРГӘ ТОТАШКАН (дәвамы)
    Кояш чыкмый да, батмый да, аның үз юлы. Җирнең без белгән халәте ниндидер серле очраклылыкка бәйле. Җир дигәнебез кайчандыр, ничектер шушы галәм ноктасына урнашып калган да чыршыдагы мөһер сыман әйләнеп-тулганып тик тора. Ахыры ничек булыр, кешелекнең җавабы бар да, юк та. Без әле мәңгелектә түгел һәм анда беркайчан да булмабыз да кебек. Без мәңгелеккә бер якынаябыз, бер аннан ераклашабыз.
  • 18 гыйнвар 2023 - 10:00
    Матурлык
    Һәрбер таңда, калып таңга, Мин матурлык җыям җанга.
  • 17 гыйнвар 2023 - 12:00
    Гаҗәп һәйкәл
    Үз гомеремдә гаҗәп һәйкәл койдым, Булмасам да гәрчә мин сынчы.
  • 18 гыйнвар 2023 - 13:00
    ЯЗМЫШНЫҢ СОҢГЫ БҮЛӘГЕ (хикәя)
    Йокы гына аның бердәнбер тынычлыгы. Күзен йомган саен: «Менә ул үлем, килеп җитте…» – дип уйласа да, яңа көн туа. Аның алдында шул ук буш өстәл, шул ук соры нәзек тәрәзә, шул ук ватык сәгать, шул ук ялгызлык.
  • 20 гыйнвар 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (роман)
    Ул киткәч тә, Ногай янә тирән уйга батты. Күпме җанны койган икән ул бу тормышта? Күпме кешенең башына җиткән? Хәзер башларга торган чираттагы уены да шактый кайгы һәм үлем алып киләчәк. Беренче чиратта гаепсезләрнең гомере киселәчәк. Әмма башкача мөмкин түгел.
  • 20 гыйнвар 2023 - 12:00
    Хәят. Ияртемнәр.
    Хәятнең лепелдәве... 
  • 23 гыйнвар 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    – Һәркем дә хан була алмый, улым, – диде Тогърулҗа мөмкин кадәр тынычрак тавыш белән. – Мин Түлә-Буга янәшәсендә дәрәҗәле кешемен. Ханыбызга хезмәт итәм. Ә ил белән ул идарә итә. Һәркем үз урынын белеп яшәргә тиеш, тормыш кануннары шундый. – Димәк, мин дә беркайчан да хан була алмаячакмын... – диде Үзбәк, кәефе кырылып.
  • 23 гыйнвар 2023 - 14:00
    Татар булып туу гына җитми...
    «Уян, татар!..» Шигарь кабатлана... Уянырга вакыт лабаса!
  • 24 гыйнвар 2023 - 12:00
    Биш хатынлы
    Хатын... берәү. Әмма ләкин бишкә тора берүзе.
  • 24 гыйнвар 2023 - 13:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    Көнчыгыш тарафында башта тузан өере күренде. Аның эченнән атлы нүкәрләр озатуында Туктай пәйда булды. Ногай, җәһәт кенә ияреннән сикереп төште дә тез чүгеп катып калды. Үзе белән бергә килгән барча кешеләр дә бәкләр-бәгенең гамәлен кабатлады.
  • 25 гыйнвар 2023 - 11:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    Ногайның кылычы һавада сызгырып үтте. Бер-бер артлы Мөләгән, Кадан, Көтөгән нойоннарның башлары җиргә тәгәрәде, аларның муеннарыннан чыжлап, кан бәреп чыкты. Ахыр чиктә, тезләнгән килеш тора алмый, башсыз мәетләр җиргә гөрселдәп ауды. Ногай, «күрдегезме инде» дигән караш белән янәшәдәгеләргә текәлде.
  • 26 гыйнвар 2023 - 10:00
    Шомыртлар
    Тик вакыт-суалчан шомыртның кәүсәсен кимерә һаман да.
  • 26 гыйнвар 2023 - 11:00
    ҖЫР ШИГЪРИЯТЕ АЛИҺӘСЕ
    Шагыйрә, драматург, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе Гөлшат Зәйнашеваның тууына – 95 ел.
  • 26 гыйнвар 2023 - 13:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    Урдага яңа хан килде. Бу хәбәр шул ук мизгелдә даланың төрле почмакларына, рус кенәзлекләренә, Кавказ аръягына, Римга һәм Каһирәгә, Болгар һәм Җүкәтауга, Киев һәм Тверьгә, Константинополь һәм Мәккәгә таралды. Бөтен дөнья тын калды. Яңа хан илгә ни алып килер?
  • 27 гыйнвар 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    – Миннән соң тәхетне калдырырга варисым туды, Исабәк, – диде ул, күңеле җилкенгән егетләрдә генә була торган чиктән тыш масаю белән. – Ашыкма әле, Үзбәк ханзадә, юкса бәхет кошын куркытуың бар. Әле үзеңә дә тәхет юк бит... – Исабәк бу мизгелләрдә дә җитдилеген югалтмаган иде.
  • 30 гыйнвар 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    – Хакимне бары тик хаким генә үтерә ала, – диде ул, ниһаять, бераз тынычланып. – Минем дошманым булса да, Ногай үз олысының чын хуҗасы, данлыклы төмәнбашы иде. Мәетен табып алып, хатыннарына илтеп тапшырыгыз, Ногай белән бәхилләшкәндә, ул табынган мөселман дине кануннарын үтәсеннәр.
  • 30 гыйнвар 2023 - 10:00
    Ватансызлык
    Ватансызлык ни, дисезме? Илең өчен оялу.
  • 31 гыйнвар 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    Хан белән түгел, әтисенең җанын кыйган кеше белән очрашу көтә бит аны. Әнисенең хәзер шул хаин белән бер ятакта йоклавы гына Үзбәкнең үзен үлемнән саклап кала алырмы икән?!
  • 31 гыйнвар 2023 - 11:00
    Татарстаннан читтә – татар галимнәре династияләре
    Укучылар белән таныштырасы шәхес шундыйлардан – күренекле галимнәр, фикер ияләре, мәгърифәтчеләр династиясенең вәкиле, Башкортстан Фәннәр академиясе академигы (2016), физика-математика фәннәре докторы (1992), профессор (1994), Башкортстан Республикасының 6 нчы чакырылыш Дәүләт Советы – Корылтай депутаты (2018) Рамил Назыйф улы  Бәхтизин.
  • 2 февраль 2023 - 09:00
    УРДА ХАНЫ ҮЗБӘК (дәвамы)
    – Үзеңне хан каршында бик дөрес тоттың, ханзадә, – диде Баялун хатын, егет белән исәнләшеп, аның бүләкләрен кабул итеп алгач та. – Алга таба да шушы рәвешне югалтма. Бәхет көтә белгәннәрне ярата, синең дә вакытың җитәр, тик ашыкма гына.
Реклама