Яңа шәһәрдә (дәвамы)

Әсәрне башыннан монда укыгыз.

Шуннан ул мастер булып эшли башлады. Әмма башта иптәшләр алдында бик

уңайсыз булды. Алар Сәлим Григорьевичны төп башына утыртырга «заговор»

корып йөргәннәр иде бит, кинәт кенә Нәфисне күтәреп куйгач, иптәшләрнең

Нәфис безне саткандыр дип уйлаулары бар иде. Чын уйлаганнардыр да:

безнең серне алыр өчен генә йөргән икән сырпаланып, яклаган булып, дигән

фикерләр башларына килми калмагандыр. Нәфиснең үзенә дә бик читен иде.

Нишләргә? Аптыраулы, эчке уйлы карашларын сизенә ул. Алар үзләре өстенә

ниндидер бәла көткәнрәк шикелле карыйлар, элеккеге ышанып карау ничектер

тоныкланган, арага нәрсәдер кергән, шикме, көнчелек угымы? Сөйләшкәндә

ниндидер салкынлык килеп бәрелә. Эштә берәр тәнбиһ ясасаң да ничектер

шыгырдый-шыгырдый гына тыңлыйлар, канәгать түгел икәнлекләре сизелеп-

сизелеп китә.

— Егетләр, әйдәгез, эштән соң бу чүпләрне тазартып ташлыйк әле, бездән

соң килгәннәр каргамасын,—дип әйтте Нәфис бер көнне. Әмма берсе дә

элекке кебек, урыныннан кубып, эшкә атылмады; каядыр читкә караган булып

мыгырдандылар; кайсы ишетмәмешкә салынды, кайсы хәйләкәре шунда ук риза

булып сөйләнде. Әмма бары сүз өчен генә икәне күзенең дулкыныннан беленеп

тора иде. Ярар, дигән була ул, ярарның башы авыртмый, мең тапкыр риза була,

әмма бер тапкыр да эшләп карамый үзе, синең күз алдыңда шулай итә ул, ә күз

артыңда бөтенләй икенче була. Һе, эшләрмен, тот, дип әйтә ул Нәфис киткәч,

эш дуракларны ярата, ә мин, шөкер, әле алай ук төшеп калганнардан түгел! Хәзер

алар миннән үч алырга да күп сорамаслар, дип коты чыга Нәфиснең. Менә бер

яхшының бер начары бар, дигән әйбер шушы була торгандыр инде.

Бу хакта Гөлгенә белән киңәште Нәфис. Ни әйтсәң дә, иң якын кешең

мондый очракта хатын булып кала икән шул. Гәрчә ул синнән шулай ук ерагая

барса да, барыбер аның белән сер бүлешмичә булмый икән. Дөнья, кешеләр

катлаулы — бер үзең генә ерып бара алмыйсың.

— Әйдә, бер иптәшләреңне җыеп утырыйк, синең дәрәҗәне юу да булыр,—

диде Гөлгенә.

Нәфис һич көтмәгән иде мондый акыллы сүзне, бераз башын эшләтеп алды

да, риза булды.

— Ләкин кайда җыелырга? Бездә мөмкин түгел, комендант бик җенле

кеше.

— Мин кызлар белән сөйләшеп карыйм,— диде Гөлгенә, ничектер канәгать

рәвештә.

Нәфис аңа карады һәм кинәт күңеле нечкәреп куйды, ул Гөлгенәне жәлләгән

сыман хис кичереп алды.

— Ахры син дә бик арыйсың?— дип аның иңеннән тотты.

— Һаман сызым, расчёт белән утырыла. Казаннан килгән геодезик карталарга

күп кенә төзәтмәләр кертергә туры килә шул.

— Урынга да чыккалыйсыңмыни?

— Бүген дә Түбән Кама ягында җир борауладылар, мин керн алырга

бардым.

— Нәчәлник ничек соң? Хәзер бик бәйләнмиме?

— Тыныч әле бу арада, миннән бүтәннәргә күчте.

— Чират кайчан җитәр, диген.

Нәфис көлеп җибәрде. Гөлгенәне кочаклап алды да бер яңагын битенә терәп

торды. Бүген Гөлгенә ничектер бик әйбәт иде, җайга гына ятып тора, күңелне

эретерлек итеп сөйләшә. Иреннәре арасыннан чыккан сүзләр гамьле, җылы,

элеккечә кар йомарлыгы кебек салкын түгел иде.

— Бирегә килгәнгә үкенмисеңме?— дип сорыйсы итте тагын Нәфис.

Иркә кыз булып эшкә күнекми генә үскәнгә, хәзер Гөлгенәгә шактый авырга

туры киләдер дип исәпли иде ул.

— Әллә? Кайда да бер кояш түгелмени?

— Биредә сиңа кояш җитеп бетми шул,— дип Нәфис аны кочагына кысты,

озак кына җибәрми торды...

***

Кызлар бүлмәсендә дә, ирләр торагында да җыелып утыру мөмкин булмады.

Тимкин белән Мәмрәев иске шәһәрдә частныйда торалар иде, шунда җыелдылар.

Менә кайчан Гөлгенә үзен чын хуҗа итеп тойды. Барысына да җитәкчелек итте,

ир-атка боерык бирүдән ул чын рәхәт таба иде. Аңа барысы да буйсына, аны

тыңламый булдыра алмыйлар иде.

Тагын шунысы да бар: биредә яңа шәһәрдә аракы сатмыйлар иде. Гөлгенә

барыбер юнәтте, ял көнне Минзәләгә барып, бер сумка тутырып алып кайтты.

Табында «Экстра»ларны күргәч, егетләргә дәрт керде, йөзләрендә җиде кояш

нуры балкый башлады. Ә берәр рюмка салгач, тагын да җанланып киттеләр.

Тәбәнәк буйлы, кырт кискән очлы борынлы Мәмрәев, кулларын уа-уа, өстәл

астында аягын тыпырдата башлады.

— Безнең мастер дөрес кеше ул,— дип мактап куйды Тимкин да. Аның йөзе

шәраб тәэсиреннән роза чәчәге кебек булып алсуланган иде.

— Без ул Сәлим Григорьевичне бер утыртабыз әле, чын,— дип сөйләп китте

Мәмрәев.

Аның да чыбырткы бетчә баскан бите ничектер шомарып, матураеп киткән

шикелле булды. «Жумба балыгы шикелле бик шома ул, һич тотам дигәндә

кулдан шуа да төшеп китә».

— Батенчукка әйтсәм, ул аның койрыгына басачак әле,— дип мактанды

Янбишев. — Без Батенчук белән Братскида бергә булдык. Ул бер караудан

кешене шәйләп ала.

— Әгәр заводны 1974 тә төзеп бетерсәк, автомобиль короле Форд партиягә

керергә гариза язам, дигән, имеш.

— Әй, сөяксез тел ни сөйләмәс,— дип берсе кул селтәде.

— Булыр да, син алай дип әйтмә әле, парин. Америкада да, димәк, мондый

темплар юк.

— Америка инде «тәрәккыятнең» иң югары ноктасына, апогеена җиткән,

хәзер алар шул ноктада ничегрәк тотынып тору ягын кайгырталар,— диде

Нәфис. Каршы төшеп тә, хуплап та сүз әйтмәделәр, бу мәсьәләдә төтеннәре

йөрми иде ахрысы. Ләкин Мәмрәев урыныннан сикереп торды.

— Юк, юк, син дөрес әйтмисең, гөлием,— дип башын селкеде ул. Аның

үзеннән бигрәк салган шәраб пары шулай сикереп торып каршы төшә иде

шикелле. — Мин ул симереп котырынган кәбихләрне менә бу кулларым белән

буып-буып ыргытыр идем. Алар безнең хәлне белми, гөлием, белми. Безгә

сугыш күпме газап китергәнне, күз яшенең, түгелгән канның чын бәһасен

белмиләр. Аларның бер бомбага тотуны, бер ачлыкны күргәннәре юк. Бу

яктан алар тәрәккый иткән түгел, артта калган халык. Кайгының, күз яшенең

ни икәнен белмәсен әле кеше?! Кешеме ул шуннан соң? Мин күз яшенең ни

икәнен, бәланең нәрсә икәнен белмәүчене, гомумән, кешегә санамыйм. Шулай

бит, Гөлгенә, әнә ул хатын-кыз кеше, нечкә күңел иясе әйтсен.

— Мин Мәмрәев сүзләренә кул куям,— диде Гөлгенә.

— Ә син кул куясыңмы, Тимкин? — дип рюмка тотты Мәмрәев. Эчәрдән

элек тагын Янбишевкә таба борылып чәкештерергә сузды һәм тагын сорады:

— Янбишев, син дә кул куясыңмы?

— Куям, куям, ике кулымны да куям,— диде тегесе.

— Ике кулыңны да куйма, берсе рюмка тотарга кирәк,— дип икенчесе

шаяртты һәм дәррәү көлеп җибәрделәр. Шул көлү салюты астында рюмкаларны

бушатып та куйдылар.

Мәмрәевнең башына китте, ахрысы, сөйләнергә тотынды.

— Бу йортны салып бетергәч, өйләнәм, Нәфис, менә күрерсез,— диде ул

җетеләнгән күзләрен аңа төбәп. Аның карашында ничектер кызгану хисе

уята торган чалым бар иде. Нәфис шуны күреп алды һәм Мәмрәевнең әтисез

үскәнлеген исенә төшерде.

— Эчкән саен әйтәсең инде син аны,— дип ирештергән кебек төрттерде

Янбишев.

— Нигә, өйләнү кирәк инде,— дигән булды Гөлгенә. — Өйләнмәгән егет

ул җирдә җыелмый калган көлтә кебек, әйе бит. Яңгыр астында әрәм-шәрәм

булып, бөртеге коелып кына бетүе мөмкин, әйе бит?

Ул елмайды, аннары көлеп куйды, үзенең тырпаеп торган күкрәкләре

өстеннән егетләрнең теләк тулы карашлары шуып узганны да тоймыйча

калмады. Шуңа күрә аңа рәхәт иде.

— Кызлар шул көлтәне җыеп алалар да, гомер буе шуны сугып, шуның

зернасы белән тукланып яшиләрме?

Егетләр тагын көләргә тотынды.

— Сугалар, сугалар, хәтта саламын да калдырмыйлар,— диде Нәфис көлә-

көлә, янәсе, ул өйләнгән кеше, белә, тәҗрибә уртаклаша.

— Сукмыйча яши алмыйлар инде алар,— диде Янбишев белдекле булып

кыланып.

Әле үзенең «сугылып», «суктырып» караганы да юк, шулай да бергә

эшләүчеләр сөйләгән сүзләрне сөйләүчән иде ул.

Миңа булган кырын караулары шул бер энерция шикелле әйбер генә

булгандыр, үзләрендә кайнап чыккан нәрсә түгелдер, юкса, хәзер кызгач

чыгарырлар иде дигән фикер йөгереп узды Нәфиснең башыннан. Әмма энерция

дә бик көчле нәрсә, аны да чут төймәсеннән төшерергә ярамый. Хәер, ник шул

чаклы нечкәртәм әле: әллә карьерага омтыласым килә башладымы? Миндә

югарыга үрләү сусыны кузгалдымы әллә? Менә ул сусынга бер калҗа ыргыттылар

— мастер итеп күтәрделәр, хәзер тагын бер калҗага тәмгысын суза. Хәтта шул

«калҗа» өчен тартышырга әзер шикелле. Нәрсә бу? Ниндидер моңарчы аңа килеп

карамаган яңа тойгылар, яңа ниятләр? Аны мастер итеп күтәргәч, Гөлгенәнең

сөенгәнен күрсәң, исең китәр! Нәфис үзен шул чакта гына дәрәҗәгә күтәрелгән

итеп сизде, эштә ул үзе һаман әүвәлгечә тыныч йөрде, әүвәлгечә мөнәсәбәттә

булды. Әмма әүвәлгечә булырга ярамаганлыгын ничектер сизенә башлаган иде.

Катгый фикере генә юк иде. Гөлгенә аның сибелеп йөри торган ул уйларын

урынына утыртты, рәткә кертте. Кул астындагылардан аз гына өстен куярга тиеш

үзеңне, юкса сине тыңламаячаклар, дип тукыды ул аңа. Эшчеләре тыңламаган

җитәкчене кем тотсын, кемгә кирәк ул? Чынлап та, кемгә кирәк? Аңардан

бернинди дә файда юк бит... Менә сиңа җымыкый Гөлгенә.

Бу кичәне дә ул уйлап чыгарды бит. Үз кул астындагыларның синнән

ризасыз булулары да начар, диде ул. Ризасыз кеше бик хәтәр. Әйтик, микроб шикеллерәк. Ул үзенең ризасызлыгын бүтәннәргә дә йоктыра. Карасаң, бер көн

синең кул астындагылар барысы да синең белән эшләргә теләмибез, дисәләр?

Ризасызлар синең өстән югары түрәләргә йөри башлый һәм әкренләп югарыда

синең хакта начар фикер урнаша. Нәчәлникләр бит сине шәхсән белми, шуңа

күрә кеше сүзенә таянырга мәҗбүр була.

Ул арада шешәдәге соңгы эчемлекләр рюмкаларга салынып бетте. Мәмрәев

тост әйтә башлады:

— Дуслык өчен,— диде ул,— дуслыктан да зур нәрсә юк!

— Әфәрин,— дип кычкырды Тимкин.

— Бездә һәркем бер-берсенә дус һәм туган,— дип кыстырды Янбишев.

— Тагын да салсаң, син Сталин өчен дә тост әйтә башларсың әле,— дип

куйды Мәмрәев.

Мәмрәев алай мәгънәсез түгел инде, табыннан кузгалырга, һава сулап

керергә тәкъдим ясады һәм үзе торып киемнәре янына барды. Нәфис белән

Гөлгенә шуны гына көтәләр иде. Ләкин кайсыдыр табыннан аерыласы килми

маташканда, Мәмрәев:

— Әнә ир белән хатынның бураларында бер бөртек тә зерно калмаган, шуңа

күрә ашлык сугып аласылары бар, аңладыңмы?

— Кеше ашлык сукканда якын йөрмә, күзеңә кылчык кереп, сукыраеп

калырсың,— лип өстәде Янбишев.

Тагын көлделәр, тегенең «кәҗәсе» шунда җиңелде һәм ул да киемнәренә тотынды.

Гөлгенә оялып бетте, савыт-саба җыештырып, ишетмәмешкә салышып йөрде. Нәфис

исә аларга кушылып көлде дә көлде, шуңардан бүтән чара юк иде. Ләкин егетләр

мәнле иде. Бу темага сүзне оятсызлыкка хәтле җиткермәделәр, югыйсә, һичбер кәеф

тә калмаган буласы иде. Көлүнең дә чиге була икән шул...

Егетләр чыгып китүгә, Нәфис ишек биген элеп куйды. Гөлгенәне кулындагы

савыт-сабасы белән кочаклап алды һәм караватка өстери башлады.

— Куйыйм инде, бер минут түзә аласыңмы?— диде ул пышылдап.

Аның эчке бер рәхәтне алдан тоеп елмайганы матур булып чагылып калды.

Ул савытларын куеп килгәндә, барча комачаулый торган нәрсәләрен салып

ташлаган иде инде. Шунда ук караватка ауды... Бераздан ире:

— Ай үләм, үләм,— дип пышылдады һәм хатын аның кинәт мускуллары

бушап, тулы капчык кебек авыраеп калганын тойды...

Тагын бераздан хатын аңа чәй ясап бирде. Ире торып, иң элек ишек келәсен

ычкындырды, ә хатын караватны әүвәлгечә эз калмаслык итеп җыйды. Аннары

гына йөзләре чәчәк аткан, күтәренке кыяфәт белән чәй эчәргә тотындылар.

— Мин сиңа ошадыммы соң?— дип сорап куйды Гөлгенә иренә туры карарга

оялып.

— Әйе, син әле һаман кичә өйләнгәндәге кебек,— дип Нәфис тә аңа

карамыйча гына елмаеп куйды.

— Күрдеңме иптәшләреңне,— диде Гөлгенә, чәен тәмләп шобырдатып,—

барысының да күңелләре булды бит, ә?

— Кеше күңеле әздән генә тора инде.

— Сылтау кирәк шул.

— Әти әйтә торган иде аны: дуслыкны шәрабтән дә катырак ныгытучы нәрсә

юк, дип. Менә торган саен әти сүзләре искә төшә бара.

— Әти-әни безгә акылны бушка бирә, ә без аны алмыйбыз, аннары бик күп

көч, нервы сарыф иткәч кенә безгә шул акыл килә.

— Чынлап та шулай шул. Акчаң белән артык дус булсаң, үз иткән

дусларыңнан колак кагасың. Монысы да әти сүзе.

— Син бит минем сүзне тотканга шулай кәефләнеп утырасың.

— Әйе, Гөлгенә, чыннан да, молодец син,— диде Нәфис һәм яратып

хатынының беләген тотып алды. — Торган саен матур ягың белән ачыла

барасың син, чын.

— Хатын-кыз шулай булырга тиеш тә, һәрчак бер серле тартмасы ачылып

торырга тиеш.

— Ну, инде анысы!— диде Нәфис. — Күпмегә генә җитә ул «серле

тартмалар»?

— Гомер буена җитәрлек! Менә хатын-кыз нинди бит ул! Ир-ат кына белеп

җиткерми аны. Кадерсезләп дәрәҗәсен төшерергә тора...

 

Дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

"КУ" 1, 2015

фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: