Зәйтүнәкәй туташ (дәвамы)

Хикәянең башын монда укыгыз.

 

1913 елның язында шагыйрьнең үлгәнен ишеткәч, Зәйтүнә тораташ булды.

Җыламый, кайгырмый, сөйләшми. Ичмасам, җыла бер, диләр якыннары аңа,

ләкин ул ишетми. Ул бик еш эчкәридә йөткереп ята. Салкын тигәндер аңа,

ашамый-эчми ята ничә көннәр, зәгыйфь гәүдәгә тиз салкын тия... Аннан соң

Зәйтүнә гел җылый торганга әйләнде. Көн җылый, төн җылый. Җылый-җылый

шешенеп бетте, саташа дип курыкты туганнары. Ниһаять, Зәйтүнә зиһененә

кайта башлады, шөкер…

— Акыллы кеше сүзенә колак салмыйсыз шул сез, гүзәлкәйләр. Ярамаганмы

аңа Зәйнулла ишан углы Кадыйр Рәсүлов, — диде Фатыйма ахирәте.

Шул көннәрнең берсендә Зәйтүнәкәй туташ өенә Кадыйр килеп керде.

— Рөхсәтме, ханымнар! — диде ул керә-керешли.

— Уз, Кадыйр бәй, — диде Фатыйма туташ.

— Әссәламегаләйкем.

— Вәгаләйкем әссәлам.

— Исән-саулармы сез? Зәйтүнәнең хәле ничек?

— Хәлләр ярыйсы. Арулана, шөкер. Бүген тамагына да ашады. Чыгып та

йөри. Моңланып, җылап та алды.

— Зәйтүнә, чык әле, Кадыйр бәй килгән.

Эчкәридән Зәйтүнә туташ чыкты, аның өстендә бәрхет халат, башында

чалмага охшатып бәйләнгән яулык иде.

— Саулармы сез, Кадыйр әфәнде, — диде туташ зәгыйфь тавышы илә.

— Мин сау-сәламәт, синең хәлләрне белешергә килүем, — диде Кадыйр.

Кара-каршы утырыштылар. Зәйтүнә сөю әсманында10 очып йөрми инде. ул

сабыр, ул җитдиләнде. Ул инде Кадыйр әфәнде белән дорфа сөйләшми:

— Менә, — диде туташ. — Габдуллаҗанның каберен зиярәт иткәннән соң,

ышандым аның вафатына. Шунда салкын эләктердем, хәзер савыгам инде.

Тынлык. Барысы да уйлый, нидер көтә иде.

— Эшләрең уңайгамы бара? — дип сорады туташ.

— Мөгаллим булып урнаштым, — диде Кадыйр, — урыным бар, эшем бар,

шөкер.

— Һаман Зәйтүнәне оныта алмыйсың, Кадыйр бәй, — диде Фатыйма.

— Аны онытыр өчен әҗәл кирәк, Фатыйма туташ. Мин Зәйтүнәне беркайчан

да онытачак адәм түгел.

Гадәтенчә, Фатыйма читкәрәк китте.

— Сиңа олы сүзем бар, Зәйтүнә... — диде Кадыйр.

— Беләм... — диде туташ, ул Кадыйр әфәндене чит-ят итми иде шикелле.

— Син аякка баскач, мин тагын килермен, шунда әйтермен олы сүземне.

Зәйтүнә җанланып алды, ул көр тавыш илә әйтте:

— Хәзер үк сөйләшик, Кадыйр, — диде. — Мин сәламәт.

— Мин көттем, озак көттем, Зәйтүнә. Үлгән артыннан үлеп булмый… Сиңа

да, миңа да яшәргә кирәк. Аллаһы Тәгалә биргән җанны асрарга кирәк. Мин

сиңа тугры ир, балаларыбызга яхшы ата булырмын, Зәйтүнә.

Туташ җавап кайтармады, ул салмак кына җыр башлады. Бу җыру

шагыйрьнең иң яраткан җыруы иде.

— Җаныкаем ла, сиңа ни бирәем,

Мәкәрҗәдин килгән лә малым җук,

Мәкәрҗәдин килгән лә малым җук.

Җаннарымны җарып та бирер лә идем,

Җандин үзгә җөрер лә хәлем җук,

Җандин үзгә җөрер лә хәлем җук.

Җаннарымны җарып та мин бирдем ләй,

Җандин үзгә җөрмәй лә хәлем җук,

Җандин үзгә җөрмәй лә хәлем җук...

Барысы да җыр тәэсирендә иде. Озак тынлыктан соң Кадыйр тәвәккәлләп

сүз башлады.

— Зәйтүнәкәй туташ! Мин сине… әүвәлге гыйшкың өчен битәрләмәм, без Тукайны

икәүләшеп искә алырбыз, балаларыбызга аның шигырьләрен өйрәтербез.

Зәйтүнә Кадыйрны ишетми дә кебек. Ул егетнең сүзләрен раслагандай баш

кага. Ул акрынлап хыял дөньясына күчте дә аның күз алдында Тукай рухы

пәйда булды.

Кадыйр:

— Зәйтүнә… — дип нидер әйтә башлаган иде, аның сүзен Фатыйма туташ

бүлдерде:

— Кадыйрҗан, тимә, ул хәзер үз дөньясында…

— Габдуллаҗан! — диде туташ, төш күргәндәгедәй.

Тукайның тавышы Зәйтүнәнең колагында:

— Зәйтүнәкәй!

— Габдуллаҗан, мин яратам синең «Зәйтүнәкәй» дип әйтүеңне, Зәй-тү-нә-

кәй…

— Саумы, Зәйтүнәкәй туташ, минем ерактагы йолдызым?

— Исәнме, минем өмет кояшым?

— Кичер мине, Зәйтүнәкәй.

— Ни өчен?

— Соңгысындагы тупаслыгым өчен. Кичер, бәхиллә.

— Минем исәнлегем өчен син шулай кыланганыңны аңладым мин.

— Син яшәргә тиеш, Зәйтүнәкәй. Син бәхеткә ирешергә тиеш, Зәйтүнәкәй.

— Мин сине оныта алмыйм, Габдуллаҗан, оныта алмыйм.

— Әмма син тормышны дәвам итәргә тиеш! Син кияүгә чык, Зәйтүнәкәй.

Кадереңне белерлек кешегә кияүгә чык. Тиздән чык, юкса вакыт бара.

— Рәхмәт, Габдуллаҗан, мин синең сүзеңне тотармын!

Тукай шәүләсе юк булды. Туташ зиһененә кайтты. Кадыйрны беренче

күргәндәй, Зәйтүнә аңа аптырап бакты.

— Кадыйр бәй? — диде туташ.

— Зәйтүнәкәй! — диде Кадыйр.

— Зәйтүнәкәй дидеңме!

— Зәйтүнәкәй. Тукайның изге рухы хакына тәкъдимемне кире какма,

зинһар!

— Рәхмәт сиңа, Кадыйрҗан. Син — намуслы кеше! Мин сиңа кияүгә

чыгарга риза!

***

Чыннан да, алар никахлашты. Атаклы ишан хәзрәтләре Зәйнулла углы Кадыйр

әфәнде белән Зәйтүнәкәй туташның никах туен зурлап уздырды. Тирә-якта яхшы

даны таралган Зәйнулла хәзрәт Рәсүлов алдынгы мулла иде. Ул туй вакытында

җыр, музыканы тыймады, никахтан соң яшьләр аерым күңел ачтылар.

Яхшы гаилә корды алар. Кадыйрның беркайчан да Зәйтүнәнең Тукайга

булган мәхәббәте турында исенә төшергәне булмады. Зәйтүнә дә аңа тугры

хатын, балаларына сөекле ана була белде, шөкер!

— Зәйтүнәбез Кадыйр бәйгә кияүгә чыкса гына бәхетен табар, — дигән иде

Фатыйма туташ.

Аның юраганы юш килде, шөкер! Тукайның иң күркәм сурәте алар йортының

түр диварында һәрчак эленеп торды.

Кадыйр әфәнде белән Зәйтүнәкәй туташның язмышы, чыннан да, бәхетле

булды. Аларның 1916 елда туган уртак балалары — Атилла Расих галим, танылган

татар язучысы, күп романнарның авторы булып китте.

Бу җиһанда бөтенесе фараз, гоман,

Чынбарлыкны урап тора төтен-томан;

Барча сүзләр вә гамәлләр — шәүлә, монар.

Бар хыялый мәхәббәт хистән торган,

Хакыйкать ул Аллаһ белән бергә тора.

Тәмам.

 

"КУ" 4, 2016

Фото: pinterest.ru

Теги: хикәя

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: