Сукмак (хикәя)

Күр әле, бакча почмагындагы алмагач ап-ак бүрек кигән. Ул бүрекнең

як-якка салынып төшкән колакчыннары әкияти дәү кошның ак канатлары

диярсең... Гөлзифаның күңелен башта шушы кышкы манзарага соклану

биләп алды, аннары кисәк кенә әрнүле бер хис чеметеп үтте. Кош? Әллә соң

моннан байтак еллар элек шушы алмагач төбендә җирләнгән сыерчыкның

җаны мамык кар булып агачка килеп сарылганмы? Булыр да, кошларның гына

түгел, кешеләрнең дә җаны адашып йөргән заман...

Ничә яз җырчы кошларны зарыгып көтеп алган, көзләрен сагышланып

озатып калган сыерчык оясына ул елны да пар кошлар кайтып кунды. Кундылар

да, исән-сау, пар булуларына шатланып, туган якның матурлыгына дан җырлап,

өздереп-өздереп сайрарга да тотындылар.

Ә беркөнне әлеге шатлык җыры кырт өзелде. Ял көнне иртән мунчага

су салыйм дип ишегалдына чыкса, Гөлзифа имәнеп китте: сыерчык оясы

алдында ялгыз кош тилмереп, өзелеп, киселеп сайрый; юк, сайрамый, елый,

ачына, бәргәләнә. Ә аста, бәбкә үләне борын төртеп килгән җирдә, аның җан

юлдашы ята. Хатын, өйдән алып чыккан сыңар чиләген кая ыргытканын да

абайламыйча, тизрәк аңа иелде дә кошчыкны учларына алды. Түшенә сәер

сорылык иңгән сыерчыкта җан әсәре юк иде. Ата мәченең явызлыгымы, балачага шукланып таш атканмы, әҗәле җиткәнме...

– Парлашып ни ераклардан кайткан идегез, ни авырлыклар үткән идегез, –

дип сөйләнә-сөйләнә, Гөлзифа бакчага юнәлде. Коймага сөяп куелган көрәкне

алып, як-ягына каранды. Бу бичараны алмагач төбенә булса да җирләсен инде,

җир өстендә калдырып булмас...

Баскычка чыгып, тәмәкесен кабызган ире аның кош белән әвәрә килгәнен

карап торган, ахры:

– Нәрсә, әллә хәзер мал духтыры да булыргамы исәп? – дип урынсыз

шаяртып куйды.

Гөлзифа аның төртмә сүзенә игътибар итмәскә тырышты.

– Бигрәк кызганыч бит. Икәүләп каян кая кайтсыннар да, – диде дә читкә

тәгәрәгән чиләген алып, мунчага таба атлады.

Рафил алай төчеләнеп тормады:

– Кешеләр дип торып чабуың җитмәгән, кош дип тә башымны катырма

әле, – диде гадәти кырыслыгы белән.

Гөлзифа дәшми генә мунча ишеген ачты. Иренең соңгы араларда

дорфаланганнан-дорфалана баруын үзенчә акларга тырышты. Нишлисең,

фельдшер булып эшләгәч, Гөлзифа – өенеке генә түгел шул, бөтен авыл аның

күзенә карап тора. Кеше төсле ял да, бәйрәм дә күрә алганы юк: ире белән

парлап мәҗлескә барса да, үч иткәндәй, берәрсе йөгереп килеп җитә. Кирәк

бит, нәкъ шул мәлдә берәвесе балага авырый башлый. Йә баласы ут янып

урынга егыла. Йә булмаса, кемдер киселә, бәрелә, сызлана...

Баштагы мәлләрдә Рафил алай ук күтәрелеп бәрелми иде. Сукранса да,

«кирәк булгач барасың инде», диюдән узмады. Төн уртасында ишек кагып

уятулар тора-бара аны чыгырыннан чыгара башлады.

– Иртән барырсың, синең эш сәгатең түгел! Бик кирәксә, районга

шалтыратсыннар! – дип, хатынының кулыннан пәлтәсен тартып алган чаклары

да булгалады.

Андый мәлләрдә Гөлзифа иренең тузынуына игътибар итми, кулына ни

эләксә шуны киеп, дару-шприцлары тутырылган чемоданын эләктереп, тизрәк

чыгып йөгерә. Белә бит: ире тузына-тузына да аннан сүрелә... Кеше аннан ярдәм

көтә, бәлки, гомере кыл өстендәдер. Ә ул монда, минем эш сәгатем түгел дип,

икенче якка әйләнеп йоклап ятсынмы?.. Аннан ни йөзе белән авыл халкының,

нәни улының, әти-әнисенең күзенә күренер?

Ул чакта да ял көне иде. Язгы кояшның тәрәзә аша үтеп кергән нурларына

ияреп, газ өстендә шул кояшның үзенә охшаган кечкенә-кечкенә коймаклар

пеште. Керләр юылды, бакча тутырып бауга эленде. Борын очын кытыклап,

коймак исенә кушылып, ишегалдына тәмле мунча исе таралды. «Пиннек пешерә

тор», – дип, Гөлзифа башта мунчага ирен озатты. Үзе сөлге-тастымалларны

күтәреп, өйдән чыккан иде, бакчадан сыерчык тавышын ишетеп, жәлләүдән

йөрәге ярылырдай булды. Ялгыз калган кош, алмагачка очып кунган да, үзенең

ярын уятырга теләгәндәй, баягыдан да уздырып өзгәләнә иде. Үзе нишләргә

белми, елый-сайрый бер ботактан икенчесенә күчеп утыра...

– Исән булса, бу хәтле тилмерүеңне ишетеп, яныңа әллә кайлардан очып

килер иде җанашың. Юк бит, мәңгегә киткәч, әйләнеп кайту юк бит, – дип, кош

белән сөйләшә-сөйләшә, күз яшен сөртә-сөртә, Гөлзифа мунчага кереп китте.

Ун-унбиш минут үттеме-юкмы, ишекне дөбер-шатыр кагуга атылып

мунча алдына чыкты да күнегелгән гадәте буенча өстенә халатын эләргә

тотынды.

– Гөлзифа, Гөлзифа, җаныкаем. Әнкәй «эчем, эчем» дип, идәндә бөтерелә,

сукыр эчәгесе шартламаса дип куркам, урап кына китәрсең әле, – дип, ишекнең

теге ягында такмаклаган хатынны тавышыннан танып өлгерде.

– Хәзер, Рәйсә апа, артыңнан килеп җитәрмен, яме, – дип, инде киенә дә

башлады.

– Бөтен өмет синдә инде, рәхмәт яусын, – дип, хатын үзләренә йөгерде.

Рафилнең йөзе кара көяргә өлгергән иде.

– Юынып чыккач барырсың, ут капмаган!

– Кайткач иркенләп керермен. Эче авырта, ди бит, ничек көттерәсең... –

Гөлзифа инде киенеп өлгергән иде.

Рафилнең дуамаллыгы куптымы, сүзен сүз итәсе килү булдымы:

– Алайса, сайла, соңгы тапкыр әйтәм: йә гаилә, йә сиксән яшьлек шул

карчык. Барасың икән, мин Чаллыга чыгып китәм. Бөтенләйгә. Туйдырды

мондый тормыш! – дип давыл куптарды.

«Тормыш түгел бу. Аерылышырга кирәк. Шәһәргә китәм». Рафилнең

мондый сүзләре беренче тапкыр гына яңгырамый иде, шактый еш кабатлана

башлады. Үч иткәндәй, быел Яңа ел киченнән үк Гөлзифаны шушы рәвешле

эзләп килүләр башланган иде, елны ничек каршыласаң, шулай дәвам итәр

диюләре әллә дөрес инде – күбесе карт-карчыклар гомер сөргән авылда

фельдшерга эш җитәрлек иде. Иң үзәккә үткәне – юлсызлык. Егерме беренче

гасырга аяк баскан мәлдә шушындый юллар бар, дисәләр, кемдер ышанмас

та. Авыл эчен әйтәсе дә юк, язын-көзен бот төбеннән итек киеп атласаң да,

таманга туры килә. Андый чакта машина белән йөрү, районга илтүче юлга

машина белән чыгып җитү турында хыялланасы да юк...

Гөлзифа каршы дәшмәде. Иренә күзләрен тутырып карады да чыгып китте.

Рафил да китте. Шул көнне. Рәсми аерылышмасалар да, әлеге көннән алар

икесе ике ярда яши башлады. Ай ул чаклар... Алмагачка кунып, ялгыз калган

сыерчык түгел, Гөлзифаның җаны өзгәләнгән булган икән бит...

Ярый әле янында улы булды. Эше бар. Ире әйләнеп кайтмасмы дигән өмете,

сабырлыгы булды. Шулай елларга еллар ялганды...

 

Хикәянең дәвамын алдагы көннәрдә сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

 

“КУ” 12, 2019

Фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: