Даладан килүче (хикәя)

Ул нидер исенә төшергәндәй, барган җиреннән кинәт туктап калды. Тирә-

якка бакты. Зур итеп ачылган күзләрендә аптырау, курку, сискәнү иде. Гүя бу

дөньяны тәүге тапкыр күрде. Гүя яңа туды, яңа уянды.

Әлегә хәтле ул барды да барды. Кая барганын белмәде. Кайдан килүен дә

белмәде. Һәм бу турыда уйламады да. Чөнки, туктап калганчы, боларның аның

өчен бернинди әһәмияте юк иде.

Ләкин ул туктады, тирә-якка бакты.

Алда кара тасма сузылып ята, артта да шул ук тасма, һәм алар тарая-тарая,

офыкларга барып тоташкан иде. Ә тирә-якта дала, иксез-чиксез ак бушлык...

Кеше курыкты. Аптырады. Ярдәм көткәндәй, гаҗиз карашын өскә, җиргә

бик якынайган күккә төбәде. Тик кояшны күрмәде. Кояш тау-тау болытлар

артына кереп качкан иде.

Әле бер, әле икенче якка төбәлеп, өмет уты эзләгән кеше, ниһаять аңлады:

бу олы дөньяда ул япа-ялгыз иде... Тирә-ягында бер генә тереклек иясе дә юк,

ни кош, ни җанвар, ни бөҗәк, ни агач, ни үлән...

Миңгерәгән, гүя зиһенсез калган башын учлап, юлчы җиргә тезләнде,

инәлеп-инәлеп уйларын, хәтерен чакырды. Тик учларга кысылган башта «Мин

кем? Кая барам?» дигән сораулардан башка бер уй юк, кешенең хәтере әллә

үлгән, әллә йоклаган иде.

Әлегәчә ул барды да барды. Каядыр ашыкты, нидәндер качты. Туктап

калганчы аның башында бернинди уй да, бернинди сорау да юк иде. «Мин

кем? Кая барам?» дигән сораулар туктап калгач кына килде, утлы уклар булып

миенә кадалды. Димәк, ул ялгышкан, туктарга кирәк булмаган.

Кеше уйлау сәләтен югалтмаган иде. «Мин кем? Кая барам?» дигән сорауга

әкрен-әкрен генә өр-яңа уй ялганды: «Юл бар, димәк, ул каядыр илтә!»

Бу уй аның күңелен җылытты. Һәм ул сикереп торып, кабат атлап китте.

Атлаган саен тар тасма, киңәя-киңәя, аяк астына шуды. Тик офык үзгәрмәде.

Офык һаман шул ук иде.

«Мин бараммы? Әллә бер урында таптанаммы?» — дип шомланды

кеше. — Әллә соң бу юлның ахыры юкмы? Әллә соң бу җир түгел, башка

планетамы?!»

Күңелгә оялаган курку зурайды, киңәйде, бөтен күзәнәкләргә кереп тулды.

Өметкә урын калмады. Кешене тоташ шом биләп алды. Ул адымнарын тизләтте,

сулышына кабып йөгерә башлады. Кара тасма да, аның тизлегенә ярашып,

тизрәк шуышты. Тик офык үзгәрмәде. Офык һаман шул ук иде...

Юлчы туктады. Арып, хәлсезләнеп җиргә утырды. Бөтен тәне яна, үлеп эчәсе

килә иде. Сусавын басарга теләп, бер йомарлам кар алып капты. Кар баллы

иде. Шул тәм дөньяда шул кардай ак, баллы шикәр барлыгын искә төшерде. Бу

югалган дөньядан килгән тәүге хәбәр, тәүге истәлек иде. Кеше, сөенә-сөенә, тагы

нидер исенә төшерергә азапланды, тик хыянәтче хәтер башка хәбәр салмады.

Билгесезлектән, чарасызлыктан тәмам йончыган Юлчы салкын асфальт

өстенә бөгәрләнеп ятты. Инде беркая барасы килми, инде селкенәсе дә

килми, инде яшисе дә килми иде. Кеше тормышның ни икәнен оныткан,

аның кайдалыгын белми, аңламый, шуңа күрә барлыгына да ышанычы беткән

иде. Тәненә суык үтте. Иксез-чиксез кара тасмадан, ак карлы даладан, авыр

болытлардан торган сәер дөнья да әкрен-әкрен генә югалды...

... Аны кемдер төртеп уятты.

— Әй син, нишләп юлда ятасың? Катасың бит!

Юлчы күзләрен ачты, башын күтәрде. Каршында ала-кола бүрекле, кызыл

чырайлы адәм баласы басып тора иде.

— Бу төшме? — дип сорады Юлчы, каршындагы җан иясенең югалуыннан

куркып. Буш, салкын дөньяда кинәт пәйда булган бу затны күреп, ул чиктән

тыш гаҗәпләнгән иде.

— Акыллы бәндә юлга сузылып ятамы? Синең өчен төрмәдә утырырга тагы!

Хәсрәт! — дип мыгырдана-мыгырдана китә башлады кинәт пәйда булган серле зат.

Ни могҗиза, ул чынлап та бар, бу төш тә, саташу да түгел, чынбарлык иде!

— Китмә! Калдырма мине! — дип кычкырды Юлчы.

Әллә кайдан көч тапты, сикереп торды, ятим баладай кызыл чырайлы адәмгә

килеп сарылды: «Калдырма мине! Куркам мин!»

— Вот идиот! Курыккач, эчмәскә иде! Нишлим мин синең белән?

— Эчмәдем мин, эчмәдем... — үзен чакыручы булмаса да, кеше ала-кола

бүрекле иргә иярде. Шунда ул озын әрҗәле, зур тәгәрмәчле соры машинаны

күреп алды.

Машина! Дөньяда шундый әйбер дә бар бит! Кеше калтыранган куллары

белән салкын тимергә кагылды. Хәтер төбеннән башка сурәтләр калкып чыкты,

күз алдында елга булып агылган төрле-төрле машиналар пәйда булды. Алар да

чуар тасма булып офыкка тоташкан иде.

— Утыр инде, алайса, — диде теләмичә генә Кызыл Чырай.

Юлчы, арыган гәүдәсен авырлык белән генә күтәреп, биек кабинага менеп

утырды. Тәнен рәхәт җылылык төреп алды. Тынлыкка өйрәнгән колакларын

сагайтып, ят тавыш ишетелде, аннары офыкка тоташкан кара тасма зур тизлек

белән аларга таба шуыша башлады.

— Кая барасың? — дип сорады машина хуҗасы.

— Белмим, — диде кеше.

— Кы-ыы-зык... ничек инде белмисең? Шулай буламыни?

Кеше дәшмәде. Ул каршыга йөзеп килүче кара тасмага карап онытылган

иде. Ни булды соң бу? Берни дә үзгәрмәде бит! Һәм үзгәрергә охшамаган да...

Барысы да шул ук: иксез-чиксез ак дала да, офыкка тоташкан юл да, өскә

ишелеп төшәргә торган тау-тау болытлар да... Аерма тик шунда: әлегә хәтле бу

олы дөньяда ул бер ялгызы һәм җәяү атлый иде. Хәзер алар икәү, озын арбалы

машинада баралар...

— Ә кулыңда ни ул? Нинди тартма?

Юлчы беренче тапкыр күргәндәй, кулындагы тартмага карап куйды.

— Белмим.

— Ник соң ачып карамыйсың?

— Минеке түгел ул.

Ялтыравык кәгазьгә төрелгән тартма, чынлап та аныкы түгел, ул аны кемгәдер

тапшырырга тиеш бугай. Тик кемгә, ир моны үзе дә белми. Бары аң төбенә төшеп

егылган бер уй кисәге генә шундый бурычы барлыгын искәртә иде.

— Бәлки анда шартлаткычтыр? — дип шикләнеп сорады Кызыл Чырай.

— Юк, — диде Юлчы бик ышандырып. — Анда шартлаткыч түгел.

— Кайдан беләсең?

Чынлап та кайдан? Ләкин белә, тартма эчендә ниндидер матур, затлы әйбер

ятканын әллә нинди тойгы белән сизә. Тик тартманы ачарга ярамый, аны шулай

матур итеп төргән килеш кемгәдер бирергә һәм бүләк иясен шатландырырга

кирәк.

— Исемең ничек соң синең, Ходай бәндәсе?

Кеше уйга калды.

— Исемем... белмим...

— Сә-ә-ер... исемсез бәндә була димени?! Ну эчеп тә куйгансың син, туган!

Исемсез ничек яшәмәкче буласың? Давай, исеңә төшер! Бәлки Иван? Бәлки

Абдулла? Милләтең кем синең? Бәлки чукчадыр? — Кызыл Чырай кычкырып

көлеп җибәрде. — Ну экземпляр эләкте миңа бүген! Карале, әллә башыңа

типтеләрме? Бәлки сине кыйнаганнардыр, ә? Безнең баш бит шырпы кабы кебек

кенә. Раз и готово — бөтен миең боткага әйләнә. Йөриләр аннары бичаралар

иләс-миләс чайкалып.

— Мин белмим... Хәтерләмим...

— Бәлки сине больницага илтергәдер?

— Кайда соң ул?

— Нәрсә?

— Больница.

— Син бигрәк... артыгын кыланма инде.

Юк, ул кыланмый иде. Больницаның ни икәне, нинди икәне шул сүзне

ишетүгә исенә төште. Күз алдына күп тәрәзәле зур таш йорт килеп басты, ак

халатлы хатын-кызлар йөгереп үтте, соры җәймәле караватлар чагылып узды.

Больницаның ни икәнен хәтер саклый иде. Ләкин кайда соң ул? Офыкларга

тоташкан буш даладан, елан булып сузылган очсыз-кырыйсыз юлдан гайре

дөньяда башка берни юк ич.

— Слушай, мин бу юлда егерме елдан артык йөрим. Синең кебек чудакны

очраткан юк иде. Чынлап та, кайдан килеп чыктың син? Дала уртасында яп-

ялгызың. Әллә айдан төштеңме?

— Белмим.

— Сә-ә-ер... сөйләсәң, кеше ышанмас. Бәлки син, теге ни, чит планетадандыр,

ә? Марсмы анда, Венерамы... Чит планета хәерчесе! Өстеңә еламый карарлык

түгел, ёлки-палки.

Кеше, тәүге тапкыр күргәндәй, үзенең өс-башына күз салды. Чалбар

тезләре шомарып, ялтырап тора, ботинкасы шактый тузган икән... Курткасы

да мактанырлык түгел, бер төймәсе өзелеп төшкән.

Һәрнәрсә чагыштырганда беленә. Әлегә хәтле дөньяда япа-ялгызы калган

кеше өчен чагыштыру бигрәк тә мөһим иде. Кызыл Чырайның да кием-

салымы гадәти генә, бер дә шаккатырлык затлы түгел. Тик нигә кимсетә ул

аны, ник үзен өстенрәк саный, шунысы аңлашылмый. Ә машина хуҗасының

тынычланырга уенда да юк.

— Карале, бәлки син төрмәдән качкансыңдыр, — дип, Юлчы өстенә

чираттагы шик-гаебен ташлады.

Сорау кешене куркытмады, гаҗәпләндермәде. Ул балаларныкыдай саф,

самими карашын рульдәге иргә төбәп, битараф кына сорап куйды:

— Кайда соң ул?

— Кайда-кайда... Магаданда! — Кызыл Чырай ямьсез итеп сүгенеп алды. — Юри

кыланасың син! Бәладән башаяк, әллә төшереп кенә калдырыйммы үзеңне?

Машина туктады. Офык әле үзгәрмәгән иде.

Юлчы ялварулы мескен карашын машина хуҗасына төбәде:

— Анда салкын. Мин куркам...

— Мин дә куркам! Кем син? Уеңда ни? Куеныңда ни? — дип ярсый-ярсый

кычкырды Кызыл Чырай.

Кеше аңлады: дала уртасында кабат ялгыз басып калмас, бу җан иясеннән

аерылмас өчен нидер сөйләргә, аңлатырга кирәк иде. Һәм ул тигезсез,

карлыккан тавыш белән ашыга-ашыга тезеп китте:

— Мин бик озак бардым. Аңлыйсыңмы, бик озак! Мин кичәге көнне

хәтерләмим! Миңа туктамаска кирәк иде. Туктамасам, берни уйламый идем.

Сораулар туктагач килде. Ә җаваплар юк! Мин куркам. Бик куркам! Бу дөньяда мин

ялгыз идем. Инде син дә ялгыз. Күрмисең, аңламыйсыңмыни, дөньяда шәһәрләр

дә, йортлар да, кешеләр дә юк. Мине кусаң, син бөтенләй ялгыз калачаксың. Мин

дә булмам. Тик мин дә ялгыз калачакмын. Бу бик куркыныч. Син әле белмисең,

синең машинаң бар. Машинаң туктагач, син дә аңларсың...

Кызыл Чырайның бу сафсатаны тыңлап бетерергә түземлеге җитмәде,

мыскыллы елмаеп:

— Идиот! — диде. — Психбольницадан качкансыңдыр син! Ничек инде

дөньяда берни булмасын ди?! Сафсата!

— Ә кайда соң? Кайда тормыш? Кешеләр кайда? Мин килгән якта ул юк.

Ләкин алда да юк. Без синең белән күпме юл үттек! Ә дөнья буш. Буп-буш!!!

— Ничек инде... Ничек алай?!

Машина хуҗасы бермәл аптырашта калды. Юлчының сүзләре күңеленә

шомды. Ул инде икенче тәүлек шушы юл буйлап килә. Ул барасы калага тагы

илле чакрымлап ара бар. Туган каласыннан чыгып киткәндә, ул әле исән, калада

тормыш гөрли иде. Ләкин ирнең күңеленә шик керде, чөнки ул далада төн

кунды. Димәк, машинасын туктатып ул йоклаган арада, нидер булган, дөнья

үзгәргән... Бәлки чынлап та ахырзаман булган... Кешелек дөньясыннан бары

тик шул өтек адәм генә исән калган. Дөнья аның күз алдында беткән, шуңа

күрә бу бичара акылын җуйган, берни аңламый, берни хәтерләми...

Кызыл Чырай, ямьсез уйларыннан арынырга теләгәндәй, ала-кола бүрекле

башын чайкап алды. Юк, юк, булмас! Бу тиле адәм саташа гына, ни сөйләгәнен

үзе белми.

Ир кабаланып газга басты. Кара елан бөтерелә-бөтерелә, зур тизлек белән

машина астына шуды. Аның койрыгы ифрат озын, нечкә очы офыкларны

биләп алган күксел болытларга барып тоташкан иде.

Тизрәк! Тизрәк! Илле чакрымны үтәргә, алда тормыш барлыгына ышанырга!

Шул тормышны үз күзең белән күрергә!

Кызыл Чырай, юлдашын сискәндереп, кинәт кычкырып җибәрде:

— Әнә ич! Барысы да элеккечә! Дөнья бетмәгән! Бетмәгән!

Ул шатлыктан җырлап ук җибәрде. Шәһәр утлары якынайган саен, тавышы

көрәйде. Юлчы да, йотыла-йотыла офыкны күзәтте. Офык үзгәргән иде. Офык

кына түгел, тирә-як та үзгәрде. Даланы кала йотты. Күз алдында зур-зур таш,

биек йортлар пәйда булды. Юл инде аларныкы гына түгел, анда әрле-бирле

төрле машиналар агыла иде.

— Дөнья беткән, имеш! Идиот! Йөрисең кеше куркытып. Дөнья бетми ул,

без бетәбез.

Тормыш кайнап торган кала эченә тирәнрәк кергән саен, ни хикмәт,

Юлчының куркуы тагы да зурайды. Болай булырга тиеш түгел иде кебек. Ләкин

шулай булды.

— Кайда төшәсең? — дип сорады машина хуҗасы.

Кешенең күзләрендә аптырау иде. Ул бу сорауга әзер түгел иде. Төшү

турында ул гомумән уйламады. Әгәр төшсә, аны ыжгырып торган машиналар,

бихисап күп кешеләр таптап-изеп китәрләр төсле иде. Далада ул ялгызлыктан

курыкты. Ләкин дала һәрьяклап ачык, куркыныч кай тарафтан килсә дә, күзгә

күренеп, алдан кисәтеп, кешегә әзерләнергә, сакланырга вакыт, мөмкинлек

биреп киләчәк иде...

 

Хикәянең дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

 

"КУ" 7, 2015

Фото: pixabay

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: