Канатлылар (дәвамы)

Повестьны башыннан монда укыгыз.

 

БӘЙРӘМ КИЧӘСЕ. МӘХӘББӘТ

Клубта әле кичә башланмаган иде. Алар  фойедагы өстәл янына барып утырдылар. Шахмат тактасын җәеп, уйнарга керештеләр. Күрсәтелгән вакыт җиткәч, яшьләр агылып килә башладылар. Ишек ачылган саен, Илһам шул якка карап, килгәннәрне күзәтте. Чираттагы тапкыр  ишек шапылдап ябылуга, Илһам кайнарланып китте: яшел пәлтәле кызны таныды – ул теге көләч иде! Кулындагы шахмат фигурасын тоткан  килеш калды:

- Бу кем? - диде Әпүшкә.

- Яшел пәлтәлесен әйтәсеңме?

- Әйе!

- Ул Айсылу, студентка. Алабугада укый.

Нинди матур, ләкин сирәк очрый торган исем! Шундый якты йөзгә Айсылудан башка бер исем дә килешмәс иде!

Илһамга  шахмат уенының   кызыгы калмады, күңеле алгысый, борчыла, бар уе –ничек аның белән танышырга.

Илһам укыганда танцыларга  сирәк йөрде: башта киеме булмады, соңыннан биеп йөрергә вакыты  калмады. Кызлар белән дә артык якыннан аралашмады. Ошаткан кызы булды булуын. Ядвига – полячка иде. Матур, сөйкемле, зифа буйлы, бодай саламы төсендәге алтынсу чәчләре ике калын толымга үрелгән, тыйнак, акыллы  кызны  Илһам  ошаткан иде. Ядвига аның өчен буй җитмәс, поэмалардагы панночка кебек тоелды... Кая инде аңа сүз кату... Чит ил студентлары аерымрак, үзара  аралашалар, алар европача киенгән, безнекеләрдән нык үзгә иделәр.  Өченче курста хәрби лагерьдан кайткач, Илһамга  профсоюздан ял йортына юллама бирделәр. Пустые Морквашига барса - Ядвига да ялга килгән булып чыкты. Кыз үзе беренче булып  аның янына килде. Зур булмаган ял йортында кайда барсалар да очраштылар, аралаштылар, дуслаштылар. Кинога бардылар, Иделдә көймәдә йөрделәр. Ядвиганың  күзләрендәге зәңгәр очкыннар  егеткә кыюлык бирде: панночка аны ошата икән бит!  Мәхәббәтләре бөреләнә, аралары якыная барды, ләкин егет хисләрен  ачарга  өлгермәде, унике көн үтте дә китте - яллары  бетте. Ял йортыннан  кайткач, Илһам Ядвиганы Польшага озатырга вокзалга барды. Поезд сигнал биргәч, Ядвига егетнең күкрәгенә капланып, кысып кочаклады, иреннәреннән суырып үпте... Илһам да алтын толымлы кызны  күкрәгенә  кысып үпте. Сентябрьдә очрашырга сүз куешып, хушлаштылар. Ядвига  иреннәрендә Илһамның үбүен алып китте, егет полячканы сентябрьдә очратасын уйлап, кыз үпкән калын иреннәрен киң итеп елмаеп басып калды...  

                                          ***

Сентябрьдә Ядвига килмәде... Чехиядән  Станислав та  укырга килмәде. Бу вакытта  Европада сугыштан соң оешкан демократик республикаларда   Советлар Союзының политикасына каршылык,  ризасызлык  үскән, халыклар урамнарга демонстрацияләргә  чыккан, ул демонстрацияләрне  совет  танклары  белән кереп тараткан  гаять драматик  чор иде.  Ядвига килмәде дә, хәбәр дә бирмәде, югыйсә адрес аңа билгеле иде.  Илһамның өмете  өзелде. Пустые Морквашида төшкән фото гына калды. Һәм бердәнбер үбешү... Онытылмас ул  очрашу... Зәңгәр күзле панночка   вакыт-вакыт яшьлек истәлеге булып  исенә төшәр... Минзәләдәге зәңгәр күзле Ленинград кызы Ленка кебек...

     Аннан соң инде дүрт ел үткән, Ядвига образын вакыт тоныкландырган иде ..                                          

                                           ***

Утызынчы елларда салынган бер катлы зур агач клубның  озын эскәмияләренә кызлар тезелешеп утырган. Егетләр ишек төбенә өелгәннәр. Илһам кызлар арасыннан  Айсылуны  эзләде – ул иң ерак почмакта утыра. Менә клубның баянчысы Фатима апа шыңгырдатып вальс уйнап җибәрде. Бер кем дә беренче булып чыгарга кыймый. Илһам, Айсылуны башка кеше чакырырга өлгергәнче, бар кыюлыгын җыеп, озын залны диагональ буенча кисеп, кыз алдына барып басты:

- Сезне танецка чакырырга мөмкинме?!

Айсылу елмаеп торып басты, егеткә кулын сузды. Илһам аның  биленнән кочып, зал уртасына алып керде. Вальс башланды. Айсылу егетнең чиксез дулкынлануын тойды: аны кочкан кул бераз дерелди иде... Кызга төбәлгән карашы җитди. Бу киеренкелекне җиңеләйтергә теләп:

- Сез Илһам бит, шулаймы ? - диде кыз елмаеп.

 -Әйе, Сез Айсылу! Без танышлармы?

- Танышмы, түгелме, мин сезне беләм!

- Ничек? Каян беләсез?!

- Белмәскә! Сез мәктәптә комсомол  секретаре идегез. Җиденче класста укыганда безне комсомолга алдыгыз!        

- Шулаймени?! Әйтәм бик таныш кебек тоелган иде фотогызны күргәч!

- Кайда күргәч?

- Зәлифә апаларда!

Кыз матур итеп көлде! Бу гадилектән, ихласлыктан, егет тә  шул шаян дулкынга күчте. Вальстан соң Айсылу яныннан китмәде, сактагы  рыцарь кебек, басып торды.

Фотосына  гашыйк булган егет, кызның үзен  күргәч, ул җансыз портреттан оригинал ни  дәрәҗәдә гүзәл, нурлы, җылы  икәненә исе китте, сокланды, шатланды, гомер буе көткәнен тапты! Айсылу аныкы!   

Өч – дүрт тапкыр  биеделәр микән, Илһамны чакырып алдылар. Ишек төбендә ак халат өстеннән бишмәт кигән санитарка тора.

- Илһам Хафизович, Сезне алырга җибәрделәр.

- Нәрсә булган?

Санитарка пышылдауга күчте:

- Миллиция начальнигы атылган!

- Исәнме?

- Җук, сразы үлгән.

- Хәзер барам!

Илһам Айсылу белән аңлашырга тиеш! Аны озатмый, беркая да бара алмый!Айсылу белән ике арада җылы дулкын үткән иде: бер-берсенең сөйкемле, ягымлы карашларын тойдылар. Илһам кыз янына килде.

- Айсылу, миңа китәргә кирәк, ләкин Сезнең белән сөйләшмичә китә алмыйм!Сезне озатырга мөмкинме?

- Ярый, хәзер киеник тә китик!

Ноябрь салкыныннан аяк астында каткан бозлар шартлап ярыла. Илһам кыз белән янәшә атлый, кагылырга, култыкларга кыймый бара иде, Айсылу аны култыклап алды:

 

- Бозда аяк тая, куркыныч! - Илһам аның кулын учына кысты.

- Айсылу, Сез Алабугага кайчан китәсез?

- Иртәгә.

-Иртәгә үк мени... Вакыт бик кыска. Менә нәрсә, әгәр берәр  генә көн булса да... Кыскасы, Сез миңа бик ошыйсыз, Айсылу! Моны ошату гына дип булмый! Мин Сезгә яучы җибәрергә могу!

Моны көтмәгән кыз гаҗәпләнде! Бер күрүдә...тәкъдим...Ни әйтсен?! Аңа да Илһам ошый! Ләкин нишләсен, бер күргәч тә вәгдә бирсенме?! 

- Илһам! Мин Сезгә бары бер нәрсә вәгъдә итә  алам: хат язсагыз, җавап бирермен.

- Рәхмәт! Хәзер миңа анысы да бик кадерле! Хуш, Айсылу!

Кызны иңсәсеннән кочып, хушлашып, китеп барды. Илһамның аяк тавышлары тынганчы кыз урыныннан кузгала алмый торды. Тормышында үзгәрешләр булачак...

Алабугага баргач, Айсылуга әлләни булды: ул Илһамның йөзен онытты! Ирен өстендәге кырынганда кискән җәрәхәтеннән башканы күз алдына китерә алмый!Көн буе югалткан әйберен эзләгәндәй, борчылып, янды-көйде, шикләнде, Илһамны югалткан кебек тойды. Әллә Каенлыкүлгә кайтыргамы?

Ул егетнең хисләре көчле икәненә, сөюенә ышанды! Айсылуның  кулын тоткан учы дерелдәү, шулай көчле дулкынлану – кызны яратудан, олылыклаудан, ихтирам итүдән! Илһамның хисләре аны да хисләндерде, егет  янган ялкын  аның да йөрәгенә үтеп керде!

Кич белән нәрсә эшләргә кирәк икәнен уйлап тапты, киенде дә, почтага китте.

- Бүген сөйләшә алмыйсыз, иртәгә кичкә вызов бирә аласыз! - диделәр.

Илһам кичке обходны үткәреп бетергән иде, медсестра:

- Илһам Хафизович , сезгә вызов бар! - диде. Егетнең ачуы килде:

-  Нинди вызов?! Мин бүген дежурный түгел!

- Юк, дөрес аңламадыгыз! Сезне телефоннан сөйләшергә чакырганнар! Менә кәгазе!

Икенче көнне түземсезлек белән сөйләшер сәгатьне көтте.

“Алабуга чакыра!”- дигәч, почтадагы бердәнбер кабинага атылып керде!

- Алло, Айсылу , бу синме?!

- Мин! Мин!

- Барысы да яхшымы? Ул-бу булмадымы?

- Яхшы, барысы да яхшы! Синең тавышыңны ишетәсем килгәнгә чакырдым!

- Минем дә синең тавышыңны ишетәсем килде!

Телефон трубкасында Илһамның ягымлы  тавышын ишеткәч, сөйкемле йөзе  кызның күз  алдына килеп басты.

- Хат яздыңмы әле?

- Яздым, яздым!

Бар гашыйклар шикелле, алар да тулышкан  хисләреннән дулкынланып,  телләренә ни килде, шул турыда сөйләштеләр! Аларны калай тавыш бүлдерде:

- Ваше время истекло! Заканчивайте разговор!

Яшьләр ашыгып хушлаштылар.

                         ***

 

“Исәнме, Айсылу!

Миңа карата мөнәсәбәтеңнең яхшы икәнен күңелем белән аңласам да, йөрәгем тыныч түгел. Безнең танышу бик ашыгыч булды, ул арада гына ничек бер-береңне  аңлыйсың да,ничек итеп дуслык ныгып өлгерсен? Сине югалтудан куркып, күңелемә шик килә, гафу ит!

Сине табигать нәфис, гүзәл итеп  яраткан. Синең кебек кызны әле минем очратканым юк иде дисәм, баналь сүз булыр, ләкин ул дөрес. Минем яшьтәге кеше инде сөйгәне белән тормыш кору турында уйлый. Бу табигый хәл, мин дә сөйгән кыз белән гаилә кору турында уйлыйм, андый хыял мине синең янга илтә..”

Җавап хатында: "”Син бит мине белмисең, ничек курыкмыйсың  андый тәкъдим ясарга?" - дип кисәткән иде Айсылу... Аңа каршы Илһам: ”Мин үз хисләремнең көченә ышанам, син пәри кызы булсаң да, сүземнән, теләгемнән кире кайтмыйм!”-дигән.                                         

 

Айсылуның беренче җавап хатын алгач, Илһамның түземлеге бетте, Айсылуны күрәсе килеп,  тилереп йөрде дә, баш врач янына керде:

- Аркадий Александрович! Миңа өч көнгә ял бирегез әле, Алабугага барып кайтам.

Баш врач хатыны аша больницада хатын-кызларның Илһам турында чыш-пыш килгәннәрен ишеткән иде.

- Ярый,  барып кайтыгыз, ләкин озак тормагыз, отчет вакыты җитте, - дип рөхсәт бирде.

                                ***

Илһам кызны гостиницада көтә. Юлда тизрәк барып җитү теләге, Айсылуны күрү шатлыгы гына иде, кызга шалтыраткач, йөрәген курку биләде. Ул бит Айсылуга хәбәр итмиче килде. Илһам киләсен белми иде. Ихтимал ул кияүгә чыгарга җыенмыйдыр? Риза булмаса? Дулкынланды егет.

Айсылуның йөрәге урыныннан купты! Илһам болай гына, очрашу өчен генә килмәгәнен аңлады... Бүген тормышында  үзгәреш булачак!

...Гостиница  ишеген ачуга, Илһамның кочагына килеп керде!.. Егет   кызны бүлмәсенә алып керде, чишенергә булышты, киемнәрен шкафка элеп куйды. Бер-берсенә карап басып калдылар...

Бу мизгелдә гашыйкларның  җанын көчле, татлы сөю хисе назлый да, газаплый да, йөрәкләре бер кысылып, бер киңәеп, күкрәк читлегеннән чыгардай  булып, ашкынып тибә... Гомерләренең иң җаваплы , язмышларының хәлиткеч минуты...

Айсылуга әйтәсе сүзләрен күңеленнән  кабатлаган булса да, дулкынланудан йөзе агарып, иреннәре кипшегән иде. Ул ике кулы белән урындык аркасын кысып тотты да язмышының күзенә карап:

- Ну вот, дочь моя, я приехал. Согласна ли стать женой уездного костоправа?

Айсылу Илһамның ниләр кичергәнен аңлады, аның дулкынланудан тагын да матурланган, рухланган йөзенә карап елмайды да:

- Согласна, - диде. Илһам аның янына килеп, кочаклап, кайнар иреннәреннән үпте. Айсылу Илһамның әз генә йод һәм эфир исе килгән  күкрәгенә сыенды. Бу күкрәк аны гомер буе тормышның авырлыкларыннан саклаячагына, бер күрүдән кабынган мәхәббәтләренең мәңгелек булачагына ышанды:  егетнең күзләре бәхеттән балкып тора иде.

- Айсылу, син мине яратасыңмы? - аның кызга текәлгән карашы бик җитди иде. Кыз көлеп җибәрде.

- Нигә көләсең?

- “Согласна” дигәч инде!

- Ишетәсем килә! Әйт әле! Без гомергә бергәме?

- Каеннарга кадәр бергә!.. Мәңгегә... Мин сине өзелеп сөям!

Айсылу әлләни уйламыйча гына бик тиз кияүгә чыгарга ризалашты, дип уйларга  ярамый.

Уйлады Айсылу! Бар иде аның  сөйгән яры – беренче мәхәббәте! Дүрт ел буе,Айсылуның  бәгырен корытып, бер сөеп, бер ташлап, хыянәт итеп, ахырда  китеп барды. Илһам – аның   зарыгып көткән мәхәббәте! Кыз язмышын  көчле, ышанычлы   егет белән  бәйләвен, бәхетен тоя! Җырларда җырланган, романнарда  язылган чын мәхәббәтен тапты! 

Өйләнешкән көннең икенчеседә  иртән иртүк ИлҺамның китәсе турында уйлап, үзәкләре өзелде, бер минутка да аерыласылары килмәде. Ләкин китәргә кирәк - Илһам Смирновка вакытында кайтып җитәргә сүз бирде.

Шәмәхә болытлар астыннан томанга чорналып кояш күтәрелә башлады. Салкыннан тыннар куырыла. Автбусның ишеген ачып, юлчыларны утырта башлагач, Айсылу ИлҺамның күкрәгенә сыенды, ихыярсыздан  елап җибәрде. ИлҺам аны үпте дә:

-Хуш, Айсылу! Мин сине өзелеп сөям! Мин сине көтәм! - диде.

- Мин дә сине өзелеп сөям!

Автобус кузгалып китте. Айсылу баскан урынында бик озак, сөйгәнен алып киткән автобус күздән югалганчы торды. Аерылу авырлыгы йөрәге телгәләсә дә, күңеле бәхеттән мөлдерәмә тулы, бу хис шундый көчле, күкрәгенә сыймас кебек...

Бу вакытта кар каплаган нарат урманнары аша ашыккан автобуста, салкыннан бөрешкән юлчылар арасында, ИлҺам, пәлтә якасына ышыкланып, Айсылуны күз алдына китерә иде... Ул салкынны да, автобусның сикәлтәләрдә бәргәләвен дә сизми, язмышның бәхетне гомер азагына кадәр җитәрлек итеп  биргәненә ышана, тәрәзә артындагы тоташ аклык та аңа ак бәхетләр вәгъдә итә иде...

 

Дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

Фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: