Ике җүләр (дәвамы)

Әсәрнең башы монда.

Шау килде халык, Җүләр Сирайның кыз урлаганы турындагы хәбәр бөтен

төбәккә таралды: сөйлиләр дә бот чабып көләләр; арттырып та җибәрәләр;

булганын да, булмаганын да сөйлиләр. Сирай кешеләргә сүз әйтмәде. Ул һаман

Гашияне ярата иде. Ә аның сөйгәне Гашия бала анасы булды, ул кыз олан

алып кайтты.

Быел Сабан туенда Сираҗетдин көрәшмәде. Бик боек йөрде бичара.

Сабан туе таралгач, төшке бәлешләрне ашагач, халык сары таш янына

көндезге уенга менеп китте. Сабыйлар инде күптән сары таш астында

комнан йортлар корып, кунаклы уйный. Җүләр Әбдүш тә кызчыклар уенына

кушыла, кечкенә чиләктән су биреп тора, кызлар су катыштырып, комнан

«пәрәмәч пешерә». Яшьләр уенга җыела, кунак кызлары, кунак егетләре,

гармуны, баяны, җырлыйлар, бииләр. Уенның иң кызган чагында гына

кемдер чырыйлап кычкырып җибәрде, мең ел буе кузгалмаган сары таш

кузгалып, Җүләр Әбдүшне баскан да туктаган. Габдулланың сул аягы таш

астында калган, Габдулла илереп үкерә, балалар чырыйлап җылый, яшьләр

дә таш янына атылдылар. Ләкин ташның янә кузгалып, Әбдүшне сытып,

аска тәгәрәү куркынычы бар иде.

— Якын бармагыд! — дип кычкырды Сирай.

Сираҗетдин, уйлап-нитеп тормыйча, таш янына атылды, Габдулланы

сыттырмас өчен, аркасы белән ташка терәлде дә җан көченә ташны этә башлады,

батырның муен тамырлары кабарды, күзләре акайды, нинди көч булгандыр ул,

таш чак кына күтәрелгәндәй итте:

— Тартып алыгыз! — дип җан көче белән акырды Сирай.

Кемдер Габдулланы таш астыннан тартып алды, Сирай таштан читкә атылды,

таш әле генә Сирай басып торган урыннан аска таба кузгалды, әкрен генә

тәгәрәп, таудан аска төшә башлады, тизлеген арттыра-арттыра, мунча кадәрле

таш, ком бураннары кузгатып, аска тәгәрәде, тәгәрәп төште дә буага чумды.

Җүләр Әбдүш илаулап җылый, аның аягы имгәнгән иде. Сирай Габдулланы

ике кулына күтәрде дә тау сукмагы буйлап авылга йөгерде. Матаен кабызып,

авыруны күрше авыл хастаханәсенә илтте. Габдулланың аягы сынган, кулы

тайган булып чыкты. Алланың рәхмәте, ул аягына тиз басты. Шулай да Җүләр

Әбдүш сул аягына аксак калды.

Халык Сирайның батырлыгына сокланып туя алмады.

— Һи-и, Сирай, шунда үзеңне таш баскан булса, икегез дә сытылып үлә

идегез бит! — диештеләр.

Ризасызлары да табылды:

— Җүләр Әбдүшнең шунда сытылып үлгәне яхшырак була иде. Тутасы да

котыла иде, үзе дә котыла иде.

Сирай мактаганнарга да, ризасызларга да кайтарып сүз әйтмәде.

Бу вакыйга кыз урлау вакыйгасын оныттыра төште.

Урып-җыю вакытында Сирай басудан кайтып керми, шунда гына әбәт ясый.

Ул комбайнның өзелгән каешын алмаштырып маташа иде, тыны-өне беткән

пред сәпите белән килеп капланды.

— Сирай! Коткар! Уазикның коробкасы чыкты...

Капланырсың да нибуч, калхузда алты авыл, аралары ерак, бөтен басуларны

тикшереп йөрергә уазигың булмаса, чуртымны кырырсың. Предның хәлен бик

яхшы аңлады Сирай.

— Егетләр, каешны үдегед кигертерсегед, мин киттем! — дип матаен

кабызды.

— Утыр, Габдулла! — диде Сирай комбайн тирәсендә чуалган Әбдүшкә.

Җүләр Әбдүш шатлыгыннан кыргый мәче сыман ыйгылдап, матай арбасына

утырды.

Пред Сирайның запчастьсез кайтмаячагын бик яхшы белә иде, Сирай бит

ул кыенсынып тормый, мүкләк сыер кебек теләсә кем янына кереп китә,

нәчәлникнең ишеге төбендә йоклап калса кала, теләгәнен алмый чыкмый.

Нәчәлникнең күзенә карап:

— Кирәк бит, апаем, үдем өчен түгел, калхуд өчен, сәвитләр быласты өчен

сораем бит, апаем... — дип ялваргач, тилемсәрәк бу ирнең сагышлы, ялварулы

карашын күргәч, нәчәлникләр аның йомышын үти торганнар иде.

— Кайтып җиттек, Габдулла! — диде Сирай.

Җүләр Әбдүш матайдан төшеп, капкадан узды.

— Әнкәй, кунак бар! — дип кычкырды хуҗабай. — Капкаларга әдерлә!

Әнисе болдырга чыгып, улы белән Әбдүшне каршы алды:

— И-и, Габдулла кунакка килгән икән! — диде олы кунак көткәндәй.

— Коймагым да әзер, керегез!

Гөлчәһрә түти Әбдүшне өйгә алып кереп китте. Өйгә кергәч, Әбдүшнең

кулларын сөннәтләтте.

— Хәзер чәй ясыйм! — дип мич тирәсендә әвәрә килде.

Матаен капка төбендә калдырып, Сирай өйгә атылды:

— Әнкәй! — дип кычкырды ул керә керешли. — Син әперти, кычыткан

яфраклары җый әле, минем калага барасым бар.

Гөлчирә түти «олы кунак» алдына коштабак белән коймак куеп, сөтле чәй

ясады, кунакның алдына бал савытын шудырды.

— Аша, балам Габдулла! — диде дә хуҗабикә, кәрҗин алып, ишегалдына

чыгып китте.

Сирай тиз генә корбанга калдырган сарыгын суеп тунады, әнисе әрекмән,

кычыткан яфракларын чайкап саркытырга куйган иде. Сирай түшкәне тоз

белән яхшылап ышкып чыкты да кычыткан яфраклары белән төрде, кычыткан

өстеннән әрекмән яфраклары белән каплап, аннан ак җәймәгә урады. Шулай

иткәч, җәйге челләдә дә ит бозылмый, озак саклана. Түшкәне матайның

арбасына салып, өстеннән яңгырлык белән каплап куйды да, өйгә кереп, яшереп

куйган урыныннан күпмедер акча алып, тиз генә капкалап, матаен кабызды,

идарәгә барып юллама яздырып алды да Казанга очты.

Аның Казанда язучы дуслары күп иде. Китап яратканга күрә, ул алар

белән аралашып яши, авыл күчтәнәчләре белән сыйлый, язучы милләте

Сираҗетдинның Казанга килгәнен зарыгып көтеп ала, чөнки алар

Сираҗетдин акчасына сыйлана. Язучылар авылга килеп төшсәләр дә, Сирай

акчасына сыйлана, Сирай калага килеп чыкса да, язучы халкы Сирай

акчасына ресторанга керә. Шулай итеп, Җүләр Сирай язучылар арасында

үз кеше булып китте. Ул хәтта язучыларның ел йомгаклары җыелышында

да катнаша иде. Авылдан килгән китап укучы буларак, аңа бер-ике тапкыр

сүз дә әйттерделәр.

Дус язучылары (шаян халык) аны үзсендереп тә җибәрәләр иде.

— Син, Сираҗи, әдәбиятны Галиуллиннан яхшырак беләсең! — дип

алгысыталар иде.

Бервакыт язучылар җыенында:

— Төбәктән Сарташ авылы механизаторына сүз бирелә! — диде җыелышны

алып баручы Мирсәй ага.

Көрәшче, механизатор, әдәбият сөюче Сираҗетдин Туктаров сәхнәчектә

торган мөнбәр артына менеп басты:

— Калхудчы седгә икмәк, сөт, ит бирә. Калхудчы ул, апайларым, халтурит

итми, ә седнең арада халтуршиклар бар. Нигә калхудчының фидакарь хедмәтен

мактап җадган романнар юк? Менә, апайларым, сед монда бик яхшы сүләйсегед,

ә «Кадан утлары»гыдда укыр нәмә күренми. Седнең арагыдда иң шәп җадучы

Әмирхан Җенеки! Җенекинең әсәрләрен укып туеп булмай, Габдрахман абый

бит ул балалар җадучысы. Олгайгач, мин аның китапларын укып караган ием,

кыдыгын тапмадым.

Калхузчы әдәбият тәнкыйтьчеләре өлешенә кереп, озак сөйләгәч, җыелышны

алып баручы Мирсәй ага, графин кагып, Сирайны кисәтте:

— Калхузчы иптәш, кыскарак тотыгыз! — диде.

— Апаем, одак сүләмәем мин, Җенеки кебек җадыгыд сед! — дип мөнбәрдән

төшеп китте, урындыклар тыкрыгыннан барганда, бик каты алкышладылар.

Бигрәк тә аның дуслары.

Бу юлы да Сирай турыдан-туры Язучылар йортына китте, ул вакытта

Язучылар берлеге Бауман, 19да утыра иде. Анда аның дуслары эшли.

— Апайларым, — диде ул килеп керү белән.— Уазга коробка передач кирәк!

Ит бирәм, бер тартма аракы алам, ярдәм итегед.

Егетләр чигәләрен озак кашыдылар, Рөстәм дигәне әйтте:

— Сельхозтехникага киттек! — диде.

Ахырын күзәтеп барыгыз.

"КУ" 4, 2014

Фото: pixabay

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: