Даладан килүче (дәвамы)

Хикәянең башын монда укыгыз.

 

Калада мыжлап, кайнап торган тормыш эчендәге ялгызлык күпкә куркыныч

икәнлеген Юлчы инде аңлап өлгергән иде. Шуңа да ул машинадан төшәргә,

даланы бергә кичкән юлдашыннан аерылырга теләмәде. Үзе утырган машина

әйтерсең туган йортына, ә аның хуҗасы, ни сөйкемсез, тупас булса да, газиз

туганына әйләнгән иде. Чөнки Юлчы бу дөньяда башка беркемне белми,

бердәнбер якын кешесе ул — Кызыл Чырай.

Тик тегесе моны аңламады, кырыс тавыш белән:

— Кайда төшәсең? — дип кабатлады.

— Мин төшмим, — диде Юлчы әкрен, күндәм тавыш белән.

— Ничек инде төшмисең?!

— Мин куркам. Зинһар, үзеңнән калдырма мине...

Кызыл Чырай аңа ачулы караш ташлады:

— Җүләр! Нәрсәдән куркасың? Кара, урам тулы кеше. Бу урман түгел,

шәһәр! Монда бүреләр юк.

— Нәрсәдән икәнен белмим. Ләкин куркам... — диде Юлчы, гаепле кешедәй

акланып. — Әгәр төшсәм, мин кабат югалачакмын.

— Ну дускай, мин сиңа нәнке булалмыйм инде. Минем үз юлым. Акча сорамаганга

рәхмәт әйт. Телисеңме, юкмы, әнә теге тукталышта төшәсең дә каласың.

Машина туктады. Кызыл Чырай, юлдашы аша үрелде дә, киереп ишекне

ачты.

— Төш! Төш тизрәк!

Бу бәндә үз сүзеннән кире кайтыр дигән өметкә урын юк иде. Кеше теләмичә

генә җылы урыныннан кузгалды.

— Хуш! — диде Кызыл Чырай. Шап итеп ишеген япты. Алагаем зур машина,

төтеннәр бөркеп кузгалып китте...

Ул китте... Далада очрашканнан соң ике күңел арасында сузылган нечкә,

зәгыйфь җепләр шартлап өзелде дә, авырттырып, чеметеп, кешенең йөрәгенә

килеп бәрелде.

— Нидән куркасың? — дип сораган иде аннан Кызыл Чырай.

Юлчы моны үзе дә белми, аңламый иде. Аның хәтере дә, зиһене дә юк,

барысы урынына мөлдерәмә булып курку кереп тулган иде.

Хәлбуки тәнен-җанын, бар халәтен биләп алган, кешенең рухын сындыра,

җанын кол итә торган бу куркуның сәбәбе бар, әмма аны тудырган вакыйга

кеше хәтереннән сызып ташланган иде.

Вакыйга Яңа ел бәйрәме алдыннан булды. Кеше кәефсез генә эштән кайтып

килә иде. Көтелгән хезмәт хакы ул көнне дә бирелмәде... Димәк, бәйрәм

табыны булмаячак, кызына вәгъдә ителгән бүләк алынмаячак. Хатыны, мескен

тормышларына эчтән генә мең кат кимсенеп-үртәлеп, ни булган ризык белән

тыйнак кына табын корыр. Ә телевизор эчендәге шешенке йөзле, мул авызлы

Ил хуҗасы көр тавыш белән «халык» дигән җан ияләрен Яңа ел белән котлар,

тик күп, бик күп өйләрдә бәйрәм шатлыгы юклыгын аңламас...

Кешенең ул көнне өйгә кайтасы килмәде. Шуңа да ул бик әкрен атлады, өенә

урау юл белән кайтты. Утлары әллә кайдан балкып торган биек тәрәзәле кибет

каршында туктады да витриналардагы аллы-гөлле уенчыкларга, матур-купшы киемле

курчакларга кызыгып карап торды. Яңа ел бәйрәмендә кызын бик шатландырасы

килгән иде шул. Әмма насыйп булмады, вәгъдә ителгән хезмәт хакы бирелмәде.

Ир шуларны уйлап, эчтән көрсенеп уйга батып торганда, аңа дәштеләр.

Никтер нәкъ менә аңа дәштеләр.

— Дяденька!

Ир борылып карады. Янәшәдә генә, тротуар кырында туктаган чия төсендәге

җиңел машинаны күрде. Аның арткы тәрәзәсе тулысынча ачылган, шул

тәрәзәдән яртылаш диярлек чыгып, ал башлыклы, сары бөдрә чәчле биш-алты

яшьлек нәни кыз, елмая-елмая аңа кул болгый иде.

— А у вас кошелёк упал! — диде кызчык һәм кычкырып көлеп җибәрде.

Кызчык шаярта иде. Ир моны аңлады, әмма үпкәләмәде. Ул балаларны

ярата иде, үзе дә елмаеп кызга бармак янады.

— А у меня собачка есть! — диде кызчык.

Тәрәзә уемында зәңгәр бантиклы ак йомгак күренде. Көчек, яңа туган

бәрәндәй, бөдрә ефәк йонлы иде. Ул үзенең этлеген итеп өргән булды, әмма

йомшак һәм ягымлы иде.

— Аның исеме Джулия. Матурмы? — дип сорады кызчык.

— Матур, бик матур! — дип елмайды ир.

Шулчак машинаның алгы тәрәзәсе дә ачылды, анда ифрат сөйкемле чибәр

йөз пәйда булды. Коңгырт чәчләрен иңнәренә таратып салган, өстенә затлы

көмеш тун кигән ханым, елмая-елмая:

— Кызым, абыйны йөдәтмә, — диде. Аннары аксыл йөзен иргә төбәп:

— Минем кызым шундый инде, һич сөйләшми тора алмый. Юлыгызны бүлгән

өчен гафу итегез, — дип өстәде.

Ир урыныннан кузгалмады, сихерләнгән кебек яңа танышларына карап

торуында булды. Чөнки күптән, бик күптән йөзләренә елмаю кунган бәхетле

кешеләрне күргәне юк иде. Шуңадырмы, алардан аерыласы килмәде, бу шат,

матур кызчыкка, аның сөйкемле әнисенә караган саен карыйсы килә, гүя шул

ике зат ирнең караңгы шыксыз дөньясына җылы нур сибә иде.

Менә машина янына, ялтыравык кәгазьле тартмалар кочаклап, энә-җептән

киенгән мәһабәт кыяфәтле бер ир килде, арткы ишекне ачып, кулындагы

тартмаларны шунда ташлады.

— Ой, папочка! Сколько подарков! — дип кул чаба-чаба сөенде кызчык.

— Сезнең заказны 100 процентка үтәдем! — Әти кеше горур һәм канәгать,

аның да зур кара күзләре дөньяга сөенеч һәм бәхет нурлары чәчә иде. Баласын,

хатынын сөендерә алган гаилә башлыгы ничек бәхетсез булсын ди?!

Ир исә өенә буш кул белән кайтып керәсен уйлап, күңелсезләнеп куйды.

Аның кызы кул чаба-чаба сөенмәячәк. Аның хатыны, менә бу чибәр ханым

сыман елмаймаячак...

— Әти, ярыймы, мин бу абыйга бүләк бирәм? Яңа ел белән. Ярыймы?

Кызчыкның яңгыравык шат тавышы ирне авыр уйларыннан аралады. Ата

кеше бераз икеләнеп торганнан соң:

— Алай бик телисең икән, бүләк ит, — диде.

Кызчык иң өстә яткан тартманы аптырап басып торган иргә сузды:

— Это вам от Катюши и Джулии. С Новым годом, дядя!

Ул көчегенең нәни тәпиеннән тотып: «Абыйга сау бул дип әйт», — диде.

Үзе дә нәни кулларын тәрәзәдән чыгарып болгады.

Машина кузгалып китте.

«Дөньяда бәхетле кешеләр бар. Болай булгач, хәлләр өметсез түгел икән әле.

Киләчәктә, бәлки, безгә дә бәхет елмаер», — дип уйлады ир.

Шат күңелле, тормыштан канәгать кешеләрне очрату, җитмәсә көтмәгәндә

бүләкле булып та кую аның кәефен күтәргән иде. Ул өенә ашыкты. Шәһәрнең

көндәлек, таныш сулышын бозып яңгыраган ят, дәһшәтле тавыш аны

сискәнергә, туктарга мәҗбүр итте. Ни булганын аңларга теләп, ул як-ягына

каранды. Күрде һәм катып калды: әле генә аның яныннан кузгалып киткән,

дүрт бәхетле җанны үз кочагына алган чия төсендәге машина дөрләп яна,

барысы да тоташ ялкын эчендә калган иде...

Ир кешеләрнең кычкыруын ишетмәде, аларга кушылып чапмады. Ялтыравык

кәгазьле тартманы күкрәгенә кысып, шашкан карашы белән бу коточкыч

күренешкә карап катып калды...

Аннары йөгерде. Бик озак йөгерде. Берни күрми, берни тоймый, берни

уйламый, ник йөгергәнен дә, кая йөгергәнен дә аңламый йөгерде...

... Әйе, кеше әллә бәхетенә, әллә бәхетсезлегенә, бу вакыйганы тулаем

оныткан, ул аның хәтереннән мәңгегә сызып ташланган иде. Кеше курыкты,

тик нидән куркуын белмәде...

Машиналар, кешеләр бертуктаусыз агылган шәһәр урамында ул япа-ялгыз

калды. Кай тарафка юл тотарга да белми икеләнеп торганнан соң, тукталыш

кырындагы белдерү-игъланнар белән чуарланып беткән баганага килеп сөялде.

Аның күңелендә нәни генә өмет баш калкытты: «Бәлки, кем дә булса мине таныр?

Бәлки, бу йөзләгән-меңләгән кешеләр арасында минем танышым да бардыр?»

Әмма күпме генә басып торса да, аңа игътибар итүче булмады. Барысы да каядыр

ашыга, бер-берсен этә-төртә йөгерә иде. Кеше ялварулы, гаҗиз карашын халык

агымына төбәп: «Мине күрегез!» — дигән сыман, калкынып, башын күтәребрәк

басты. Ләкин баганага сөялеп торучы бичара кешедә беркемнең эше юк иде.

— Ярдәм итегез! Зинһар, булышыгыз! Мин югалдым. Үземне табарга ярдәм

итегез! — дип аваз салды кеше.

Аны ишетмәделәр. Ишеткәннәре дә аңламады. Ярдәм сораучының аяк астына

вак акчалар сибелде. Тик кеше аларның нигә, ни өчен кирәклеген оныткан иде.

Вакыт узды.

Халык төркеме, машиналар агымы әкренләп саега башлады. Инде алар берәм-

берәм генә үтә иде, аннары берсе дә калмады. Җан ияләре таш йортларга кереп

тулды. Урам бушады. Бөтен җир тып-тын калды. Шәһәр гүя буш далага әйләнде.

Инде кеше дә баганага сөялеп тормый, хәлсезләнеп җиргә чүккән иде. Аны

йокы басты, тәненә салкын үрмәләде. Багана башындагы ут аны җылытмый,

бары салкын яктылыкка гына төрә иде. Шул яктылыкта кеше җирдәге вак

акчаларның җемелдәвен күрде. Күктәге йолдызларның җемелдәвен күрергә үз

баганасындагы һәм башка баганалардагы җансыз утлар комачаулый иде.

Кеше күзләрен йомды. Бүтән ул бернинди яктылык күрмәде...

***

Кеше бөтенләйгә югалды.

Дөнья югалмады. Дөнья калды. Җылы кояш, якты ай, нурлы йолдызлар,

шау чәчәкле гөлбакчалар, яшел болыннар, иксез-чиксез диңгезләр, биек таулар,

мәгърур кыялар — барысы-барысы калды. Шаулы калалар, тын авыллар,

озын-озын юллар калды. Миллионлаган төрле тереклек: очар кошлар, көчле

җанварлар, пакь күңелле горур кешеләр калды.

Әмма кансыз ерткычлар, җирәнгеч хәшәрәтләр дә калды. Шәһәрне төн пәрдәсе

каплап алгач та, алар юеш тараканнар сыман, яшерен ояларыннан чыктылар да,

кара эшләрен таң атканчы башкарып өлгерер өчен, таш урамнарга сибелделәр.

Хәшәрәтләрнең берсе белдерү-игъланнар белән чуарланып беткән

багана янына килде, пычрак тупас итекле аягы белән кешегә китереп типте.

Корбанының көчсезлеген, һичнинди каршылык күрсәтмәвен аңлап, кабалана-

кабалана, аны чишендерергә кереште: башындагы куян бүреген йолкып алды,

мышный-мышный ботинкаларын салдырды. Аннары комсызланып, курткасына

килеп ябышты. Шулчак ир кочагындагы купшы тартманы күреп, аны мизгел

эчендә ботарлап та ташлады.

Тартма эченнән кара бөдрә чәчле, алсу йөзле, озын керфекле, зәп-зәңгәр

күзле курчак килеп чыкты. Күз явын алырлык матур, нәфис иде ул. Өстендәге

алсу күлмәге җем-җем итеп тора, чәчләренә дә нәкъ шундый бант тагылган

иде. Курчакның күпереп торган алсу иреннәре чак-чак ачылып, энҗе тешләрен

күрсәтеп елмая иде.

Затлы тартмадан үзе өчен бер кирәкмәгән әйбер килеп чыгуына хәшәрәтнең

ачуы килде. Ул төнге дөньяны тагы караңгылатып, ямьсез итеп сүгенде дә матур

курчакны ачу-нәфрәт белән болгап атты. Курчак берара һавада бөтерелеп алды,

аннары шапылдап трамвай юлына килеп төште.

Авыртуның, югалтуларның, җан-тән әрнүенеңни икәнен белмәгән таш

курчак, энҗе тешләрен күрсәтеп, әле һаман елмая, бәхетле елмая иде...

 

 

Тәмам.

"КУ" 7, 2015

Фото: pixabay

Теги: хикәя

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: