Тәрәзәләр (бәян)

Урта мәктәп тәмамлаган Зөлфәтне әнисе Казанга җибәрмәде:

– Улым, авыл китапханәсендә укымаган китабың

калмады, мәктәптә дә

яхшы укыдың, әллә эшләп карыйсыңмы соң…

Мәктәп директоры әтисенә якын дус булган. Директорның кызы тугач,

ике фронтовик баласының колакларын да тешләткәннәр – бергә кушылып

яшәрләр дип өметләнгәннәр...

Зөлфәтнең әтисе үлгәнгә дә инде унбиш ел тулды. Аңа фәкать 32 генә

яшь иде. Әтисен исенә төшерсә, хәзер дә йөрәгенә кан сава. Сарайга чыкса

да, күршеләренең су буендагы мунчасына төшсә дә, муенына атландырып

йөрде әтисе. Ул аның чәченә ат ялына тотынган сыман чат ябыша, егылып

төшүдән курка иде. Аннан әтисе колагына тотындыра, шундый йомшак

иде ул колаклар. Бөтен иптәшләренең күзе ут яна, чөнки бер аны гына

бөтен авыл буйлап шулай йөртәләр ич! Атта гына йөрү түгел, әти муенында

йөрү!

Әле әтисе «Алмагачлары» көенә кычкырып җырлап та бара:

Әй, алмагачлары, сайрый сандугачлары,

Сайрый, сайрый, сайрый, сайрый

Сагындыра башлады...

Очраган апалар, әбиләр елап калалар. Моны өч-дүрт яшьлек малай ничек

аңласын? Мин егыла дип елыйлар, ахры, дигәндер. Егылыр, бар, әтисенең

җилкә аша сузылган каешына да беркетелгән бит әле ул.

Хәзер генә аңлый Зөлфәт: ул апаларның ирләре, уллары, туганнары

сугышта үлгән, югалган булганын. Аның хәрби киемле әтисен күргәч,

моңлы җыр ишеткәч йомшаганнардыр. 142 ирен фронтта югалткан сала

шул Көмеш Чишмә.

Дөрес, директор кызы белән боткалары пешмәде малайның. Кыз тыйнак,

әдәпле, зәп-зәңгәр күзле, чибәр иде. Урман авылыннан төшеп укучы якын

дустына үстергән икән кызын директор абыйсы. Аңламассың бу гыйшык-мыйшык эшләрен. Туры дисәң кыек килеп чыга, кыек дисәң, тора-бара

турая да куя. Ул кыз да дусты белән гаилә корды, ачуым килмәгәе.

***

Физкультура укытырга фәрман алып, туган авылы Көмеш Чишмәдә

сигезьеллык мәктәптә эшли башлады Зөлфәт. Авылда спортчы дигән даны

бар. Инде бишенче сыйныфта укыганда ук ике километрлы дистанциядә

район чемпионы булды. Ә бер елны мәктәпнең чаңгы командасы

«Пионерская правда» газетасы оештырган СССР күләмендәге ярышта

җиңде, күчмә кубок һәм грамота алды.

Авылның беренче спорт фанаты Фаил абыйсыннан үрнәк алды, спорт

белән шөгыльләнде, махсус китапханә туплады. Үзе ясаган турникта уйный,

штанга күтәрә, гантельләр белән сикерә.

Мәктәптә параллель сыйныфлар бар. Көненә бишәр сәгать физкультура

укыта, һәр дәрестә укучыларны әйдәп йөрү дә аны ардырмый. Физкультура

укытучысы ул бит бүтән мөгаллим түгел, һәрдаим матур йөреше, күнегүләрне

кәүсәткәндә төгәл хәрәкәтләре белән үрнәк күрсәтергә тиеш. Бар ул бәрәңге

капчыгы кебек бүселгәннәр, спорт тирәсендә тамак туйдыручылар, значок

җыючылар.

Зөлфәт әле өйләнмәгән егет тә. Укучы кызларга бу бик ошый. Кызлар

алар малайлар түгел, ун ел алдан күрә.

Биш ел физкультура укытты Зөлфәт, армады, ялыкмады. Мәктәп

командасы районныәң чаңгы ярышларында гел беренче булды.

Физкультурадан дәрес планнары озын түгел, дәфтәр тикшерәсе юк.

Вакыт тренировкаларда уза. Көзен, язын йөгерәләр, таяк белән этенеп

кулны-аякны чыныктыралар. Кышын исә чаңгы шуалар.

Ул малайларны биергә дә өйрәтте. Дәрестән соң һәммәсен мәктәпкә чакыра,

беркем белергә тиеш түгел, «дәүләт сере»! Класс ишеген эчтән шатырдатып

бикли дә, боларны парта рәтләре арасына сирәк-мирәк бастырып куя. Ике кул

белән парталарга таянып, аякны әле алга, әле артка җибәрәләр. Үкчә белән

идәнгә бәреп тыпырдыйлар. Биюдән өй эше дә бар. Май башына биергә

өйрәнмәгән малай экскурсиягә бармаячак. Кайталар малайлар өйләренә эт

булып, бию бит ул кешене хәлдән тайдыра икән. Ләкин лапаста аяк болгарлык

урын эзлиләр, булмаса, ясыйлар да, тыпырдый башлыйлар.

Ай буе репетиция ясап, май буе биеп тә йөрде әле бишенче сыйныф

малайлары. 1 Май бәйрәменә концерт куйдылар. Иң шәп номер малайлар

биюе булгандыр. Дәүләт сере югарылыгындагы эш җимешләрен мул бирде.

Ничек биергә өйрәнүләрен хәтта кызлары да белмәде.

...Алып баручы сәхнәгә чыгып берни әйтмәде. Рифкать абыйлары хромкада

сыздырды гына, бишенче сыйныфның бар малае биеп чыкты. Пардан

киенгәннәр. Торып басмаган бер укучы да калмады залда. Укытучылар

да орышмады дөбердәгәнгә, алар да шаккаткан иде. Башларында түбәтәй,

өстә ак күлмәк, билдә кызыл билбау, үтүкләнгән кара чалбар, аякларында

читек. Читеге олырак булуын да сизмәделәр. Урманда, саф һавада репетиция

ясау килешкәнме, абыйлары бик таләпчәнме, мәктәпне тәмамлаганда

гына ирешәсе осталыкка болар инде хәзер ирешкән иде. Бөтенесендә бер

үк хәрәкәт, чөнки бар да Зөлфәт абыйлары кебек тыпырдый. Мәктәпне

бетергәннәренә кырык ел үтсә дә, алар хәзер дә нәкъ шулай бииләр!

Әле моңа кадәр авыл клубының мондый алкышны ишеткәне юк иде.

Әй, күңеле булды Зөлфәт абыйларының да! Гадәттә, тәнәфестәге җырлы-биюле уеннардан да кача бит ул малайлар. Ә хәзер исә алар сыйныфында

гына ун биюче малай бар. Менә сиңа мә!

Концерт өчен рәхмәт әйткәндә, сәхнәгә чыгып тезелгән «артистларны»

директор абыйлары бөтен дөньяга танылган мәшһәр биюче – адашы Мәхмәт

Исәнбаевка тиңләде.

Ул бөек биюче чүгәләгән җиреннән ярты сәгать тора икән, ә үзе

биюен бер секундка да туктатмый. Аның патша, король, хан, солтан,

тагын әллә нинди затлы кешеләр бүләк иткән алтын, энҗе, мәрҗән белән

бизәлгән киемнәре, мылтык-кылычлары, мөгез һәм бокаллары, сәгать һәм

чылбырлары галәмәт тә күп ди, аларны музейга куйганнар икән.

Менә нинди дәрәҗәгә иреште бишенче сыйныф малайлары! Шуннан

соң ничекләр тыңламыйсың ул Зөлфәт абыйларын! Тәмам кеше итте бит!

Күрше сыйныфта Әсгать исемле бер киребеткән малай бар. Физкультура

дәресендә, үзе гаепле булса да, иптәш малаен кыйный башлый бу. Зөлфәт

абыйлары килеп араламаса, эш нәрсә белән бетәр иде, бер Алла гына белә!

Эш Әсгатьнең күлмәге умырылып төшү белән тәмамланды. Күлмәк өр-яңа

иде. Авыр еллар, авыр яшәүче ишле гаилә. Ничек күлмәк алырлар, дип

борчылды Зөлфәт абыйлары.

— Абый, үзе гаепле бит, — дип тынычландырырга маташкан Расихка

болай дип әйтте укытучы:

— Ул алай санамыйдыр, акырып елап өенә йөгерде, сумкасын да алмады,

әләкләргә инде. Хәзер әнисе төшеп җитәр.

Зөлфәт абыйларының кәефе китте, Расих классташларын җыйды да:

— Теге әләкләргә менеп китте, күлмәк алдыртам ди, Зөлфәт абыйны

гаепләячәк, укытучының бер гаебе булмаса да. Әйдәгез, өенә менеп төшик

әле.

— Ярар, — диде барысы да.

Әсгатьнең әнисе, ару киемнәрен киеп, капкадан ыжгырып кына чыккан

иде, малаеның классташлары аны камап алды, яңгыр явар алдыннан

пырылдаган чәүкәләр кебек чәрелдәргә дә керештеләр. Вәгыйзә апа, бер-ике

тапкыр ана каз кебек ысылдап карады, егерме чәүкәгә каршы тора алмады.

Әсгатьнең арт шәрифләренә берничә тапкыр тамызудан, куенына кыстырып

мәктәпкә алып төшәсе ертык күлмәкне йөзенә бәрүдән узмады.

Бишенчеләрне бу кадәр берләштергән вакыйга юк иде әле. Әсгать тә

басылды, яңа күлмәк тә тәтемәде, иптәшләренеәэң сөймәс, сөйкемсез сөягенә

әйләнә язды бит.

***

Вакыт тиз үтә. Иң истә калганы «Аҗаган» уены булгандыр. Инде

Миннәхмәтләр җиденчедә укый иде. Март ае. Хәзерлеккә Зөлфәт абыйлары

җитәкчелек итте.

Сугышта батырлык күрсәтеп, орден-медальләр тагып, офицер булып

кайткан мәктәп директоры хәрби уенны оештыруда зурдан купты. «Аҗаган»

өчен авылдан ике чакрым ераклыктагы «Йөрәк Өе» басуы сайланды. Кышын

куян белән төлке эзеннән башканы күрмәгән, көньяк-көнбатыштан урман

белән каймаланган кырны директор белми сайламагандыр. Офицер кеше

бит!

Малайларга автомат, сапер көрәкләре, кәчтерүл, тәлинкәләрне имгәтеп

каска ясау дисеңме, кызларга ак халат, санитар сумкалары, аларга кызыл

хач билгеләре тегә дисеңме... Яралыларны табу һәм эвакопунктка ташу

өчен мендәрләр салынган кул чаналары хәстәрләү дисеңме, яңа елдан соң

гел шулар белән матавыкландылар.

Совет Армиясе көненә хәзерлектә дә «Аҗаган» уены үзәктә иде.

Мәктәптәге «Б» класслары һөҗүм итүчеләр булды, «А» сыйныфлары

крепость төзүчеләр һәм аны саклаучылар. Монысын җирәбә хәл итте.

Алтынчы «А»ларның җитәкчесе, хезмәт укытучысы Габделхәй

абыйлары «дошман» һөҗүм итәсе крепостьны шундый итеп төзетте ки!

Аның биеклеге, аның матурлыгы, манараларының дәһшәте! Берничә атна

дәвамында крепостьның һөҗүм буласы ягына текә үр ясалды, ул су сибеп

шакрандай катырылды. Анда чебен дә аягына басып тора алмый, кая

анда Миннәхмәтләр!!! Ул ату тишекләре, ул җепшек карны әвәләп ясаган,

«атака» дип йөртелүче кар йомарламнары, атышканда, тисә дә тимәсә дә,

һәр дошманны кырыкмаса-кырык үтерерлек иде.

— Иван Грозный Казанны алган, тик бу крепостьны ала алмас иде!

— дигән, кирмәнне күрү өчен махсус рәвештә ерак басуга менгән тарих

укытучысы Фәүзия апалары. Билләһи менә!

Уенның катгый кагыйдәләре бар. Гәбделхәй Васыйлович гарнизоны

саклаган крепостька бары маңгайдан, авыл ягыннан гына һөҗүм ителергә

тиеш. Кар йомарламы тиеп сафтан чыккан һәр сугышчыны санитарлар

госпитальгә ташый. Уен барышын, кагыйдәләр үтәлешен класс җитәкчесе

булмаган укытучылар бик таләпчән хөкем итәчәкләр, имеш.

Һөҗүм итүчеләрне, саклаучыларны ашату белән интендант взводы

шөгыльләнә: учак хәстәре, бәрәңге пешерү, ипи кисү, чәй эчертү – алар

өстендә. Барысы да исәпләнгән, чөйләнгән-көйләнгән. Һөҗүм итүчеләрнең

авылдан өстерәп менгән озын баскычлары да бихисап иде.

Уен башланырга сигнал биреп ракета чөелүе булды, биш-ун минуттан

уен бетте дә. Шунысы кызык: җиденче класстагы Рафаил: «Үтерә генә

кәрмәгез, сатылам!», дип кычкырып һөҗүм итүчеләр ягына качты. Аның

инде өч ел буе дусты Миннәхмәт укыган класска күчәсе килә, һич җае

гына чыкмый иде.

Бөтен эшне «Аҗаган» уены кагыйдәләрен укымаган, әллә инде

санламаган, чын сугыш белән чагыштырганда чәпкә генә санаган мәктәп

директоры бозган икән. Ул һөҗүм итүчеләрдән торган утыз кешелек

удар төркем оештырган да, крепостьны тылдан алу өчен әйләнгеч урман

юлыннан җибәргән. Партизан-диверсантлар уен башланганчы ук юлга

чыккан, берничә чакрым кар ерып, крепостьның тылына төшкән, урман

эчендә сигнал ракетасын шакаллар кебек көтеп ятканнар.

Ракета оча гына, уен шарты буенча тылдан һөҗүм көтмәгән гарнизонны

аптырашта калдырып, ике яклы һөҗүм башлана. Габделхәй Васыйловичның

коточкыч тавышы да берни майтара алмый. Дәһшәтле крепость алына һәм

тар-мар ителә.

Әллә кайдан директорга ысылдап килгән Габделхәй Васыйлович:

«Уеныгыз уен түгел, мәче ние», дип авыз тутырып әйтә дә, кул селтәп,

авылга төшеп китә.

Директор: «Сугышта алай булмый ул, ха-ха-ха!», — дип акланырга

маташса да, «Аҗаган» турында сүз чыкса, йөзе кара көйгән Габделхәй

Васыйлович теге гыйбарәне генә ысылдый иде: «Уеныгыз – уен түгел»...

***

Өй кыегыннан, болдыр түбәсеннән, ат сарае саламнарыннан чәнти

бармак нечкәлегендәге, баздагы бәрәңге үсентесе сыман гына җылы бозлар

чөмгереп чыкты. Аны Миннәхмәт күрмәгән дә булыр иде. Түбәнге зират

елгасында, аунамаган бер уйгылны калдырмыйча, буран малае булып

кайтты. Әнидән эләгә инде, шулай да кагылганын каккалап, кырылганын

кыргалап, салынганын салып, шакрандай каткан чалбар балакларын яньчеп-сындырып сау-сәламәт хәленә кайтарырга азапланганда гына муенына

тамчы тамды. Мунча ташы кебек кызган тәнне ул калтыратып җибәрде дә,

Миннәхмәтнең башында даһи уй туды: әнине өйдән чакырып чыгарып,

язның беренче бозын күрсәтим әле! Яз килә икән бит! Март азагында чаңгы

ярышына барасы бар, анысы. Ләкин эш андамыни? Тамчы тама!

Малайның әсәрләнеп өйгә керүе булды, «әни, әйдә бер нәрсә күрсәтәм!»

– дип кычкыруы булды...

— Каяле, каяле, кем-кемгә күрсәтер әле монда! — дип уклау йомарлап

чыккан Фәйрәзәтти малае күрсәткән нәни генә бозны кулы белән сыйпап

кеткелдәп көлеп тә җибәрде.

– Кәрсәң, син генә күрәсең инде, улым. Күренерлеге дә юк бит әле

моның, — дип малаеның сизгер йөрәгенә, нечкә күңеленә куанып уклавын

кая куярга белмичәрәк торды да, кисмәктәге онга кадады.

Миннәхмәтнең өстеннән киемнәрен, ташбаканың кабыгын салдырган

сыман, кубарды да мич башына сөяп куйды. Чалбар да шунда басып

тора...

Табынга бер коштабак дучмак та килгәч, Миннәхмәт, зират елгасында

булган маҗаралар белән майлап, дучмакны сыпырды гына. Ризыгын яратып,

мактап ашаган кешедән дә якын кеше юк пешеренгән хатын-кызга. Ул

андый бәндәгә йөрәген дә ярып бирә. Эреде дә акты әнисе, онытылды

кисмәктәге уклаулар.

Әллә кемгә охшаган бу Миннәхмәте, теге якта да, бу якта да сүзне

бөккән кебек сырлап, бәлеш кебек майлап-җайлап сөйләшүче юк кебек.

Ә бу, кычыткан чыпчыгы, әнә ничек мактый әнисенең дучмагын!

— Бу бәрәңге кояшы бит, нишләп пычак белән турадың син бу кояшны,

әнием? – дигән иде, Фәйрәзәттинең күзеннән яшь бәрде. Ниндидер сылтау

тапты, почмак якка кереп күзен сөртеп чыкты да:

— Ярар, кабат турамам, улым, кояш килеш ашарсың, — диде.

Рәхәт иде төпчек улы белән кара-каршы утыру. Олы кызы Аргыякта

кияүдә. Эшләп яшиләр, хәләл көч белән, Аллага шөкер. Кияү – акыллы

кеше. Язын чәчүдә, көзен – комбайнда, куян кебек кетердәтеп арыш-бодай

ура. Кышка кердеме, фермага эшкә менә — терлек арасына күчә. Ходай

балалар да биреп сөендерде үзләрен. Көмеш Чишмәнең кояш чыккан

урамында, аның да иң беренче өендә иртәнге көтү чыгып китә торган

шомыртлы тау янында яшәп ятулары. Табыннарында үзләре үстергән,

күпереп торган хуш исле икмәк, парлары чыгып торган сөт, уалма бәрәңге,

инештән тотып алган балык дисеңме. Келәтләре тулы капчык-капчык бодай,

арышның күпме икәнен белүче дә юк. Сарайлары тулы сыер да, бозау да,

сарык. Чөнки терлекне кай якка кусалар да иртәнге чыгы билеңә кадәр

коендыра торган җиләкле-печәнле тау битләре, әрәмәләр, уйгыллар. Ярга

дулкын лыпылдатучы инешләр, чишмәләр.

Олы кызы җитез, булдыклы бала Фәйрүзәнең. Ни персидәтел янына,

ни авыл Советына, ни пучтыга, ни тегермәнгә ирен йөртми, юк-бар

белән ирен борчымый. Персидәтел янына менсә дә, — хуҗаның кәефе

ничек, гаиләсендә иминлекме, колхозда ул-бу юкмы, ишеген шакысам

үзе генә микән? – дип, керергә чират торган кешеләрдән сорашыр. Хуҗа

бүлмәсеннән ишетелгән күк күкрәүне чамалар да, кире борылып төшеп

китәр. Димәк, әле хуҗа янына керәү өчен Ходай насыйплаган мизгел

өлгермәгән. Фагыйлә рәис янына кереп чыгуны олы бәйрәмгә әйләндерә

белә. Нәкъ вакытында кирәк!

Персидәтел дә Фагыйлә апасы кергәч рәхәтләнеп сөйләшеп утырсын.

Дөрес, кайчан керсә дә кире бормыйлар. Хикмәт андамени?! Аңа, гади

эшчегә, колхоз рәисе әллә нинди киңәшәсе мәсьәләләрен җиткерә һәм иң

дөрес җавабын да ала иде. Югыйсә бит, идарә утырышы бар, белгечләре

бар, әз тәҗрибәсе бар. Телефон чылтыраса да алмый, дөньясында бер җайлы

кеше белән гәпләшә ич.

Әнә, күрше авылга торбадан басма салу да Фагыйлә апасы белән

сөйләшкәндә килеп чыкты. Бөтен кеше аны персидәтел Миңлегаян

салдырды дисә дә. Салдыруын ул салдырды да, ә очкынын Фагыйлә апасы

очырды бит.

Кайсы көтүне кайчан, кайда чыгарасын да тач әйтә дә сала. «Менә

Саурыш елгасында чемчендерә башласак шушы җомгада?» — ди Миәлегаян

Каюмович.

— Өлешләп-өлешләп кенә ашат, үләннең тамыры да ныгымаган,

кавырсыны чыкмаган сабый кебек. Ләкин фермада тирес, газ эчендә дә

яткырып булмый, бетләрен коеп кайтсалар да ярый, яфрак та чемченерләр,

ябагалары да очар, каен суы аккан агачларга ышкынып кышкы

ялкаулыкларын да коярлар, — дип җибәрүгә, Фагыйлә апасына нәрсә

сораса, шуны бирә Миңлегаян Каюмыч. Бу инде: шул нәрсә кирәк ие, бу

нәрсә кирәк ие, дип, булмаса, ярар, дип чыгып китә торган ирләр түгел.

Фагыйләдән котылам димә. Ул тиешлесен генә сорый һәм вакытын туры

китерә, бирә алганнан бармак калынлыгы булса да кимрәк сорый. Аласы

әйберенә кәгазь яздырып менгәч тә Фагыйлә апасы: «Алла, бигрәкләр дә

кәп сорадым түгелме соң, бу кадәрле инде, бу кадәрле», — дип матур гына

чигенеш тә ясый.

Фагыйлә апасы изге теләкләр теләп чыгып киткәч, Каюмыч бүтән

кешене кабул итми. Моны һәркем яхшы белә. Ул «УАЗ»игына утыра,

күңеленә хуш килгән белгечләрнең берсен ала да Саурыш елгасына юнәлә.

Әйләнгеч юл була дип тормый, теге күрше авылга төшкәндә елга аша

салынган тимер басма янына туктый, теге якка, бу якка чыгып бер әйләнеп

керә. Култыксага шап-шоп суккалый. Аның бу гадәтенә ияләнгән кешеләр

— шофер да, зоотехник та — бер сүз дәшми, ял итәләр. Чөнки үзләренең

дә зур, файдалы эшләр майтарганнан соң күңел балкышы кичергәннәре

бар. Артык сүз ычкындырып, шатыр-шотыр куак сындырып килеп чыккан

пошый буласылары килми.

Аларны Саурыш елгасының дымлы үзәне, чәчәкле тау битләре, яз

көнендә чәчәк аткан шомыртлары белән күкне томалап чатыр хасил иткән

Бурсык елгасы, аның бала йоннары чыгаручы салкыны, исертерлек хуш

исе көтә.

Язгы сулар юып шомарткан ак ташлар балкый, кайдадыр, кояшны кире

кайтарып, пыяла ватыклары күзне чагылдыра. Хуҗа да көтә чыгаруның, язгы

чәчүнең кайбер борчуларын шушы уйгылларда адаштырмакчы була. Аз сүзле

персидәтел. Сандугачның сайравын озак кына тыңлагач: «Сайрыйлармы?»,

ә Саурыш чишмәләренең суын уртлагач: «Агалармы?», — диюдән узмый.

Аннан Бурсык белән Саурыш елгалары кисешкән җирдә җылы комташка

утыра да, тәмәке кабызып җибәрә. Төпчеген сүндереп кесәсенә сала. Юк,

ташламый бу матурлыкның күзенә чүпне. Хәтта иртәгә көтү чыгасы булса

да.

Аннан соң, ерганак башларында силәдә сикергән сыман очынган

машинага утыра, Хәсән чәнниген, Рәхимулла умарталыгын урыйлар.

Казыган тау башына кайтып туктый да Миңлегаян өченче җөмләсен кысып

чыгара:

— Йә, нишлибез?

Аңа җавап кирәк тә түгел. Бу инде кимәленә китерү өчен генә

эшләнә. Болай да аңлашыла: алардагы кебек чишмәләр дөньяда юк.

Бурсык елгасындагы сыман шомыртлык СССРда юк, Хәсән чәнниге

почмагындагы кебек сайраучы сандугач галәмендә юк. Димәк, көтүне

иртәгә чыгаралар...

Фәйрүзәнең олы улы Муллахмәт тә өйләнеп башка чыкты. Рәсимәсе

белән Югары очта чәкелдәтеп яшәп яталар. Ни өчен чәкелдәтеп, чөнки

малае алачыкта тимерче. Чүкеч белән коя язмышын, чүкеч белән бөтәйтә

хуҗалыгын. Килене тупырдаган балалар да апкайта. Чыр-чу өйләрендә.

Татулык-тигезлектән аермасын Ходаем, дип битен сыпырганын да сизмәде

Фәйрүзә.

— Әни, бер сынык дучмак ашауга әппәр итәләрмени? – дип эндәшкән

Миннәхмәтенә:

— Ярар, улым, апаң белән абыеңа дучмак илтеп кайтырсың, үзебез генә

авыз күтәреп ашап утыру ярамас. Табында алар булмагач әллә ничегрәк.

Онытылып киткәнмен. Әйдә, капкалыйк әле! – дип табакка үрелде

Фәйрүзә.

Әтисез үсә малае, ир-атта булган холык йоксын өчен әйбәт булды әле:

класс җитәкчеләре итеп Зөлфәтне куйдылар. Ул да ятим үсте. Тормышны

җигелеп тарта, өйләрендә ат җигүче юк. Печән, салам, утын хәстәрләү дә

Үз җилкәсендә. Егет кеше дип тормый, көянтә-чиләк белән чишмәдән су

ташый. Әнисе бик булган хатын, авыл Советында эшли. Уфалла тарталар,

кешегә ялынмыйлар. Мал асрыйлар, өй салалар. Ә

Үзе дә, энесе дә чиста

киенә. Әйбәт укыдылар. Үрнәк гаилә инде.

Миннәхмәт гел абыйсы турында сөйли:

Абый болай әйтте, абый тегеләй кушты. Йоклаганда: «Мин капитан

Немо!», дип кычкыра. Кәҗә тәкәсе белән бокс уйный, койма, каен

башыннан төшми. Гомер булмаганны ботинкасын чистарта, галстугын

бастырып куя башлады. Ә бер көнне биеп тә күрсәтте. Менәтрәк! Нәселдә

ир-атлардан бер биегән кеше юк бит, югыйсә! Кимәленә китерә.

Китапханәдән китап ташый. «4»кә, «5»кә генә укый. Галстугын өй

түрендәге иң биек кадакка элә. Үзгәрде малай, менә шуңа сөенеп бетә

алмый Фәйрүзә.

Болдыр түбәсеннән җиргә сикерергә җыенучы язны да күреп алган

бит, Аллага шөкер. Маллар исән-сау, өй базында бәрәңге күп, озакламый

бакчадагы орлык базын да ачып карыйсы булыр. Су гына төшә күрмәсен.

Сәндерәләрендәге салам-печән дә басудагы эт эчәгесе кармавычына

эләгерлек. Үзләре исән-сау. Каралты-кура өскә ишелерлек түгел. Утын

киләсе кышны башларга да җитә, әле китерерләр дә.

Табында түгәрәк икмәк, табагы белән дучмак. Аллага шөкер, дими ни

дисең. Менә малае белән кызына авыз иттерсә, күңелдәгечә булачак. Әнә,

алтын баганасы ачыгып кайтты да, сыпырыпмы сыпыра! Бер карап торган

малай инде, башка балаларының үз тормышы.

Ишек кашагасында — такта чәй укасы белән каймаланган Аятел Көрси.

Диварда герле сәгать текелди. Тәрәзә араларындагы диванда кызы Мәгъсәрә

чиккән чәчәкле-чуклы кул эшләре. Тәрәзә төбе тулы гөлләр. Моны бәхет

дими, ни дисең! Ирсез килеш, бик авыр заманда үстерде бит ул балаларын.

Сугышы да калмады, суыгы, ач-ялангачлыгы да. Кабат Ходай күрсәтмәсен,

бала хәсрәте күрергә язмасын, дип дога кылды бәхетле ана.

«Кич белән абый гәҗит чыгарырга чакырды», — дип Миннәхмәте дә

кузгалды. Рәхмәтен әйтте, әппәрен итте. Кем малае дип торасыз сез аны,

Фәйрүзә анысын гына өйрәтә, Аллага шөкер.

 

Әсәрнең дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

 

"КУ" 1, 2014

Фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: