12 (декабрь), 2021

1 декабрь 2021

ШИГЪРИЯТ ҺӘМ ЧӘЧМӘ ӘСӘРЛӘР

Гөлнур КОРБАНОВА. Кышларның төннәре бик озын... Шигырьләр. ...........3

Айгөл ӘХМӘТГАЛИЕВА. Бик. Повесть. ......................................................8

Рәшит БӘШӘР. Бозлык чорын исән-сау кичәсе бар... Шигырьләр. ..............68

Фирдәвес ЗАРИФ. Киләчәккә кем соң юл салыр?!. Шигырьләр. ..................129

Шәмсия ҖИҺАНГИРОВА. Кышкы бер төн. Хикәя. .........................................133

Гөлзадә ӘХТӘМОВА. Өмет уты балкып торсын җанда. Шигырьләр. .................139

«АҺ, ТУГАН КАУМЕМ ГАЗИЗ!» ӘДӘБИ КОНКУРСЫ

Асия ЮНЫСОВА. Хатыннар сүрәсе. Бәян. ...........................................................72

«КАЗАН УТЛАРЫ»НЫҢ 100 ЕЛЛЫГЫН КАРШЫЛАП

Разил ВӘЛИЕВ. Яктырак яна «Казан утлары». ...................................................142

«Казан утлары» – минем язмышымда: Хатыйп МИҢНЕГУЛОВ. Гомерлек юлдашым. ......146

ӘДӘБИ ТӘНКЫЙТЬ

Равил РАХМАНИ. Еракка китүләр... сагындыра (Мөдәррис Әгъләмовның тууына – 75 ел). ..150

ХӘТЕР

Рафаил ХӘКИМОВ. Сибгат Хәким урамында (Сибгат Хәкимнең тууына – 110 ел). ...........155

Рафис КОРБАН. Шигырь эзләп китте (Фәиз Зөлкарнәйнең тууына – 70 ел). .........................161

КАРДӘШ ХАЛЫКЛАР ӘДӘБИЯТЫ

Диләвәр ОСМАН. Татарлыкны дәвам иткән егет, кызлар туармы? Шигырьләр. (Ркаил ЗӘЙДУЛЛА тәрҗемәләре)..............................................................................................163

Сәйран СӨЛӘЙМАН. Мәдхияләр язды шагыйрь... Шигырьләр. (Фәнил ГЫЙЛӘҖЕВ тәрҗемәләре). .........................................................................................165

Фән: Дания ЗАҺИДУЛЛИНА. Бер кеше – берәгәйле кеше! ........................................167

Китап күзәтү: Равил ФӘЙЗУЛЛИН. Әманәт ителгән дәфтәрләр. ..............................172

ГАЗИЗ ТАВЫШЛАР

Батырларны данлаган каләм иясе (Габдрахман Әпсәләмовның тууына – 110 ел). ........176

Якты яшен булып язылды... (Зәки Нуриның тууына – 100 ел).

Сәхифәне Нәсим АКМАЛ алып бара. ........................................................................................................................................177

Шаян сәхифә: Әхәт САФИУЛЛИН. Уены-чыны бергә. ................................................178

Печән базары: Зиннур МАНСУРОВ. Парчалар. ..........................................................180

2021 елда «Казан утлары» журналында басылган әсәрләр исемлеге. . ...................184

«Казан утлары» архивыннан. ........................................................................................148

Иҗтимагый-мәдәни тормышыбыздан. ..........................................................................190

  • 3 декабрь 2021 - 14:00
    Декабрьнең бере
    Юк бакчада гөлләр, юк агачта бөре. Урамымда – ак кыш. Декабрьнең бере.
  • 7 декабрь 2021 - 10:00
    Бозлык чоры
    Алда нинди ут икән? Җан җылытыр ут микән ул, Бер алдавыч ут микән? 
  • 8 декабрь 2021 - 11:00
    СИБГАТ ХӘКИМ УРАМЫНДА
    Сибгат Хәкимнең тууына – 110 ел
  • 9 декабрь 2021 - 12:00
    Уйланырга иде
    Кайда соң син, бөек Татар Иле, Тарлыккамы калды татарлык?
  • 10 декабрь 2021 - 11:00
    Гомерлек юлдашым
    Мин инде тугызынчы дистәне ваклап баручы шактый өлкән яшьтәге кеше. Үз-үземне белә-белгәннән, уку-язу таныганнан бирле ул вакытларда «Совет әдәбияты» исемен йөртүче бу журнал миңа теге яки бу дәрәҗәдә таныш.
  • 10 декабрь 2021 - 14:00
    Ява карлар, куна карлар иңнәремә...
    Ява карлар, куна карлар иңнәремә, шөкер итәм бу карларны күргәнемә.
  • 13 декабрь 2021 - 11:00
    Бер кеше – берәгәйле кеше!
    Журналдагы фән эшлеклеләре турындагы сөйләшүебезнең бүгенге сәхифәсе шундый шәхесләрнең берсе – мәшһүр галим, дипломат, үз халкының асыл улы Тасин Таһир улы Җәмил хакында булыр. 
  • 13 декабрь 2021 - 13:00
    Хатыннар сүрәсе
    Ул безгә, укучыларына, өстәмә дәресләр оештырып, искиткеч матур эчтәлекле китаплар укып, коточкыч авыр тормышыбызны вакытлыча булса да оныттыра иде.
  • 14 декабрь 2021 - 14:00
    Заман
    Батырлары белән макталса да, Гади кешеләрдән тора заман.
  • 14 декабрь 2021 - 15:00
    Хатыннар сүрәсе (дәвамы)
    Газиземнең хатларын сезнең белән бергә укыйсым килгән иде. Инде мин дә гомеремне очлап киләм. Нинди тансык хатлар иде алар! Никадәр наз, җылылык иде ул хатларда. Авыл кызының бөтен гомеренә җитәрлек иркә сүзләрне каян табып бетерә алган икән ул ярлы авыл малае?
  • 16 декабрь 2021 - 10:00
    Бүре баласы (баллада)
    Кыргыйлыкка кемнән өйрәнәсен бүре хәзер белер иде дә... ...Өзәр булып тимер чылбырларын әрнүеннән ярсып, эт өрә...
  • 17 декабрь 2021 - 12:00
    Исәнме сез?
    Көйле тел ул, бик ихлас тел Туган телем минем!
  • 17 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (повесть)
    Артык сүзләр сөйләмәсәләр дә, әти белән әнинең дә карашларын беркадәр чамалыйм. Аларның да бу ил турында күзаллаулары фашизм темасыннан ерак китми кебек... Һаман бер сорау башымда бөтерелә әле: артка әйләнеп карау кирәкме соң ул, кем өчен кирәк? Йозакка биклә дә куй, ачкычын ыргыт. Кая ташлаганыңны оныт. Үткәннәр тик калсын шунда бикләнеп...
  • 20 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (дәвамы)
    Хуш, туган җир! Хуш, кендек каны тамган, үз куенында сөекле әткәй-әнкәсен, газиз улын җылыткан туган туфрак! Газизулла синнән бәхиллек сорап, ерак сәфәргә кузгалды. Ишекләр дә, юллар да вакытлыча гына бикләнерме, әллә гомерлеккәме – фараз кыла торган түгел шул... 
  • 20 декабрь 2021 - 16:00
    Шулкадәр тын ага елгалар...
    «Су үргә акмас», дип җырларлар. Тыңлама беркемне, тыңлама!
  • 21 декабрь 2021 - 11:00
    Әманәт ителгән дәфтәрләр
    Әхсән хатлары... Китап киштәләремнең кул сузымы кадәр якын җирендә өем-өем булып тора алар. Һәрберсе – тулы бер дәфтәр. Араларында амбар кенәгәсе калынлыгындагылар да бар. Җәмгысы кырыклап хат. Беренчесе үткән гасырның 70 нче еллары ахырында язылса, соңгысы 2000 ел белән тәмамлана.
  • 22 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (дәвамы)
    – Европа галимнәрен беренче дияргә яраталар яратуын, безнең төрки дөньясында алардан күпкә иртәрәк ачыш ясаган шәхесләр бар! – Йөземә акыллы һәм һич кенә дә алдан планлаштырылмаган горурлык хисе чыгарып, Сәйф Сараиның шигырь юлын алманчага тәрҗемә дә иттем. – Дөнья тарихында иркенләп казынсаң, әллә нинди табышлар күп була! – диде Райнер, артык исе китми генә.
  • 23 декабрь 2021 - 12:00
    Бу якларда
    Уйдыкларда җиләк исле һава тәмле.
  • 23 декабрь 2021 - 17:00
    Бик (дәвамы)
    – Күлмәк белән тугансың икән, Маша! Җиде сәгать кар астында ятып бит! Керфекләремне әкрен генә күтәргән мәлдә баш очымда тагын аклык пәйда булды. Ак халат, ак башлык кигән берәү, минем өстемә иелеп, әллә кайчы, әллә пычак белән тәнемнең кай җирендер шатыр-шотыр кисә, ботарлый. Тик әллә авыртмый, әллә авыртуны сизмим...
  • 24 декабрь 2021 - 12:00
    Күңел күзе
    Кеше игелек кылмый табигатькә, Күңел күзен пәрдә каплап бара.
  • 24 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (дәвамы)
    Карт Вернерның төсе уңып беткән күзләре коры булса да, күңеле елый иде. Сәяси уеннар, берәүләрнең гарип акылы, туймас тамагы, минминлеге, нәфесе аркасында кеше язмышларының челпәрәмә килүен аңына сыйдыра алмыйча, нәкъ минем әбием шикелле, кемне гаепләргә белми гаҗиз булуымы?..  
  • 27 декабрь 2021 - 12:00
    Бар да яхшы булыр
    «Бар да яхшы булыр!» – дип ышану Маяк бит ул кара көннәрдә.
  • 27 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (дәвамы)
    Сезгә кадерле булмаса, менә миңа, аның исән калган бердәнбер баласына – кызына кадерле! «Хәбәрсез югалган» дип, пенсия бирүдән баш тартасыз икән, мине фронтовик баласы дип танудан куркасыз икән – анысы сезнең намуста. Мин бит сездән акча сорамыйм! Мин сездән әтиемнең исемен табуыгызны сорыйм!.. Җан әрнүем калын-калын диварларга гына килеп бәрелә дә, кайтаваз булып, әрнүле өн булып, кире үземнең аяк астына чәчри дә төшә... 
  • 28 декабрь 2021 - 11:00
    Шигырь эзләп китте
    Фәиз Зөлкарнәйнең тууына – 70 ел
  • 28 декабрь 2021 - 13:00
    КЫШКЫ БЕР ТӨН (хикәя)
    Әйтегез әле, минем Гөлзифам нишли анда, Гөл-зи-фа-а-ам! Күптәннән хат алмадым үзеннән!.. -Бер айлар элек кенә Гөлзифа апа бәби тапты бит! ...Таимҗан абый дәртләнеп барган җиреннән кинәт шып туктады. – Нич-чек... ничек инде... кыз бар... мин бит өч ел... – диде дә, ике кулы белән битен каплап, чемоданы өстенә сыгылып төште.
  • 28 декабрь 2021 - 16:00
    Дөньяларым көязләнә, көязләнә, көзләнә...
    Дөньяларым көязләнә, көязләнә, көзләнә. Җәй дә китәргә ашыкмый, китмәскә үзсүзләнә.
  • 29 декабрь 2021 - 12:00
    Әнкәйнең күңеле киң күкләр сымандыр...
    Әнкәйләр җанында никадәр мәрхәмәт. Барысы өчен дә, әнкәем, мең рәхмәт. 
  • 29 декабрь 2021 - 13:00
    Бик (повестьнең дәвамы)
    Документаль фильм Дахау концлагерендагы әсирләрнең коточкыч тормышы турында иде. Французча барса да, андагы вәхшилекне аңлар өчен тел белү бөтенләй таләп ителми икән. Ә менә аңга кабул итү өчен күп, бик күп кирәк иде. Кеше дигән затның шулкадәр кыргый, мәрхәмәтсез, куркыныч җанвардан да җанваррак икәнен минем баш мие болай гына аңларга, бер-бер нәтиҗә чыгарырга әзер түгел иде.
  • 30 декабрь 2021 - 11:00
    Еракка китүләр... сагындыра
    Мөдәррис Әгъләмовның шигъри таланты Ходайдан бирелгән.
  • 30 декабрь 2021 - 12:00
    Сездә ни хәл? Бездә карлар ява...
    Кышны каршыларга чыккан җирдән карап калдым киткән көзләремә.
  • 31 декабрь 2021 - 15:00
    Очасың, уйныйсың, күбәләк...
    Көннәрең узалар уенда, Күбәләк, ниләр бар уеңда?
  • 31 декабрь 2021 - 17:00
    Маркиз «А»дан башлый
    Уенын-чынын аңлап алган хуҗабикә ихтыярсыз шаян дулкынга кушылды: «Ниһаять, «А»сы  кайтты, Хунов кайда?» Баскычтан менүче Гариф  абый «Монда, әнисе!» дип җаваплады.
  • 1 гыйнвар 2022 - 17:00
    Ятышып бетмәгән аталма
    Кыскасы, «аптека»ны җиңел генә «даруханә»гә әйләндерү мәсьәләнең асылына төшенмәү сыман күзаллана. Чамалыйсыңдыр, тәкъдим ителгән исемегез җисеменә ятышып бетми.
  • 3 гыйнвар 2022 - 13:00
    Бик (повестьның дәвамы)
    Моосбургның Шталаг VII А дип тамгаланган төрмә баракларында мин исемсез зат идем. Буйлы-буйлы әсир күлмәгенең аркасына сугылган номердан кала, миндәйләрнең исеме-аты юк иде.
  • 3 гыйнвар 2022 - 15:00
    Рәхмәт яусын сиңа, кадерлем
    Соң булса да – уң булсын, ди халык, Рәхмәт яусын сиңа, кадерлем.
  • 5 гыйнвар 2022 - 13:00
    Бик (повестьнең дәвамы)
    – Әти-әниеңнәр ничек кабул итә соң моны? – дияргә мәҗбүр булдым. Юкса, беләм инде, бик күп илләрдә балалар һәм ата-аналар арасындагы мөнәсәбәт һич бездәгечә түгел, аларда, безнең татар халкындагыча, һәр адымың өчен хисап тоту да, артык якынлык та юк. Тик барыбер авызымнан иң беренче булып шул сорау очты да чыкты.
  • 6 гыйнвар 2022 - 17:00
    Телдән төшмәүче гыйбрәт
    Менә шундый хәлләр, Туфан Абдуллович! Синең теге искерми торган шаккатырлык сөйләгеңне югарыгы мөнбәрләрдән һәмишә тәкрарларга туры килә.
  • 11 гыйнвар 2022 - 13:00
    Бик (повестьнең ахыры)
    2006 елдан бирле безнең хактагы документлар сер булудан туктап, аларны ачарга, архивларны кузгалтырга мөмкинлек бирелде. Безне эзләүчеләр генә кирәк. Без бар! Безнең Хәтер әлегә исән! Әлегә...
  • 19 гыйнвар 2022 - 17:00
    Шатлыклар
    Һәм китте шуннан! Ике ел дигәндә, бөтен нәрсәбез дә – үзебезгә, ә күршеләрнеке үзләренә әйләнеп кайтты. Иң соңгысы булып, бизәкле тәлинкәбез стенага менеп кунаклады.
Реклама