Җилкәнсез диңгезче (дәвамы)

Бәянны башыннан монда укыгыз.

Рәфикъ карт үз уйлары белән тагын берьялгызы калды. Төшке аштан соң

ятып, бераз черем итеп ала. Флоттан калган гадәт. Тиз ашау гадәте дә шул

вакыттан калган. Анда, утырган өстәлдә, кем иң соңыннан ашап бетерә, шул

савыт-саба җыештыра иде. Гел савыт-саба җыештырасы килмәгәч, тиз ашарга

өйрәнде. Юкса «тихий час» вакыты бик аз кала. Хәер, корабны өйрәнеп имтихан

тапшырганчы, «мёртвый час» аларга бөтенләй эләкмәде. Аз гына буш вакыт

булуга, корабны өйрәнеп йөрделәр. Рәфикъ, баштарак, ничекләр өйрәнеп

бетәрмен, дип курыкты. Кат-кат йөри торгач, истә кала башлады. Бергәләп

өйрәнгәндә, дөрестән дә, истә кала икән. Бер-береңнән сорыйсың. Павлов кына

бик авырдан истә калдыра. Рәфикълар белән тапшыра алмас ахры имтиханны.

Имтиханны старпом белән мичман Косатый бергә алалар икән. Марченко

белән Рәфикъ беренче мәртәбәсендә үк тапшырдылар, ә Павлов буталып бетте,

тапшыра алмады. Старпом, Онуфриенконы чакырып, шелтә белдерде.

– Павловны өйрәтмәгәнсең, корабтан өеңә соңгы кеше булып китәрсең! – диде.

Аның бүтән чатаклыклары да җитәрлек булган. Шуларны искә төшерде.

Шул атна шимбәсендә Онуфриенко Павловны: «Кораб өйрәтәм!» – дип

кубриктан алып чыгып китте. Кичке аш алдыннан вахтенный, Рәфикълар

кубригына кереп:

– Душ бүлмәсендә сезнең Павлов аңсыз ята. Барып алыгыз! Шолохов, син

медикларның берәрсен алып кил! – дип кычкырды.

Марченко белән Рәфикъ душ бүлмәсенә барсалар, дөрестән дә, Павлов

идәндә ята. Киемнәре манма су. Үзеннән аракы исе килә. Дәшкәнгә җавап

бирми. Икәүләп аны чишендерделәр, киемнәрен сыктылар. Рәфикъ Павловны

иңенә алып, кубрикка алып китте. Марченко киемнәрен алды. Кубрикта

санинструктор көтеп тора иде инде... Бүлмәгә нашатырь спирты исе

таралды. Бераздан Павлов акрын гына, теләр-теләмәс башын чайкады, тешен

шыгырдатты, күз кабакларын күтәреп карады.

Болай яраланган, сынган җире күренми. Нык кына кыйнаган булырга

тиешләр. Кара янмаган бер генә җире дә юк. Биленә тимер белән сукканнармы

шунда. Тар гына буй сызык булып күренә.

Рәфикъ Павловның, юл капчыгын алып, чишеп, коры киемнәрен алды.

Өчәүләп, көч-хәл белән Павловны киендерделәр. Ул күзен ачмый, гәүдәсен

тота алмый, ичмасам ыңгырашмый да.

Онуфриенко тиз-тиз ашады да рубриктан чыгып тайды. Сиздермәскә

тырышса да, салмыш икәнлеге күренеп тора.

***

Онуфриенконы нәкъ «сәвитчә» хөкем иттеләр. Павловның хәле яхшыргач,

психик тайпылышы булган авырулар янына күчерделәр. Имеш, ул тән

җәрәхәтләрен үзенә-үзе салган. Замполит бик тырышкан инде, атна саен госпиталь бусагасын таптаган. Чынбарлык флот штабына барып ирешсә, старпомнан  башлап мичманга кадәр, барысына да эләккән булыр иде. Онуфриенконы хәрби  трибуналдан шул «чүпне читкә чыгармау» галәмәте генә коткарып калды. Яңа ел  алдыннан аны Херсон өлкәсендәге бер туганы килеп, өенә алып кайтып китте.

Корабтагы күп кеше белми дә калды. Шыпырт кына, музыкасыз гына озаттылар.

Уйламаганда-көтмәгәндә генә Рәфикъны бүлекчә командиры итеп

куйдылар, старшиналар мәктәбенә укырга җибәрделәр. Укып кайтканда инде

яңа килгәннәр белән кораб тулган иде. Рәфикъ бүлекчәсенә дә өч матрос

өстәлгән. Николай аларга кораб өйрәтә башлаган.

– Сине бүлекчә командиры итәргә дигән тәкъдимне мин әйттем. Мине бик

кумассың инде! – дип шаярта Николай.

Әйбәт егет ул. Ул булмаса, яңа килгәннәр белән Рәфикъ берүзе ни эшләгән

булыр иде?! Шайт та бик булыша. Старшиналар мәктәбендә аның белән

дуслашып беттеләр. Укырга бик яратмаса да, бер дә белмәгәне юк. Шайт

урында тик тора белми, гел хәрәкәттә. Флотка килгәнче, гимнастика белән

шөгыльләнгән. Кайда аркылы тимер күрә, бертуктаусыз тартыла. Сальто

ясый ала, алга да артка да. Тик корабта ясап кына булмый, палуба тимер.

Старшиналар мәктәбендә рәхәтләнде инде чирәмдә мәтәлчек атып. Новиков

аны ун көнгә ялга җибәрде. Пятигорск шәһәрендә яшиләр икән. Рәфикъка

ялга кайту бәхете кайчан татыр? Сагындыра туган яклар, бик сагындыра. Бер

генә атнага булса да кайтып килергә иде. Кораб, төзәтелеп чыгып, кабат йөзә

башлагач, йә кайтаралар, йә юк әле.

Корабта күселәр күбәйде. Көндез дә курыкмыйча палуба буйлап чабып

йөриләр. Атна-ун көн докта торганда, коры җирдән күчтеләрме, әллә ярты

елдан артык корабның йөзмәве үрчеттеме аларны? Хәзер, әнә, ризык эзләп

хәрби постларга, кубрикларга керәләр. Кораб командиры, ун күсе тоткан кешегә

ун көн ял бирелә, дип игълан итте. Ярыша-ярыша күселәргә ау башланды.

Нинди генә ысулларын кулланып карамыйбыз күсе аулауның, тик тозакка

сирәк эләгәләр. Шулай да, бер ай дигәндә өч матроска ялга китәргә боерык

булды, күсе аулаган өчен. Исәбен медик Кофман алып бара.

Әллә инде күсе аулый башлыйсы? Кайтасым килә...

Николай, өченче елын хезмәт итә башласа да, ялга кайта алганы юк. Күсе

ауларга ныклап тотынды. Бер атна дигәндә ике күсе тотты. Бу шөгыльгә яңа

килгән матросларны да җәлеп итә башлады үзе.

– Сынки, сезгә әле ялга китәргә иртәрәк, өегездән яңа килдегез. Күсе

тотсагыз – миңа бирегез! Үз кешеләр, ничек тә исәпләшербез. Берегезне дә буш

калдырмам. Исән-сау ялга кайтып килә алсам, Дон балыгы белән сыйлармын.

Әни карчык та: «Өй түбәсеннән су үтә, кайтсаң төзәтеп килер идең!» – дип яза.

Рәфикъ та берничә тозак куеп карады. Тик эләкмиләр генә. Ай дигәндә,

сугышчан постындагы тозагына зур бер күсе эләккән. Нечкә чыбыктан ясаган

элмәккә, кабельдән чабып барган көйгә башы белән кереп, асылынып калган.

Рәфикъ күреп алганда, суынып та бетмәгән иде әле. Николайга бирде.

– Рәхмәт, командир, мәңге онытмам. Сиңа күсе тотмасаң да ял бирерләр,

вакыты җиткәч.

Николайның гадәттәгечә авызы ерылды.Үлгән күсене коерыгыннан тотып

Кофманга күрсәтергә алып китте. Хәзер ул Рәфикъка «сынок» дип әйтми,

«командир» ди, «иптәш» дигәнен әйтеп тормый.

* * *

Көннәрдән бер көнне корабны, ачык диңгезгә алып чыгып, юан-юан

кабельләр белән чорнап бетерделәр. Янәшәдә торган корабтан ут ялгап,

тәүлектән артык тоттылар. Шартлаткычлары магнит көченә көйләнгән

миналарга, торпедоларга каршы тору сәләтен арттыру өчен кирәк дип

аңлаттылар. Шуннан кайтканнан соң, акрынлап, корабка корал ташый

башладылар. Башта БЧ-2ләр үзләренең базларын снаряд белән тутырды.

Аннан соң Рәфикъларга да чират җитте. Реактив һәм тирәндә шартлый

торган бомбалар кабул иттеләр. Иң читене торпедо кабул итү булды. Өйрәнү

торпедосының аппаратка һич кенә дә керәсе килми. Торпедо китергән корабның

кранда эшләүчесе тәҗрибәсез булдымы, торпедо аппаратка яртылаш керде

дә ни алга, ни артка бармый. Кире чыгарып, яңадан кертергә туры килде.

Кычкыра-кычкыра тавышларыбыз бетте. Әллә аппаратка керткәндә, торпедоны

имгәттеләр. Әллә атар алдыннан тиешле тирәнлек бирмәделәр, әллә көйләүче

җиһазлар командиры аппаратны дөрес юнәлешкә бормады – атканнан соң

торпедо югалды. Өйрәнү вакытында ике кораб берсенә-берсе торпедо җибәрде.

БПК 6дан җибәрелгән торпедо Рәфикълар корабының нәкъ уртасына йөзеп

килде, бәрелергә илле метр чамасы кала, туктап, вертикаль рәвештә басты,

аклы-кызыллы тасмалап буялган өлеше су өстенә чыгып калды да, башындагы

җирән уты янып сүнә башлады...

Ә Рәфикълар корабы җибәргән торпедо эзсез юкка чыкты.

Ике көн, ике төн эзләделәр. Торпедоны беренче булып күргән кешегә ун

тәүлек ял биреләсен игълан иттеләр. Артиллеристлар үзләренең ике йөз илле

мәртәбә зурайтып күрсәтә торган везир җайланмасын, чиратлаштырып, төрле

якка әйләндереп эзләделәр. Аккустиклар постларыннан ашарга да чыкмыйча,

колакчыннарын киеп, торпедо җибәреп торырга тиешле тавыш сигналын

тыңладылар. Радиометристлар, бертуктаусыз антенналарын әйләндереп торып,

радар белән эзләделәр. Сигнальщиклар сәгать саен алышынып, кайвакыт барысы бергә, бинокльләр белән диңгезне күзләделәр. Ялга кайту – һәр диңгезченең зур  хыялы иде. Торпедоны эзләп өченче тәүлеккә чыккач, базага кайтып киттеләр.

Алмашка килгән ике тральщик белән берничә торпедо катеры торпедоны

эзләп калдылар. Таба алмаганнар, күрәсең. Торпедо кем гаебе белән югалган:

аны эшләгән заводмы, саклап, хезмәт күрсәтеп торган арсенал хезмәткәрләреме,

диңгезчеләрме? Белә алмадылар. Ул югалуның кайтавазы байтакка кадәр барды.

Мичманның хезмәт итү шартнамәсен озайтмадылар, лаеклы ялга китәргә берничә

генә ел калган иде, югыйсә. Корабка штабтан килгән өйрәнүләрне тәэмин итәргә

тиешле флагман белгечен запаска озаттылар, бик чибәр, төз гәүдәле, яртылаш

агара башлаган дулкын-дулкын калын чәчле, бик килешле мыеклы икенче

рангтагы капитан иде. Ерак йөзүгә китәр алдыннан, старшиналарга бер ай

шәһәргә чыкмаска дигән җәза бирделәр. Әллә кем булып кукраеп йөргәннәрнең

кикриге шиңде. Погонга өстәп тагарга алтын укалы тасмалар әзерләп куйган

ишләребез дә бар иде. Шул ике токмачлы погон белән кайтып китәрләр инде...

1970 елның Хәрби диңгез флоты көнен Севастопольнең нәкъ уртасында,

мина стенкасында каршыладылар. Кораб өр-яңадан буялган, ялык-йолык килеп,

янәшәдә йөргән кораблардан аерылып тора. Иртәнге тезелүгә бар да ап-ак

киемнән бастылар. Командир бәйрәм белән котлады. Барлык төр көйләү-сынау

эшләренең беткәнлеген, озакламый ерак йөзүгә китәселәрен әйтте. Замполит

бәйрәм көнендә узачак чаралар белән таныштырды. Башта – кораб командалары

беренчелегенә, соңыннан стенкада торган бүтән кораб командалары арасында

аркан тарту буенча ярыш буласы икән. Көн уртасында корабтан егерме кеше,

шул исәптән Рәфикъ та йолдызлар йөзүенә барасылар. Алдагы елны бу йөзүдә

ул Калининград шәһәре күлендә катнашкан иде. Мамоново шәһәреннән

Калининградка туксан чакрымны ачык машиналарда утыртып алып бардылар.

Күлнең бер читендә чишенеп, сафларга тезелеп, акрын гына суга керделәр. Башка кигән ап-ак бескозырканың чехоллары гына күренеп калды. Чехолга йолдыз беркетелгән. Ул йолдызлар кояш нуры белән ялтырап-ялтырап китә. Шуңа да йолдызлар йөзүе дип атаганнар, күрәсең. Кулны өскә чыгармыйча, дулкын  ясамыйча, акрын гына йөзәргә кирәк. Шул ук вакытта сафларның тигезлеген  сакларга: буйга да, аркылыга да. Күлнең икенче ягына йөзеп чыктылар да, җәяүләп күлне әйләнеп, чишенгән урыннарына кайттылар. Севастопольдә корабларда ук чишенеп, су трамваена утырдылар. Трамвайлар бухта уртасында туктагач, акрын гына суга кереп, сафларга тезелделәр. Тигезлек саклап, баткан корабларга куелган һәйкәлгә табарак йөзеп киттеләр. Судан чыккач, яланаяк асфальтка басып, җәяүләп корабларга кайттылар. Кызган асфальтка яланаяк басу бер мәртәбә авыр булса, кораб трабыннан менеп, кызган тимер палубадан кубрикка бару күп мәртәбәләр авыррак булды. Душ бүлмәсенә барып, тәнгә сеңгән диңгез тозын юып төшергәч кенә, хәл җиңеләйде, акрынлап бәйрәм халәте кире кайта башлады. Кичен үзешчән сәнгать белән шөгыльләнүчеләр концерты булды. Ә андыйлар корабта җитәрлек...

 

Әсәрнең дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

"КУ" 9, 2017

фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: