
Кильмезь татарлары
Табигатьнең матур бер почмагында — урман арасында урнашкан Кильмезь авылына нигез 1942нче елларда салынган. Аңа кадәр биредә Сталин чорында хөкем ителүчеләрне тоту өчен бараклар гына торган. Сугыш елларында заводларны утын белән тәэмин итү максатыннан бирегә кешеләрне махсус җибәргәннәр. Соңрак Киров өлкәсеннән Малмыж татарлары күчеп килгән. Нәкъ шул чордан тупланып калган да инде авылда татарлар. Авылның исеме аның яныннан агучы елга исеме белән аталган. 1958 елда шәһәр тибындагы бистә статусы бирелгән, ә инде 1992 елда авыл торак пункты дип үзгәртелгән. Күптән түгел авылның 75 еллыгын билгеләп үткәннәр. Бүгенге көндә биредә уннан артык милләт вәкилләре гомер итә. Кильмезьдә 3 меңнән артык кеше яши. Шуларның — 67,5% — руслар, 19,0% — удмуртлар, 10,4% — татарлар, калганнары башка милләт вәкилләре. Дүрт ел элек биредә Сюмси районы Үзәкләштерелгән китапханәләр системасы җитәкчесе Анна Пантюхина җитәкчелегендә татар җәмгыяте барлыкка килде. Анна белән без күптәннән таныш. Әлеге сәяхәт тә аның чакыруы буенча оештырылды. Ул керәшен кызы. “Керәшен булып, Сюмси районында татарлар патшасы булып яшим”, — дип шаярта үзе. Моннан ике ел элек татарлар иң күп яшәгән Кильмезь авылында Билсур (ул чагында “Дружба” авыл хуҗалыгы җитештерү кооперативы җитәкчесе) һәм Фәймә Әүхәдиевалар (ул чагында мәктәп директоры) тарафыннан оештырылган Сабантуй бәйрәмендә булырга туры килгән иде миңа. Ул чакта ук биредә яшәүче милләттәшләребезнең, телебезне, динебезне саклауда күп хезмәт куйганнарына сокланып кайткан идем. Заманында урман эшкәртү хуҗалыгы белән дан тоткан авылда бүген керем чыганагы — бары тик шәхси эшмәкәрлек кенә. Адым саен кибет, кафе. Халыкның күбесе җәй көне җиләк-җимеш сатып керем ала. Авыл төзек, өйләр нык. Авылга килеп керү белән игътибарыбызны матур бизәкле өй җәлеп итте. “Биредә татарлар яши инде!” – дидек барыбыз бертавыштан. Ялгышмаганбыз. Рузия апа белән Гайфетдин Хәбибуллиннар гаиләсе ун ел элек Киров өлкәсеннән, авыллары таралгач күчеп килгәннәр. Тәрәзә йөзлекләрен, койма-капканы үзебезнең милли бизәкләр белән бизәп, матур йорт тергезеп куйганнар. Әлеге матур бизәкләрнең үрнәген уллары Рифат “Татарстан — Яңа Гасыр” каналында күрсәткән тапшырулардагы йортлардан ала икән. Рузия апа тумышы белән Әгерҗе районыннан булып чыкты, шуңадырмы ул безне туганнарын каршы алгандай сөенеп кабул итте. Улы, килене, оныклары белән ихата тулы мал асрап тормыш көтәләр икән. Ә оныгы мәктәптә ачык дәрестә Г. Тукай шигырен укып сокландырды.
Мәчетле авылда бәхет бар
Сюмси районындагы бердәнбер, ерактан ук балкып утырган мәчеттә жомга намазы вакыты иде. Кильмездә мәчет 2009 елда салынган. Каршы алган ак яулыклы апа-әбиләр, абый-бабайлар да ихлас күңелдән: “Көтелгән кунаклар соңга калып киләләр”, — дип каршы алдылар безне. Алардан бөркелгән ихласлылык, беркатлылыкны тасвирлап бетереп булмый. Килеп керүгә туган әлеге халәттән үзебез дә югалып калдык. Кала тузаны без авыл балаларын да үз эченә суырып алып, күңелдәге мондый хисләрне каплап киткән, ахры… Бибисания апа Нәгыймуллина, Гөлҗифар апа Мулюкова, күмәкләшеп гыйбадәт йортын үзләре җиһазлаулары, тәрәзә пәрдәләренә кадәр үзләре тегүләре турында сөйләделәр. “Күпме генә үгетләсәк тә, яшьләр йөрми”, — дип уфтанган имам Илсур Закирҗанов та биредә төпле терәк.Мәктәптәдер хикмәт

Мәшәкатьсез авыл булмас
Нинди генә авылны алсак та, халыкны борчыган мәсьәләләре бар. Болар хакында мәчеттә узган очрашуда да сүз кузгалттылар алар. Кильмезьдә бүгенге көндә “Моя Удмуртия” телеканалын карый алмыйлар. Әлеге дә баягы цифрлы телевидение аякка басмаган. Сюмси белән Кильмезь авылы арасындагы җиде чакрым юл яз-көз йөрерлек түгел. Бер елдан артык Ижаудан да, Сюмсидан да автобус йөрми. Бу сорауга җитәкчеләр: «Киләчәктә булачак”, — дип җавап бирәләр икән. Авыл халкы үз көченә таянып, мал-туар асрап, хәленнән килгәнчә хуҗалыгын алып барып сабыр гына шул якты киләчәкне көтеп яши бирә.
Биредә тырыш, эшчән, телебезне, дин-моңыбызны сакларга тырышучы халык яши икән, дигән фикердә калдык без. Әлеге очрашуны оештырган, безнең белән бик теләп аралашкан авыл җирлеге башлыгы Владимир Заболотскихка, Анна Пантюхина, Фәймә Әүхәдиева, Фирая Шульминага зур рәхмәт белдерәбез. Сөйләшүләребез эзсез югалмас, Сюмси районында газетага язылучылар саны артыр дип ышанабыз.
Рәфилә Рәсүлева, «Яңарыш» газетасы, Ижау
Нет комментариев