Ике җүләр (дәвамы)

Әсәрнең башы монда.

Бервакыт Сарташка язучылар килгән иде. Бик кызык булды ул очрашу.

Әдәбиятны белүдә Сирай бөтен язучыларны шаккатырды. Аның сораулары

мәгънәле һәм урынлы иде. Кичәдән соң алдан ук әнисе белән сөйләшеп, Сирай

яшь язучыларны кунакка алдырды.

Иң башта хуҗабай затлы кунакларны мунчага алып китте. Каен, туйра

себеркесе белән һәрберсен кат-кат чапты.

— Тәнгә — мунча, җанга — юк! — диде хуҗабай.

— Тукайны яттан белә бу! — диде шагыйрь Рөстәм.

Мунчадан соң бакча сәкесендә тәгам җыйдылар.

— Үдемнең умарта балы! — диде хуҗабай, бал савытын кунаклар алдына

куеп. — Монысы да үдебеднең балдан ясалган! — Сирай чокырларга әче бал

коеп чыкты.

Бал кортының ипие, сарышын катыштырып эшләнгән бал «кодачаның

җуачасы»ннан да затлырак иде. Каклаган каз, бәлеш белән сыйланды

кунаклар.

Язучылар бик тә канәгать китте. Шуннан соң язучылар белән Сираҗетдинның

өзелмәс дуслыгы башланды.

Сираҗетдинның китапханәсен күреп, язучылар шаккатты.

— Әдәби зәүкы бар егетнең! — диештеләр кунаклар.

Бөтен авыл егылып эчкәндә, Сираҗетдин авызына хәмер алмас, китап укып

ятыр. Бәлки башкалар кебек эчмәгәнгә, эчеп былагайланып йөрисе урында

китап укыганга, аны Җүләр Сирай дип атаганнардыр?

Сирай кебек китап укыган кеше авылда юк, авылда гынамы, бөтен төбәгендә

юктыр. Үзендә булмаган китапны ул китапханәдән алып укый. Китапханәгә иң

еш йөргән ике кеше бар: берсе — Сирай, икенчесе — Гашия. Әллә китап белән

дус булганга, әллә мөлаем булганга Сираҗетдин Гашиягә гашыйк иде. Ләкин

ул үзенең мәхәббәте турында кызга әйтергә кыймый. Юкса, Сабантуй батыры,

куркак егет түгел, кызны күрсә, каушый да төшә. Алып гәүдәле Сирайны

бәхетсез мәхәббәт сагышы бөкте. Шул сагыш аның гомерлек юлдашы булды.

Мәктәпне ул бар фәннән дә яхшы билгеләренә тәмамлады. Аны йә физматка

яки сәнгатькә китәр, дип уйлаганнар иде. Ләкин Җүләр Сирай физматка да,

сәнгатькә дә китмәде, армия хезмәтенә китте.

Гашия, чәтертән кыз, әллә юри, әллә котыртып кына Сирайга елмаеп карый

иде. Шул елмаюны бичара Сирай «кыз мине ярата» дип кабул итә иде.

Армиягә киткәнче, Гашия-кыз клубта түгәрәк уен уйнаганда, Сирайга аеруча

назлы елмайган иде. Уеннан соң ул Гашияне капка төбенә чаклы озата кайтты.

— Мин иртәгә салдатка китәм, хат җадарсыңмы, Гашия? — диде егет.

Кыз аның бу сүзен шаяруга алыптыр, ахрысы, челтерәп көлде дә әйтте:

— Язармын! — диде.

Гашия капкасыннан кереп китте, капканы ябып бетермичә, ул йөзен капка

ярыгына куеп өстәде:

— Абыең рөхсәт итсә! — диде дә кычкырып көлә-көлә өенә кереп китте.

Шайтан белсенмени Хашим белән Гашиянең вәгъдәләшкәнен! Икенче көнне

үк Сирай армиягә китте. Карантинда чакта ук ул Гашиягә хат язды.

«Исән-аманмысез, сезки ерак Сарташта яшәп ятучы сөеклем Гашия! Сәлам

атаң-анаңа һәм абыйларыңа, сеңелләреңә, күрше-коланга, һәммә барчагызга

да аермаенча кайнар сәламнәремне җибәреп калам. Сәлам тәмам, бераз сүзгә

күчәм. Карантинда ятабыз, аннан соң чын салдат булып, присяга кабул итәбез.

Служба бара. Синең хәлләр ничек, кая китәргә уйлыйсың? Медучилищега кер,

Алабугага, аннан авылга кайтырсың безнең медпунктка. Мин монда механик-

мотористлыкка укыячакмын. Армиядән кайткач, механик булырга исәп. Мин

тракторда, комбайнда эшләрмен, син шәфкать туташы булып. Хезмәттән

кайтуга ук мин сиңа яучы җибәрәм, Алла боерса. Син минем анама яхшы

килен булырсың, минем анакай әйбәт ул, үзең беләсең. Без бик тату яшәрбез,

балаларыбыз да күп булыр, иншалла! Мине зарыгып көт, Гашия җаным.

Зөһрә Таһирын, Ләйлә Мәҗнүнен, Зөләйха Йосыфын көткән кебек көт мине.

Кочаклап үбәм, чәчеңне, толымнарыңны үбәм, зар-интизар булып күрешү

мизгелләрен көтүче Сираҗетдинең булыр!»

Чукындырасыңмыни аны, бу хатны Гашиянең сеңелләре ачып укыган да

җавап язганнар.

«И сөеклем Сираҗетдин! Сез ки батырларча солдат хезмәтендә булгучы

Сираҗетдин Сабирҗан углы Туктаров, сезни бер күрергә интегеп яшәүче

сөеклегез Гашия Тимергали кызы сәламли. Аллага шөкер, сыерыбыз игез бозау

китерде, берсе тана, берсе үгез бозау. Чүбен салганын үзем тун киеп сагалап

тордым. Хезмәтеңнән сау-сәламәт булып кайтсаң, туебызга ит мул булыр, Алла

боерса! Сеңелләрем белән туй бүләгенә түрләмәләр, кулъяулыклар, тастымаллар

чигәбез. Хәлкәйләрең ничек, сөеклем, солдат хезмәте бик авыр түгелме, беләм,

син көчле егет, Сабантуйда бил бирмәүче батыр бит син, шөкер. Кайтуыңны

зар-интизар булып көтүче Тимергалинең сөекле кызы Гашия».

Сирайның куанганын күрсәгез! Ул беркатлы бичара хатны Гашия язганына

шундук ышанган иде. Байтак кына вакыт ике арада кап-кайнар гыйшык

хатлары йөри торды, аннан соң хатлар кинәт туктады. Сирай нишләргә дә

белмәде, янды-көйде, кат-кат язды, ләкин җавап килмәде. Ел узды дигәндә

генә Хашимнан хат килеп төште: энем, мин өйләндем, туйны син кайтмыйча

уздырмайбыз, диелгән иде хатта.

Танкны, техниканы ул нык үзләштерде, ул дивизиянең иң атаклы механигы

булып китте.

Ачуыннан, хәсрәтеннән ул спортзалга кереп, җан тиргә батып күнегүләр

ясый, җене өзелердәй булып классик көрәш белән шөгыльләнә, башта полкның,

аннан бөтен хәрби частьнең чемпионы булды.

Хезмәтен тутыргач, ул ашкынып Сарташка кайтты. Һәм аны мунча ягып,

бәлеш салып әнисе Гөлчәһрә, абыйсы Хашим белән җиңгәсе Гашия көтеп

торалар иде.

Сирайның солдат биштәре кулыннан төшеп китте. Бу хыянәтне аның

зиһене кичерә алмый иде. Гашия һични булмагандай, елмаеп тик тора.

Ләкин Сираҗетдин сер бирмәде, түзде, әмма аның мәхәббәте тагын да дөрләп

кабынды.

Киңәш-табыш иттеләр дә Хашим белән Гашияне башка чыгарырга булдылар,

йола буенча төп нигездә төпчек Сираҗетдин кала, Хашим башка чыгачак

иде.

Йорт кору эшләре башланды. Сираҗетдингә эш җиткезеп булмый иде, ул

җене белән эшләде, җәй узды дигәндә, башка чыгучылар яңа йортка күченде.

Аларга бер сарык, бер тәкә, башмак тана, бер-ике тавык бирелде.

— Болай булгач, яши башларга була! — диде абыйсы.

Ике дә уйлап тормыйча, Сирай авылда калды. Ялгыз анасын ташлап китә

аламыни ул? Яхшы механик иде ул, нидер кирәк булса, Сирайга йөгерәләр,

сабан көйләргәме, Казанга барып запчасть алып кайтыргамы — Җүләр Сирай

кирәк, зажигание көйләргә Сирайга куш. Аннан башка калхузның эше бармас

иде. Каралты-кура тирәсендә дә ул бөтен эшне үзе эшли, әнисенә чиләк тә

күтәрттерми, монысының да сәбәбе бар, исенә төшкән саен әнисе өйлән инде,

улым, дип җанга тимәсен өчен, булмаган килен эшен дә үзе башкара иде.

Бик өйләнәсе килә Сираҗетдинның. Булачак хатынын, анасының булачак

киленен ул төшләрендә күргәли. Хәтта хыялындагы хатыны белән сөйләшеп тә йөри,

Җүләр кушаматы аңа әнә шул үзалдына сөйләнеп йөргәне өчен тагылды, бугай.

Ләкин Җүләр Сирайның анасына килен булырлык хатын авылда берәү генә

иде шул. Анысы да кияүдә, абыйсы Хашимда, аның җиңгәсе Гашия иде.

Сабан туенда Сирай тагын батыр калды. Шәп көрәшә чукынмыш. Абзарда

тагын бер тәкә артты. Суыткычы да комачау итмәс.

Ләкин Гашия Сирайның зиһененнән чыкмады. Ут йота иде Сирай.

Дәвамын күзәтеп барыгыз.

"КУ" 4, 2014

Фото: pixabay

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: