Байрак турында баллада (хикәянең дәвамы)

Хикәянең башы монда.

Кичкә таба лейтенантларның берсе болай диде:

— Барып әйтик мәллә?

— Кемгә? — Старшинаның тавышы шулкадәр тонык ки, мәрткә киткән

дип уйларсың.

— Кемгә... Башта... полктагы дежурныйга.

— Сезнең звание дәрәҗәлерәк. Сез әйтегез.

— Менә сиңа шомыртым. Без дежурныйга доклад ясамыйбыз. Байрак

байракчыга тапшырыла, менә үзең әйтерсең.

— Мин дежурныйга доклад ясамыйм. Устав буенча званиесе югарырак

булган кеше ясарга тиеш.

— Устав буенча байрак югалткан өчен строй алдында сине атарга тиешләр!

— Дөрес, – дип килешә старшина, — мине уртага бастырырлар, сезне

— ян-якка.

Ахыр чиктә алар өчәүләшеп кизү бүлмәсенә баралар һәм анда лейтенантлар

старшинаны эткәләп-төрткәләгәп алга чыгарып бастыралар:

— Син — фронтта булган кеше, Дан орденнары кавалеры, офицер түгел,

сине ... ничек тә кичерерләр... Ә безгә — вәссәлам: бетәбез, байрак табылган

хәлдә дә ай-вайга карамыйча армиядан артыбызга тибәчәкләр.

Старшина докладны башлый:

— Иптәш гвардия капитаны... шулай һәм шулай... дөресен әйткәндә... хәлләр

әйбәт түгел...

— Нәрсә тагын? – ди бәйрәм хөрмәтенә бер стаканны җибәреп өлгергән, шуңа

күңеле һушланган мыеклы гвардия капитаны. — Минемчә, начар түгел!

— ЧП...

— Ул нинди ЧП тагын? Нигә, старшина, чыраең сытык, сине полк байрагын

югалткан дип уйларсың?

Старшина мондый күрәзәлектән агарынып китә һәм хәлсез генә мөгри:

— Нәкъ шулай...

— Нәрсә — нәкъ шулай?

— Ни... Сез әйткәнчә инде...

— Мин нәрсә әйттем? — дип аптырый капитан.

— Ни инде... Юк инде...

— Нәрсә юк инде?

— Югалды...

— Нәрсә югалды? Юньләбрәк аңлат!

— Байрак...

— Нинди байрак? – тинтәкләнеп кабат сорый дежурный.

— Безнең... полкныкы.

— Нәрсә?!

Капитанның мыегы тырпая, күзләре шакмаклана, башындагы фуражкасы

калтырый башлый.

— Тьфү – дип куя ул. — Болай шаярту өчен күпме эчтегез? Ярар, алар

яшьләр, син бит — фронтовик, карт солдат, шулай шаярталармыни?

— Мин шаяртмыйм, — ди старшина.

Байракның югалуын дежурный башына сыйдыра алмый. Шундый ЧП. Ул кизү

торганда. Моннан да начаррак вакыйга булырга мөмкин түгел. Кемнең башы иң

беренче очачак – дежурныйныкы. Полктагы тәртип өчен ул җаваплы.

Ни эшләп була? Полк командирына хәбәр итәргә кирәк. Менә сиңа бәйрәм?!

Ычкынмаса ярый инде.

Дежурный, ниһаять, карар кабул итә.

— Менә болай. Хәзер сәгать унҗиде дә кырык. Дежур егерме дә нуль-

нульдә алышына. Шул вакытка кадәр байракны табыгыз. Эттән туганнар!!!

Хәшәрәтләр!!!

Дежурный ярдәмчесе — «старлей» җитәкчелегендә эзләү төркеме төзелә

һәм полкның асты өскә китерелә. Эттән туганнар, хәшәрәтләр эзләвен эзлиләр,

тик бернинди нәтиҗә юк.

Егерме дә нуль-нульдә капитан дежурлыкны икенче рота командирына

тапшыра һәм һәлакәтле тавыш белән өзеп сала:

— Мин дежур торганда полкта гадәттән тыш хәл булды... Полкның байрагы

югалды. Дежурлыкны тапшырам!

— Дежурлыкны кабул иттем! – дип җавап бирә яңа кизү. – Хи-хи-хи!

Күптән югалдымы? Авылга көмешкәгә китте мәллә?

Дежурлыкны тапшыручының йөзендә мәкерле елмаю балкый: «Әһә, кабул

итте! Дежурлыкны кабул итте! Байрак югалганда, ул дежурлыкны кабул итәргә

тиеш түгел! Тиеш түгел! Ул чаң сугарга тиеш, бөтенесен йөгертергә тиеш! Ә ул

кабул итте! Минем җилкәдән ярты тау төште!»

Дежурлыкны тапшыручы старшинага һәм лейтенантларга карап әйтеп куя:

— Менә шушылар... фашистлар!.. Парадтан соң байракны югалттылар.

Хәмерле бәйрәм ашыннан суынып бетмәгән яңа кизү торучы боргаланып

аваз бирә:

— Хи-хи-хи!

— Аңлат! – дип әмер бирә элекке капитан старшинага.

Тегесе үзенең җан әрнеткеч докладын яңадан кабатлап чыга.

Яңа дежурный күгәренә, махмырдан авызы кибә:

— С-е-зз нәрсә... – дип кычкырып җибәрә ул, — ычкындыгызмы?..

славяннар!.. Туганнар!.. Офицер иптәшләр! Мин дежурлыкны кабул итмим!

— Син инде аны кабул иттең. ЧП синдә!

— Миндә ЧП?! Синдә ул ЧП! Кыскасы, мин әлегә командирга әйтмим.

Эзләргә!!! Барыгызга да!!! Бар җирдән!!! Иртәнге сигездә тезелергә! Сигезгә

кадәр табыгыз!!!

Төне буе егермеләп кеше, фонарьлар тотып, акыллары җиңеләйгән хәзинә

эзләүчеләр кебек, кая карама шунда казыналар: казармалардагы матрацларны

әйләндерәләр, запчасть әрҗәләренә хәтле карап чыгалар — шымытыр да юк.

Иртән үзенең үрнәк хуҗалыгына бөркетнекедәй күз карашын салырга дип,

чыраена бәйрәм төсе йөгергән командир пәйда була. Аңа чалшайган кыяфәтле

капитан рапорт бирә:

— Иптәш полк командиры! Мин дежур торганда, гадәттән тыш хәлләр

булмады!

— Вольно.

— Ләкин капитан Куманин торганда, андый хәл булды.

— Нинди хәл?

— Гадәттән тыш хәл! Полк байрагы югалды...

Полковник, шөбһәләнеп, як-ягына карый, чәнти бармагы белән колагын

кашып ала һәм иснәнеп сорап куя:

— Ә син күпме эчтең, гвардия капитаны?

— Югалды полк байрагы.

Зур балыкны судан өстерәп чыгаргач, башта күсәк белән башына сугып

аңгырайталар. Полковник та нәкъ шул балык хәлендә: баскан урынында чайкала

башлый, күз аллары караңгылана, кашларына салкын тир җыела.

— Ничек?.. – дип, пышылдый ул.

Алга яңадан тәүлек буена ятып түгел, утырып та карамаган бәхетсез

старшинаны бастырып куялар һәм ул инде унынчы тапкыр байракны ничек

сөяп куйганын, ничек сыра эчкәнен, ничек төпчеген ташлаганын һәм ничек

байракның урынында булмаганын бәян кыла.

Командирга урындык китереп куялар, су, аракы, тәмәке бирәләр, фуражкалар

селкеп җилләтәләр. Байракны эзли-эзли җык булуларын әйтәләр.

Офицер иптәшләрнең алтын погоннарына Особый отделның явыз болытлары

сарыла башлый.

— Мин дивизияга хәбәр итмим, — ди командир. – Ни дип әйтим?! Мин бу

байрак белән Одерга җиттем!!! Пулялар астында!!! Сез нәрсә?! Старшина, ...ай,

старшина... ничек инде, син нәрсә... Эзләргә! Бөтен состав белән эзләргә.

Төшке ашны ашатмаска!!! Увольнениеларга чыгармаска!!! Барлык офицерларны

полкка җыярга!!! Тапмасагыз, үзем атачакмын! Плацта!

Кырмыска оясына кайнар су сипкән сымак, бөтен полк әрле-бирле байракны

эзли. Тырма белән үлән тырмалыйлар. Җирне капшыйлар. Танкистлар мотор

асларын карый, артиллеристлар пушка көпшәләрен актара.

Юк байрак.

Димәк, ошбу полк та бүтән юк.

Чөнки байрагы булмаса, хәрби часть тә була алмый. Юк бүтән андый номер,

юк бүтән андый часть. Полк бар кебек — ә чынбарлыкта ул юк. Ул күләгә генә.

Командир өч көн өендә утыра һәм эчүдән туктамый. Эчкән саен көнен һәм

төнен дежурныйга шалтырата.

Һәм, ниһаять, дивизияга шалтырата: шулай һәм шулай... Байрак югалды.

Анда ышанмыйлар. Көләләр. Аннан ярсып шашыналар. Комдив әйтә:

— Мин армияга хәбәр бирмим. Менә сиңа егерме дүрт сәгать! Табалмасаң

– трибунал!

Эзлиләр. Командир эчә. Дежурныйлар да эчә. Эчсәләр дә эзлиләр. Ассистент-

лейтенантлар да офицер погоннары, армия хезмәте белән хушлаша-хушлаша

эчә. Старшина гына эчми. Ул сверхсрочник, аның эш хакы түбән, аның инде

эчәргә сәманы да калмаган...

Комдив армияга хәбәр бирә, һаман да бер балык башы яңадан кабатлана.

Тагын бер тәүлек эчәләр һәм эзлиләр. Бу халәткә акрынлап ияләнә дә башлыйлар.

Бу сине бомба шартлатып тар-мар иткән кебек: башта – коточкыч. Аннары

уйлыйсың: коточкыч булса да, яшәргә кирәк бит... Хезмәтең бетмәгән.

Армия округка хәбәр итә. Бу вакыйга «байрак югалды» дигән хәрби-спорт

уенына охшый башлый. Барысы да бу табылмаслык байракка нәфрәтләнеп,

киләчәк язмышларының ничек хәл ителәсен көтеп газаплана. 1нче посттагы

часовой гына җүләрлеккә һәйкәл кебек басып тора.

Ниһаять, хәбәр Оборона министрлыгына барып ирешә. Инспекцияләр,

комиссияләр, тикшерүләр: полкны таратырга тиешләр...

Шушы галәмәтнең Хрущёв тарафыннан армияне бер миллион ике йөз мең

кешегә кыскарту вакытына туры килүен күр әле. Һәм шушы ыгы-зыгыдан

файдаланып, полкны тарату мәшәкате тавыш-тынсыз гына узып та китә.

Жуковны бәреп төшереп, отставкага озаталар, крейсерлар һәм

бомбардировщикларны тураклап үтилгә җибәрәләр — бер полк кайгысымени?!

Артык шау-шу армияда беркайчан да кирәк түгел иде. Командирның элекке

казанышларын исәпкә алып, тыныч кына пенсиягә җибәрделәр. Өлкәнрәк

яшьтәге офицерларны да озаттылар. Яшьрәкләрне башка частьларга тараттылар.

Капитаннарның берәр йолдызын алып, взвод командирлары итеп урнаштырдылар.

Ассистент-лейтенантларның шулай ук берәр йолдызын киметтеләр һәм ераккарак

олактырдылар. Техниканы алып киттеләр, каралтылар колхозга калды. Байракчы

старшинаны шулай ук каһәрләмичә генә озаттылар. Үзе фронтовик, яше дә бар,

Дан орденнарының тулы кавалеры, кызганыч инде ул... Яшәсен шунда!

Старшина авылда яши башлады. Барыр урыны юк иде. Монда исә барлы-

юклы малы, хатыны, бала-чагасы.

Аны колхозга бик куанып алдылар, ирләр җитми, ул сау-сәламәт, бөтенесе

аны белә, хөрмәт итә. Хәрби кеше, хуҗалыкчан. Старшина шунда ук торак

белән тәэмин ителде, бригадир итеп куелды, бакча җире алды, чучка асрый,

тавык тота башлады. Колхоз тормышына тиз яраклашты ул.

Беркөнне пионерлар аны Җиңү бәйрәменә мәктәпкә чакырдылар.

Старшинага, билгеле инде, бәйрәм кәефе керде. Хатыны сандыктан аның

парад киемнәрен алды, үтүкләде, ак якалар текте. Үзе орденнарын, медальләрен

элде, бер стакан салып та куйды, мыекларын сыпырып җибәрде.

Дружина советы рәисе аңа тантаналы рапорт бирде. Аны дружинага шәрәфле

пионер итеп кабул иттеләр, муенына кызыл галстук бәйләделәр. Аннары

ул балаларга ничек сугышканын, ничек яраланганын сөйләде. Сугышчан

дусларының шушы балалар бәхете өчен тормышларын корбан итүен әйтте.

Аңа озаклап кул чаптылар, аннары мәктәп күрсәтергә экскурсияга алып

киттеләр. Кунак классларны, укытучылар бүлмәсен, карга һәм керпе яшәгән

тере почмакны карады. Соңыннан үзен мәктәп музеена, Шәрәфле кунаклар

китабына имза куярга алып керделәр.

Шушы балаларның мәхәббәтле күз карашларыннан, черелдәүләреннән

күңеле йомшарып киткән старшина сугышчан дан музеендагы күгәргән

мылтык көпшәләре, саргайган гәҗитләр, фотографияләр, тузып беткән пионер

быргылары һәм барабаннары белән тулган экспонатлар арасында үз полкының

байрагын күреп алды!

Ул яхшырак күренсен өчен җәелгән һәм диварга вак кадаклар белән

кадакланган.

Шунда ук төсле кәгазьдән киселгән зур хәрефләр белән язып куелган:

327нче Богдан Хмельницкий

орденлы

Славгород гвардия мотоукчы

полкы байрагы.

Павлик Морозов исемендәге

27нче пионер дружинасына

часть җитәкчелегенең бүләге.

Бәй, моны бит пионерлар селтәгәннәр... Музейга. Укытучыларга «бүләк»

дип әйткәннәр. Укытучыларны куандырганнар.

...Азрак аңына килгәч, старшинаның пионерларга ни әйткәнен, ни эшләгәнен

тарих яшереп калдырган. Шулай ук аның ничек өенә кайтып җитүе дә билгесез.

Тик юлда ул җизле бил каешын салып кулына ала, коточкыч сүгенеп, бөтен

авыл ирләрен пыран-заран китерә. Бу салса булдыра икән... дип, мужиклар

башларын гына чайкап кала.

Сәгате-минутында чучка сатыла, хатыны, күз яшьләрен йотып, көмешкәгә йөгерә.

Тавыклар закускага кырыла. Бүтән бу авылга минем аягым басмаячак, ди старшина

хатынына. Ул, гомумән, авылны яратмый, авыл хуҗалыгын яратмый, ә бу авылны

бөтенләй дөньядан юк итәчәк. Иртәгә үк Ленинградка эш белешергә барачак. Ул үзе

өчен башкача җавап тота алмый. Пионерларны дружинасы белән буып бетерәчәк,

мәктәпне яндырачак, ә укытучыларны мәктәп ишегалдындагы агачларга асачак.

Шулай итеп, Ленинградтагы Нахимов училищесында ике метр буйлы,

мыеклы һәм елгыр старшина пәйда булды. Ул әле егерме еллап Мәскәүдә

кылычлы ике ассистент уртасында, иңбашына кызыл тасма бәйләп, кулына

училищеның байрагын тотып, нахимовчыларның сафы алдында парадларда

йөрде. Телевизор аша аны бөтен ил күреп белә һәм аңа карап соклана иде.

 

Русчадан Рәис ШАКИРОВ тәрҗемәсе.

 

 

"КУ" 5, 2014

Фото: pixabay

Теги: хикәя

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: