Тирән яшеренгән сер (хикәя)

Мәшәкатьләре күп булса да, җәйне ныграк яратабыз. Холкыбыз шундый тынгысыз шул, милләтебез белән ялкаулардан түгелбез. Караңгылы-яктыдан чаба халык: кемдер өй салу белән мәшгуль, башкасы бакчасында казына. Җәйге эшләр тәнне арытса да, күңелгә ял, сихәт бирә.

Олы бер хуҗалыкта ялгыз гомер кичергән Суфия ханым да шундыйлардан. Аяк-куллары бик сызланса да, табибларның ”Физик эш белән шөгыльләнергә ярамый,” - диюенә карамастан, кыштыр-кыштыр дөнья көтүен белә. Әти-әнисенең нигезен ташлап китә, бакчаларын буш тота алмый ич инде ул. Япа-ялгызлыгына гына эче бик поша, туганнарының көн әйләнәсенә телефоннан хәл белешүе дә күңел бушлыгын һич тутырмый. Чынлап та, кайчандыр гөрләп торган өйнең, бакчаларның тып-тын калуы күршеләргә дә сәер тоела. Галим абый белән Вәсимә апа нигезе бу. Бер уллары, дүрт кызлары үсеп чыгып киткәч тә, беркайчан буш тормады йортлары. Атна саен кайтты балалары, аннан оныклары юлны онытмады. Әтиләре күптән гүр иясе инде. Ә үткән ел әниләренең күзе йомылып, бакыйлыкка күчкәч, бар да төп йортка кайтуны кискен сирәгәйтте. Ике улы ерак шәһәрдә гаиләләре белән яши, еш кайтырга вакытлары юк. Тормыш иптәше дә ике ел элек бакыйлыкка күчте. Апалары да картайды, ерак юлга чыкмыйлар инде. Көн дә тынычлык сөрә йортта, элек шау-гөр килеп торган бүлмәләрне кабат-кабат урасаң да, беркемне тапмыйсың. Ишек алдына чыкса, моңсу күзләрен туры төбәп карт Акбай ята. Бу гаиләнең тере шаһиты ул: теле генә юк барын да бергәләп хәтергә төшерергә. Суфиянең уйларын телефон шалтыравы бүлде.

- Исәнмесез. Суфия Галим кызы буласызмы?

- Әйе, мин. Тавышыгыздан танымыйм. Телефон номеры да безнең төбәкнеке түгел.

- Ялгышмыйсыз. Мәскәүдән мин, департамент хезмәткәре Камил Сафин булам. Сезне Белоруссия кешесе эзли. Башкортстаннан үзем дә, якташ булгач, бу эшкә мин алындым.

- Тыңлыйм. Ләкин, гафу итегез, Белоруссиягә минем һич катнашым юк. Кемгә кирәк булдым икән? Сез, бәлки, ялгышасыздыр?

- Суфия Галимовна, бик җитди оешма без, ялгышырга хакыбыз юк. Миңа сезнең белән очрашырга кирәк булыр. Сез дә каршы килмәссез дип уйлыйм. Әтиегез, үзегез турында серле мәгълүматлар бар бездә.

- Уйлармын әле бу хакта, әлегә чакыра алмыйм.

Бу сүзләрне бер икеләнми әйтте ханым. Алдакчылар, аферистлар ишәеп киткән заманда мондый сөйләшүнең җитдилеген ачык аңлый ул. Юридик белеме, бу өлкәдә саллы гына тәҗрибәсе булса да, сагайды бит әнә. Адәм баласы табигате белән шундый: охшаш хәлләр килеп чыкканда куркуга кала, ләкин серне чишми җанына тынычлык тапмый.

...Сәер шалтыратудан соң ике атна вакыт узып китте. Бу ара эчендә Суфия ханымны мең икеләнүләр газаплады. Үзенә, әтисенә кагылышлы барлык истәлекләр барланды. Изге күңелле кеше иде әткәсе. Үлүенә ун ел үтеп китсә дә, һәр әйткән сүзе колакта чыңлый, ата назы күңелне кытыклап хәтергә төшә. Сугыш ветераны иде әтисе, сугыштан соңгы елларда да тирә-якта абруйлы кеше булды. Ихтирам итмәгән берәү дә юк иде үзен. Шундый авыр елларда бер дошманы да булмадымы икәнни? Бәлки, аларны якыннарын шөбһәгә салмас өчен яшерә белгәндер ул.

Телефоннан сөйләшүдән тыш әле Суфия ханыма Мәскәүдән хат та килеп төште. Чынга охшый бу хәл. Төгәл мәгълүматлар китерелмәгән, әмма ләкин теге Сафин иптәш сүзләре белән хатта язылганнар тәңгәл килә. Тәвәкәлләде Суфия Галимовна. Болай җанны телгәләгәп яшәгәнче, дөреслекне белү күпкә җиңелрәк булыр дип уйлады. Камил әфәнде шалтыраткан телефон номеры буенча очрашуга әзер булуын хәбәр итте.

- Я хода, ни ишетермен? – дип уйлады ул, бераз курка төшеп. Гаилә фотолары сакланган альбомнарны кабат-кабат актарып чыкты, кичләр буе һаман хәтерендәге истәлекләрне барлады. Ерак шәһәрдә яшәүче бертуган апасы - Әминә белән әңгәмәләшеп алды.

- Апа, мин туганда сиңа инде сигез яшь булган, сөйлә әле әнинең мине алып кайтуы хакында, - диде.

- Сеңлем, бер дә сораганың булмады бу турыда, кайдан исеңә төште? – дип бәйләнде башта апасы. – Гәүдәгә бигрәк кечкенә, елак идең инде. Укудан кайтабыз да, Зәйтүнә (ул апасы Суфиядән 6 яшькә олы) белән сине карыйбыз. Әнинең эше күп, аңа булышабыз. Сине көч-хәл йоклатып, дәресләргә тотынабыз. Бигрәк матур кызчык идең инде, чукынчык!

Апалары чынлап та, курчак урынына күрде сеңлеләрен. Чәчләренә матур тасмалар тагып үрә иделәр алмашлап. Боларын Суфия яхшы хәтерли. Аларга ияреп, мәктәпкә йөри башлавы да исендә. Үзеннән 3 кенә яшькә олырак Илүсә апасы белән аеруча дус иделәр. Күрше авылда яшәгән дәү әни, дәү әтигә дә башта апалары кунакка йөрде, аннан - Суфия белән Илүсә. Дәү әниләре җиләккә йөртә иде үзләрен, туйганчы уйныйлар иде авылда. Дәү әтиләре бакчада күп итеп помидор үстерә иде, ә кызлар түтәлләргә су сибештеләр, утадылар. Үсә төшкәч, беренче мәхәббәт утлары да нәкъ шул авылда кабынды. Соңгы вакытта онытылып торган истәлекләр кичәгедәй хәтердә яңарды. Якыннары теп-тере чактагы кебек ап-ачык күз алдына килде. Моңсу да, сагышлы да иде. Ара-тирә яшь бөртекләре яңагы буйлап тәгәрәде. Битен алар берчә пешерде, берчә өшетте.

... Ярый әле Камил әфәнде киләсе көнен озак сузмады. Сөйләшенгәнчә, туп-туры өйгә килде. Хуҗабикә бик тырышып, күпъеллык осталыгын җыеп, табын әзерләде. Мәскәү кунагы каршында сынатасы килмәде аның. Кичкә табан тәрәз каршына кап-кара машина килеп туктады да, аннан 45-50 яшьләр чамасындагы ир чыкты.

- Әйдүк, түргә узыгыз, Камил энекәш, - диде Суфия ханым, кунакны каршылап.

Башкортстан турындагы берничә гомум җөмләдән соң ачыктан-ачык сөйләшү башланды.

Юкка шундый җитди оешма хезмәткәре түгелдер: фикерен ачык, мәгънәле итеп җиткерә белә бу кеше.

- Әтиегез, Галим Шиһап улы Харисов, Белоруссия фронтында өлкән лейтенант вазыйфасында сугышкан, шулай бит? 43нче елда каты яраланган. Пуля, ярты телен өзеп, тешләрен җимереп чыккан. Бәхетенә, баш мие зарарланмаган. Аның кебекләр эшелонда бик күп булгандыр, ныклап тикшерергә вакыт та җитмәгәндер, аны үлеләр белән бер авыл тирәсендә калдырып киткәннәр. Галим абый гәүдәсе җирдә күпме яткандыр, станциягә таба китеп барган бер хатын каты ыңгырашу ишетеп, йөгереп килә. Ярым үле, ярым тере сугышчы Зинаидадан (хатынның исеме) пышылдап ярдәм сорый һәм шунда ук аңын югалта. Караңгы төшкәч яралыны бәләкәй арба белән өенә алып кайта, сөйрәп дигәндәй өенә алып керә.

...Шулай берничә көн вакыт узып китә. Галим Харисов көчкә хушына килә. Зинаида бу турыда беркемгә сөйләми. Яшерен генә солдатны дәвалый башлый. Якыннарыннан берәү дә исән булмый Зинаиданың. Хәер, фронтка киткән абыйсының үле хәбәре дә килмәгән, тере булуы да икеле. Сугыш чорының мең төрле язмышлары шулай инде...

Игътибар белән тыңлаган Суфия ханым, түземсезлек белән:

- Дәвам итегез, зинһар. Бу кеше..., әтием була бит инде ул, кайчан аякка баса һәм ничек юлга чыга? - дип кенә әйтә алды.

Сүз сөекле әтисе, Галим абый турында барганына аның күңеле ышанып та бетмәде, ләкин кызыксынуы шундый көчле иде. Артык дулкынланудан баш өянәге кузгалып, әңгәмәне туктатырга туры килмәсен дип тә бик курыкты. Кайтыр да китәр бу кеше, сине көйләп тормас! Ләкин Камил әфәнде сабыр гына сүзен дәвам итте, ул әңгәмәдәшенең хис-тойгыларын әллә сизмәде, әллә мондый сөйләшүләргә инде күптән күнеккән иде...

Хикәянең дәвамы бар.

 

Әлфия Шәйхлисламова, Башкортстан, Туймазы районы, Кандра авылы

Фото: pixabay

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: