Илдус Заһидуллин автор яңалыклары

• 24 февраль 2026 - 17:00

  КАЮМ НАСЫЙРИНЫҢ ФОЛЬК ЛОРГА, ЭТНОГРАФИЯГӘ КАРАГАН ХЕЗМӘТЛӘРЕ, ИҖАТ ПОРТРЕТЫ

  

  Насыйри туган телгә халыкны мәгърифәтле итү чарасы итеп карый. Европача фикер йөртеп, ул туган телне фәнни өйрәнүне, «татар» этнонимын пропагандалауны, халыкның сөйләм телен язма, әдәби тел итеп үстерүне үзенең мәгърифәтчелек эшчәнлегендә төп юнәлешләр итеп билгели.

  154

  0

  0
• 12 февраль 2026 - 09:00

  1897 елгы беренче гомуми халык санын алу: татар җәмгыятен үзгәрткән чара (дәвамы)

  

  1897 елгы Беренче гомуми җанисәп мөселман җәмгыятенең яңалыкларга мөнәсәбәтен күрсәтүче билгегә әйләнә. Ул татар мөселман җәмгыятенең ябык, йомык булуын, хакимият һәм иҗтимагый оешмалар белән социаль хезмәттәшлеккә әзер түгеллеген тагын бер тапкыр зур масштабта дәлилли.

  2488

  0

  1
• 10 февраль 2026 - 17:00

  1897 елгы беренче гомуми халык санын алу: татар җәмгыятен үзгәрткән чара

  

  Беренче гомуми җанисәп татар җәмгыятен берләштерүгә этәргеч бирә, халык һәм зыялылар арасында яңа фикерләр, күзаллаулар формалаштыра. Әлеге чарадан шактый каршылыклар белән узган татар дөньясы үзе өчен саллы нәтиҗәләр ясый, беренче карашка статистик операция булган җанисәп татар халкы тарихында яңа күренешләргә (уңайларына да, тискәреләренә дә) старт бирә.

  2206

  0

  1
• 27 гыйнвар 2026 - 17:00

  КАЮМ НАСЫЙРИНЫҢ ФОЛЬК ЛОРГА, ЭТНОГРАФИЯГӘ КАРАГАН ХЕЗМӘТЛӘРЕ

  

  К.Насыйриның фольклор, татар этнографиясе һәм туган якны өйрәнү турында хезмәтләре күп булмаса да, алар галим язма мирасының мөһим өлешен тәшкил итә.

  1070

  0

  0
• 2 декабрь 2025 - 11:00

  Татар милләтенең беренче идеологы

  

  Каюм Насыйриның галим-тикшеренүче булып формалашуында һәм Европа фәненә йөз тотуында Казан руханилар семинариясендә мөгаллимлек итүе бик зур роль уйный.

  1058

  0

  0
• 17 ноябрь 2025 - 11:00

  К.НАСЫЙРИНЫҢ РУС ЗЫЯЛЫЛАРЫ ҺӘМ ЭШМӘКӘРЛӘР ДАИРӘСЕ БЕЛӘН АРАЛАШУЫ

  

  Насыйриның традицион мөселман җәмгыятенә аңлашылып җитмәгән эшчәнлеген Җамал Вәлиди болай дип шәрехли: «...Насыйри Казан шәһәрендә татар бистәсендә, ягъни талчукчы, читекче, кәләпүшче, сөякчеләр арасында тора иде. Бу вакытта Казан шәһәрендә түгел әдипләр, шагыйрьләр, хәтта боларның ни икәнен белүчеләр бер-ике кешедән гыйбарәт иде»

  1038

  0

  2
• 10 ноябрь 2025 - 15:00

  Каюм Насыйриның әдәби-тәрҗемә эшчәнлеге

  

  Үзе исән чагында ук К.Насыйри халык арасында популяр булган Урта гасырлар шәрык әдәбиятын тәрҗемә итүче буларак дан казана. Казан руханилар семинариясендә мөгаллимлек иткән вакытта Насыйри, Көнчыгышның мөселман дөньясында госманлы, гарәп һәм фарсы телләрендә иҗат ителгән нәфис әдәбиятны туплап, туган телендә популярлаштыру максатын куя.

  295

  0

  0
• 7 октябрь 2025 - 11:00

  К.Насыйриның дөньяви һәм фәнни-популяр басмалары

  

  Каюм Насыйри календарьларының структурасы һәм юнәлеше, алардагы материалларның эчтәлеге әтрафлы итеп күренекле татар китабы тарихы галиме Ә.Г.Кәримуллинның шушы темага багышланган махсус мәкаләсендә, шулай ук фән кандидатлары Р.Л.Зәйни һәм Л.Җ.Миңнуллинаның татар басма календарьларына багышланган монографик хезмәтләрендә яктыртыла.

  573

  0

  1
• 4 сентябрь 2025 - 11:00

  К.Насыйриның татарча газета бастыру проекты һәм календарьлары

  

  1860 нчы елларда башланган либераль реформалар рус җәмгыятендә позитив үзгәрешләргә китерә, яңа иҗтимагый күренешләр йогынтысында татарлар да туган телләрендә вакытлы матбугат булдыруны кайгырта башлый.

  1021

  0

  0
• 27 август 2025 - 13:00

  КАЮМ НАСЫЙРИ – ПРАВОСЛАВИЕ УКУ ЙОРТЫ УКЫТУЧЫСЫ

  

  Сүз дә юк, Насыйри традицион дини мохиттән тулысы белән аерылмаган, иң элек туганнары белән элемтәләр саклаган. Ул бертуган абыйсы һәм энеләре белән даими рәвештә хат алышып торган, үзе еш яза алмаса да, әти-әнисеннән хатлар өзелмәгән. Еш кына әти-әнисе, абыйсы, энеләре һәм апасы, аннан көнкүреш әйберләре сатып алуын сорап, хатлар яза торган булганнар, шулай ук кием-салым, баш яки аяк киемнәрен тектерергә заказлар биргәннәр.

  1362

  0

  0
• 6 август 2025 - 15:00

  Каюм Насыйриның рус телен өйрәтү алымнары

  

  Рус телен укытуда ул мәдрәсә каршындагы рус классларына өстенлек биргән, ә методик җәһәттән тел өйрәтүнең башлангыч чорында уку материалын аңлату коралы итеп туган телне актив куллану яклы булган.

  708

  0

  0
• 16 июль 2025 - 13:00

  НАСЫЙРИ ЯЗГАН УКУ ӘСБАПЛАРЫ

  

  Реформалар чорында татарлар өчен татар телендә китаплар төзеп бастыру К.Насыйри һәм В.Радловның зур казанышы була.

  710

  0

  0
• 10 июль 2025 - 17:00

  Мәгърифәтченең көнкүреш шартлары турында замандашлары

  

  Мәгърифәтченең күпкырлы эшчәнлеге ике конфессия – ислам һәм православие, ике халык – рус һәм татарлар үзара тату яшәгән губерна шәһәре Казан белән бәйле.

  1303

  0

  0
• 10 июль 2025 - 13:00

  Казан ханлыгында ислам дине

  

  Һәр империянең оешу, чәчәк ату һәм таркалу дәвере була. Кодрәтле Җучи Олысы да бу мәҗбүрияттән котыла алмый, билгеле. Алтын Урта дәүләтенең таркалу механизмын хәрәкәткә китерүче төп көч итеп чыңгызлыларның тәхет өчен көрәштә бер-берсенең канын коюлары да, илдә башланган тирән сәяси кризис та күрсәтелә ала.

  2067

  0

  1
• 14 июнь 2025 - 17:00

  Насыйри – рус-татар мәктәбе укытучысы

  

  Нәкъ менә укытучы булып эшләгән чорда, схоластик укыту һәм традицион фикерләү белән көрәштә, шәкертләрне рус теленә һәм математикага өйрәткәндә, Насыйри тарафыннан алдагы гамәлләренең программасы эшләнгән, калган гомерен ул шуны тормышка ашыруга багышлаган.

  1732

  0

  0