Йөрәкнең дүрт кылы (хикәянең дәвамы)

Хикәяне башыннан монда укыгыз.

Эче авыртып китерелгән авыруга төгәл генә диагноз куя алмадылар. Анализлардан

берни дә аңлашылмый. Рентген сурәтен кат-кат караганнан соң, Вәли катгый карарга

килде: кичектерергә ярамый! Авыру хатынның хәле күзгә күренеп начарая. Бу биш бала

анасы иртәгә район үзәгенә алып баруны, йә баш хирург килгәнне көтеп җиткермәскә

мөмкин.

Менә дүртенче сәгать инде операция бара. Барлык чаралар да алдан күрелгән:

авылның «Бикми» дип йөртелгән электр станциясен туктатмаска кушылган, кирәкле

группа кан әзерләнгән. Көн саен булмаса да, операцияләрне еш ясыйлар, тик Вәлинең

эшләү дәверендә мондый очрак беренче: эчәгесе әйләнгән һәм эшкәртелгән ризык

буылган. Баш табиб та, өлкән медсестра Фирая да, шәфкать туташлары да чиратлашып

эчәкнең шушы өлешен чистарталар, хирургиядә гомер буе санитарка булып эшләгән

Гайшә марганцовкалы суны гел алыштырып тора. Бар да юкка булмасмы? Юк бугай!

Әнә, ниһаять, ул үзенең табигый төсенә керә башлады.

Авыруны палатага алып киткәч тә, Вәли озак кына кабинетында утырды. Тагын

бер коткарылган кеше гомере. Ничә булды икән алар Вәли эшли башлаганнан бирле?

Күп, бик күп инде. Авыру наркоздан чыгып, аның сорауларына җавап биргәч кенә,

өенә кайтып китәргә, ә дежур чагы булса, ординатура бүлмәсенә керергә күнеккән

ул. Гадәттә, караваты янына барып баскач, әле генә үлем белән көрәшеп яткан авыру,

хәлсез куллары белән аның кулларына кагылырга тырыша. Үзенчә рәхмәтен җиткерүе.

Менә бүген коткарылган апа да нәкъ шулай итте. Күзләрен ачмаган да килеш, Вәлинең

кулын табып, аны көчсез генә кысты. Күзләреннән ике бөртек яшь тәгәрәп төште,

иреннәре кыймылдап куйды:

– Мин үлмимме инде?

– Операция уңышлы үтте, Бибинур апа, тормышка яңадан кайттың син, биш балаң

янына! Борчылма, хәзер ял ит. Бар да әйбәт булыр.

– Рәхмәт, Вәли улым.

Ай, бу яшәүгә өмете уянган авыруның йөрәктән чыккан «рәхмәт» сүзе. Шул сүзне

әйткәндә сытылып чыккан күз яшьләре!.. Кешегә үзен бәхетле итеп тоярга ярдәм

иткәнеңә куану үзе зур бәхет бугай. Табибларның гомерләрен озайта торган хистер

бу, әллә киресенчәме икән?..

Борис Константинович Казанга киткәннән соң, тәҗрибәле хирург Рафаил Нәбиевич

белән эшләп алу да аңа шулай ук бик күп нәрсә бирде. Менә ярты еллап инде ул

бөтен больницасында бердәнбер хирург та, стоматолог та, терапевт һәм гинеколог та.

Борис Константинович дөрес әйткән: бала тудыру бүлеге иң җаваплы бүлек булып

чыкты. Теләсә нинди һава торышында көндез дә, төнлә дә йөкле хатыннарны трактор

арбасында, атта, чанада, машинада алып килә тордылар. Атна-ун көн больницада

яткач, кояштай балкып, ап-акка төрелгән җан иясен күкрәкләренә кысып чыгып китә

тордылар.

Казанга баргач, сирәк кенә булса да, Борис Константинович белән очрашалар алар.

Вәли больницадагы хәлләрне сөйләп биргәч, ул, гадәттәгечә, рәхәтләнеп көлә дә аны

үртәргә тотына:

– Ә мин сезнең кендек бабай булып китәсегезне күптән белдем инде. Баш табиб,

хирург була торып, ничек инде дөньяга килергә ашыккан сабыйга булышмыйсың

ди?! Син батыр һәм намуслы врач, мин гинеколог түгел, дип, читтә кала алмыйсың.

* * *

Актлар залына соңгарак калып килеп кергән Вәлине баш табиб практикантларга

тәкъдим итәргә ашыкты:

– Кызлар, менә бер-икегез практика узарга барасы участок больницасының баш

врачы – Вәли Нурмиевич. Таныш булыгыз, өйләнмәгән егет!

 Шулвакыт кызлар арасыннан берсе «прых-х-х!» итеп көлеп җибәрде. Вәли үзе дә

аңламастан, кисәк кенә борылып әлеге кызга карады. Озын чәчләре пөхтәләп җыеп

куелган кызның карашын күрүгә, кызарып, башын аска иде.

Зал тынуга, сөйләүләр башланды. Вәли бөтен игътибарын туплап тыңларга

тырышса да, барып чыкмады. Ул әледән-әле үзеннән алдарак утыручы теге кызны

күзәтте. Аның колагындагы матур алкалары, шул алкага тиеп-тиеп китүче чәч

бөдрәләре, дугаланып торган кашлары, керфекләренең канат кагынуы кул сузымында

гына.Чыгышларны ул тыңлый алмады. Үз уйларыннан үзе оялып йөрүче үсмер түгел,

утызга якынлашып килүче буйдак егет бит инде ул.

...Аның исеме Зәрә икән. Кечкенәдән аны: «Гали кызы бит син, үзеңнең Вәлиеңне

кайчан табасың», – дип үртәгәннәр. Юкка гына көлмәгән бит ул теге көнне. Зәрәгә

булган хисләре көнләп артты. Тизрәк аңлашасы иде. Юкса, йөрерсең кысыр гыйшык

тотып, дип уйлады ул. Анысы алай ук авыр булып чыкмады. Район больницасына бер

килгәндә, төш вакытындарак Вәли каушый-бутала сүз башлады:

– Зәрә, «Вятка» ресторанына төшке ашка барып килмибезме?

– Без кызлар белән монда гына ашаган идек инде, – диде Зәрә һәм шул минутта ук

тормышында бик зур хата ясап маташуын аңлап алды. – Ә минем барыбер ашыйсым

килә, бигрәк тә ресторанда.

Икесе дә көлеп җибәрделәр, икесенә дә бу минутта рәхәт, күңелле иде. Шушы

көннән алар ниндидер күзгә күренмәс җепләр белән бер-берсенә бәйләнеп куелган

күк булдылар. Вәли Зәрәгә үзләренең эше турында туктаусыз сөйләде. Кыздан

киңәшләр дә алды. Берничә тапкыр район больницасында ул Зәрәгә ассистентлык та

итте. Кызның куллары ипле, үз эшенең җаен белә. Интернатура гына узучы димәссең!

Зәрәнең практикасы бетәргә торганда, Вәли тәвәккәлләп, аңа тәкъдим ясады. Анысы

да үзенчә – Вәличә булды.

 – Зәрә Гали кызы, сез үзегезнең Вәлиегезне эзлисез дип беләм. Ул мәхлук сезнең

каршыгызда басып тора. Аны рәнҗетеп, тәкъдимен кире какмавыгызны үтенәм.

Мәхәббәтенә ышанмасагыз, менә скальпель. Йөрәген ярып карагыз. Ул мескен, быел

өйләнмәсәң, миңа инсульт була, дип тибә. Жәлләгез сез ул йөрәкне. Зинһар өчен!

Шундый җитди, кырыс баш табибның бу тамашасыннан бертуктаусыз чыркылдап

көлгән Зәрә дә рольгә керде:

– Шундый егетнең күкрәгенә скальпель белән җәрәхәт ясыйлар, димени! Мин

фонендоскоп белән тыңлап та аңа диагноз куя алам. Һәм дәваларга тырышачакмын.

Рәхим итеп, йөрәгегезне тыңларга рөхсәт итегез! – Һәм кыз Вәлинең мәһабәт күкрәгенә

колагын куйды. – Оһо! Монда хәлләр ба-а-ар. Йөрәгегезнең дүрт клапаны да берьюлы

ачылган сезнең. Тибешен санавы кыен. Кичекмәстән, дәвалау курсын уза башларга

кирәк, егеткәем...

– Мин риза, тик дәвалаучы сез булсагыз гына, – дип пышылдады егет кызның

колагына.

Шул көнне үк Вәли Зәрәне Катмышка әти-әнисенә күрсәтергә алып кайтып китте.

* * *

Көннәр, айлар узды, Зәрәнең бәби табар вакыты җитеп килә. Декрет ялында булса

да, ул әле алыштыргысыз операцияләргә, педиатр «обходларга» керә. Ә кичке якта

стационарда Вәли белән икәүдән-икәү генә кала.

Беркөнне Зәрәсе ирен аптырашта калдырды.

– Мин курка башладым, Вәли.

– Нәрсәдән?

– Бәбиләүдән...

Нинди генә җавап булмасын, тик мондыйны көтми иде ул.

– Тыңла әле, Зәрә... – Вәли бераз уйланып торды. – Мин синең куркуыңа ышанам...

Ул шулай булырга тиеш тә... Бәби табу ни икәнен мең хатын-кызның бер-икесе генә

синең кебек үз күзләре белән күргәне бар... Син бит ничәмә-ничә катлаулы ситуацияне

үзеңә күчереп уйлыйсың. Практикада булган һәр авыр очрак синең белән дә кабатланыр

кебек тоела һәм шул сине куркыта башлаган. Әйдә, хәзер уйлыйк: куркырлык сәбәп

бармы? Анализларың ничек?

– Әйбәт, – диде Зәрә әкрен генә.

– Үзеңне ничек хис итәсең?

– Әйбәт.

– Мондый очракта син пациентыңа нәрсә диясең инде?

– Барысы да әйбәт булыр, дим.

– Соң шулай булгач, бәгырь кисәгем, үзеңә дә шулай диген, үзеңне дә ышандыр.

Ниһаять, Зәрә көлеп җибәрде.

– Безнең больницада психотерапия кабинеты ачарга кирәк. Һәм аның кабул итүчесе

сез булырсыз, Вәли Нурмиевич! Чөнки сез әле генә миңа үз-үземә ышанырга ярдәм

иттегез.

Көлешкәч, икесенә дә җиңел булып китте.

* * *

Бәби алып китүчеләрне Зәрә тәрәзәдән карап озатырга ярата. Әнә ире ашыгып

хатынын «Зил» кабинасына утырта. Бик сирәкләре генә әни кешене үбеп ала. Чәчәк

дигән нәрсәләре юк та юк инде. Зәрә Галиевна, югыйсә, атна буе сөйли: чәчәкләр

белән каршы алсыннар сезне, әйтегез, ди. Өйдә калган балаларыгыз булса, аларны да

алып килсеннәр. Гаилә белән истәлеккә фотога төшегез. Без монда фотограф Хуҗи

абыйны чакырта алабыз, ди.

«Кая ул! Килеп алгач рәхмәт инде!» – диешәләр хатыннар. Барысы да үзебездән

башлана, хатыннар, без үзебезне яратсак, ирләребез дә безне яратыр. Кайткан

көннән башлап, өйдә иң төп кешеләр бәбиегез белән үзегез булыгыз. Бер ай иң авыр

күтәргәнегез балагыз булсын. Онытмагыз, бәбидән котылган хатынга кырык көн кабер

авызы ачык торыр. Бу минем сүзләр түгел, борынгылар сүзе, ди Зәрә аларга.

Менә шуларның барысы турында да уйланып, ун көн инде ул үзенең бәбиләтү

бүлегендә ята. Бәбиләгәннән соң, иртән уянып китсә – тумбочка өстендә чәчәкләр!

Беренче уе: «Вәли!» булды. Ул алып килгән бу чәчәкләрне, һичшиксез! Аннары баласы

турында сораша башлады. Гинеколог әнидән берни дә яшереп булмый иде шул... Бала

әкрен имде, авырлык белән тернәкләнде. Шуңа күрә ун көнгә кадәр чыгарыгыз, дип

үзе дә ялынмады.

Ниһаять, алар больницадан чыктылар.

...Кайсы төшләреннән генә бу тормышны кирегә борып куярга да үкенмәслек итеп

яңадан шул урыннан дөресләргә икән соң? Зәрәнең баш миен гел бер сорау бораулады:

авырлы чорында бар да әйбәт иде, үзем табибә булган килеш, нишләп болай кирегә

китте... Ник безнең нарасыебыз – Энҗебез авыр туды? Шул сорауны үзенә кат-кат

бирде, үзен гаепләде, Вәлиен аптыратып бетерде.

– Вәли, мин бу эшемдә алга таба эшли алырмын микән? Моннан ары ничек бәби

таптырырмын? Ничек сабыйларны кулга алырмын?

– Тынычлан, Зәрә, кайчакта вакыт барысын да әкренләп үз урынына куя, яхшыга

өметләник әле. Энҗе – ул безгә бүләк, һәм ул безгә – сынау да. Әйдә, әлеге сынауны

чын кешеләр, чын табиблар булып үтәргә үзебездә көч табыйк.

Шулай килештеләр дә.

Ә иң үтемле сабакны әниләре бирде. Кайткан вакытларында Вәли белән Зәрәнең

һаман сүрән йөрүләренә эче пошып, әниләре болай сүз башлады:

– Сез, балалар, артыгын кыланасыз. Сынмасны оста ясамас, үлмәсне Ходай ясамас,

дигәнне онытмагыз әле. Бөтен чирне дә брачлар терелтә дә, бөтен туар баланы алар

үстерә, дип беләсезме әллә? Ходай Тәгалә барын онытмагыз. Аның да шәфкате бик киң.

Яраткан бәндәсенә чир бирермен, дигән. Сөйгән бәндәләрен зәгыйфь итеп, оҗмахлы

итәрмен, дигән. Сөеп тә бирә, сынап та бирә ул бәндәсенә, – әниләре бу сүзләрне әйткәч,

яшьләр бер-берсенә караштылар. – Ә син, килен, сырхавына күрә дәвасы нинди икәнен

белергә тиеш инде, үзең хатын-кыз брачы. Икегез дә кырык ягына барасыз. Тупырдатып

тагын бәбиләр алып кайт та бөтенебезне сөендер. Менә булырсың чын кендек әбисе!

Әниләренең шушы сүзләре, әйтерсең, алар күңелендәге авыр ташларны берәмберәм алып ташлады. Ничә елга беренче тапкыр рәхәтләнеп елмаештылар.

* * *

 ...Бер-бер артлы ике малайлары тугач, өйләре күңелле мәшәкатькә күмелде. Тоташ

декрет ялларында Зәрә дә берничә ел өйдә хуҗабикә, бәхетле әни булып яшәде. Тик,

гаиләләрендә барысының да ярату мөнбәренә әйләнгән Энҗеләрен Ходай алды шул...

Бу сабый бер генә сүз әйтмәгән килеш тә, аларның барысына да халык акылының

тирән хәзинәләреннән иң асыл ташларны калдырып китте: Зәрәне ул тормышны

ничек бар, шулай яратырга өйрәтте. Зәрә үз һөнәренә чытырдап ябышты хәзер. Элек

бала төшерергә дип килгәннәргә катгый булмаса, хәзер ул консультациягә килгән

хатын-кызга яшәү мәгънәсе балаларда, дип сәгатьләр буе үгет-нәсихәт бирә. Вәлигә

Энҗедән балаларны искиткеч ярату, аларга үзеңне кирәк итеп тою хисе һәм алга таба

хезмәтләрендә кулланачак дәвалау тәҗрибәсе калды.

* * *

1979 ел. Яңа хастаханәдә иртәнге обход вакыты. Буяу исләре аңкып торган палаталар

буйлап бер төркем табиб йөри. Төркемдә берничә яңа кеше бар. Ак халат кигән яңа

райком һәм авыл партоешма секретарьлары да биредә. Кунаклар арасында рус кешеләре

бардыр, күрәсең, Вәли Нурмиевич обходны русча ясый. Ниндидер тантана. Гадәттә обход

вакытында баш табибка сораулар бирергә яраткан авырулар бүген авызларына су капкан.

Сорашканда татарчага күчкән табибларына җавап бирәләр дә тизрәк кунакларның

сөйләшүенә колак салалар. Казан хәтле Казаннан табиблар гел килеп тормый. Аның

авыруы турында нәрсә әйтерләр икән, Казан «прафисырлары» бит. Авыл кешесе

гомер буе шәһәрдәгеләрне зурга куеп яши инде ул. Ә менә Казанныкыларны шушы

авыл больницасының баш табибы шаккатырды әле монда. Кайсы гына палатага килеп

керсәләр дә, авыруның тарихын биш бармагы кебек белә, диагнозлар куелган, дәвалау

дөрес билгеләнгән. Шуның өстенә күзәтүләр дә алып барылган, икеләнергә мөмкин

очраклар бетерелгән. Ә бит обходка күп кеше килергә тиешлеге алдан билгеле түгел иде.

Бу делегациянең хастаханәгә нинди ният белән килүен күпме генә гоманласалар да,

һич очына чыга алмадылар. Обход беткәч, барысы бергә җыелып, һәм бары тик Вәли

Нурмиевичны гына чакырып, кабинетка кереп китүләре Зәрәне аптырашта калдырды.

Бүтән тикшерүчеләр больница эшчәнлегенә бөтен медхезмәткәрләр каршында бәя

бирәләр иде.

Барысы да кич белән өйгә кайткач ачыкланды: Вәлине район больницасына баш

табиб итеп кодалау турында сүз барган икән.

– Син нәрсә дидең соң? – диде Зәрә бу хәбәргә шатланырга да, борчылырга да

белмичә.

– Менә киңәш-табыш итәрбез, – диде ире, битараф кына. Аларның хезмәтенә,

яңа хастаханәгә бик яхшы бәя куюларына Вәли бик куанды, әлбәттә. Тик шушы

больницадан кубарылып, яңа җирдә, әле алга таба райздрав мәшәкатьләрен дә үз өстенә

алып эшли башлауга ул сөенә алмады. Нәрсә бу, иптәш баш табиб, олыгая баруыңмы,

сиңа бит әле кырык кына, иң булдыра торган чагың, диде ул үз-үзенә. Ләкин күңеле

белән тоя: сәбәп башкада. Биш ел дәвамында яңа больница төзү мәшәкате белән яныпкөеп йөрү аны шушы коллективка, үз эшенә нык беркеткән иде. Ул һәр яңа төзелеш

уңышыннан килгән шатлыкны авыру кешенең савыгуыннан барлыкка килгән сөенеч

кебек кабул итә иде. Без төзедек бит моны, без булдырдык, дип, башны горур тотып,

заманча кабинет, палаталарга кереп, куанып йөрүләргә әле ияләнеп тә бетмәделәр бит.

* * *

...Боргаланып аккан Бөрсет суының сөзәк яр битендә учак яна. Яшел чирәмле

үзәнлектә өч хатын-кыз табын хәстәрләү белән мәшгуль. Калкулык буйлап сузылган

тигезлектә малайлар туп тибә. Аз да түгел, күп тә түгел, өч гаиләгә нәкъ җиде малай.

Башка вакытларда әтиләре дә кушылып, футбол командалары зурая иде. Бүген алар

балык тоту белән озак мавыктылар, ни өстәл тирәсендәгеләргә, ни малайлар уенына

кушылмыйлар. Балык капмаганга балыкчыларның бер дә исләре китмәде, рәхәтләнеп

сөйләшеп утырдылар. Өч гаилә! Вәли, Хәсән, Миңнулла, аларның хатыннары Зәрә,

Хаҗәр, Наилә. Ял иткәндә Вәлине хастаханәгә чакырдылар. Табиблар йөрәге ял белми.

Гаҗәеп август киче. Җылы. Июнь, июль эсселеге белән артык куандырмаган

иде. Август, табигатьнең шул хатасын төзәтергә килгәндәй, и мәрхәмәтле, и җылы!

Күктә йолдызлар яңгыры башланды. Әллә ничә йолдыз атылганын күрде Зәрә!

Санын да югалтты инде. Йолдыз атылганда, теләкләр теләсәң, кабул була, диләр.

Бертуктаусыз күңеленнән матур теләкләр теләде ул... Энҗебез безгә риза-бәхил булсын.

Малайларыбыз исән-имин үссеннәр, бәхетле булсыннар. Шушы йортыбызда гына

яшик. Үзебезнең больницабызда тагын озак еллар кешеләргә шифалы дәва биреп

эшләргә насыйп ит, Раббым!..

Вәли дә аны ишетте.

Ул Зәрәнең теләкләрен алдан ук белеп торгандай:

– Амин!.. – дип куйды.

 

 "КУ" 8, 2019

фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: