Җиләк чиләге (бәянның дәвамы)

ӘСӘРНЕ БАШЫННАН МОНДА УКЫГЫЗ.

Кайту юлында 

Иртәнге алтылар тирәсендә Хәбир кайтырга әзерләнә башлады. Ул расписаниеләрне караштырды. Аңа кирәкле разъездда туктардай, Шәмәрдән ягына кайта торган пассажир поезды, төштән соң гына була. Шуңа күрә, ул аны көтмичә, пригородный дип атала торганына утырып, Арчага кадәр, аннан соң берәр товарныйга эләгеп кайтырга булды. Шулай туры килгәне бар. Товар поездлары ул разъездда туктамаса да, аңардан кирәкле җирдә сикереп төшеп калып була. Урман аша үткәндә, поезд биш минут чамасы тизлеген киметә – алда зур борылыш бар.

Кырык-илле вагонлы состав, менә шул җиргә килеп җиткәч, «ух-ах, ах-ух» килеп бара башлый да, бераздан, «үргә» менгәндәй итә, «у-у-х, а-а-х, а-а-х, у-у-х», дип көчәнергә керешә, җайлап төшеп калып була.

Хәбирнең бер-ике мәртәбә шулай төшкәне бар. Юл кырыенда печән үскән тигез җиргә чамалап, алга таба сикермичә, аскы басмадан артка егылган кебегрәк итәсең... Кулыңдагы чиләгең дә яньчелеп өлгерми. 

Хәбир Арчага кадәр билет алды да, алдан икенче вагонга керде. Гадәттә, ул вагонга авылдашлары утыра. Иртәнге якта пассажирлар аз булганга, таныш кешеләр күренмәде. Хәбир, уртагарак барып, капчыгын янәшәсенә куеп утырды. Юлга дип Казан вокзалыннан калган ике пәрәмәчен ашап, тамак ялгап өлгерде. Алдагы тукталышларда кайтучылар өстәлә барды. Ревизорлар, кереп, билет тикшереп йөрде.

Бер тукталышта, Хәбир янына аңардан зуррак өч малай кереп утырды. Башларындагы ялтырап торган каты козырёклы, формалы фуражкалары, өсләренә кигән бертөсле зәңгәрсу сырмаларына карап, болар берәр төрле һөнәр училищесында укый торгандыр инде дип уйлады. Чаярак, усалрак күренгән берсе, билет тикшерүчеләргә охшатыбрак:

– Куда едем? – дигән булды.

– Арчага, – диде Хәбир, аның тынгысыз күзенә игътибарсыз гына карап.

– По-русски знаешь?

– Нет!

– Как нет, отвечаешь же.

– Плохо знаю.

– Учись!

– Ә син үзең кайда укыйсың?

Ул малай, иптәшенә карап:

– Что он говорит? – дип сорады.

Тегесе:

– Спрашивает: сам где учишься?

Хәбир монысының татар малае икәнлеген белеп алды:

– Сез ФЗӨ дигән җирдә укыйсызмы әллә? 

Теге баштагысы: «Про что он говорит?» – дип кызыксынды, бәйләнергә чамалап.

– Спрашивает: в ФЗО ли мы учимся?

– Спроси, знает ли он что такое ФЗО?

– Син ФЗӨнең нәрсә икәнен беләсеңме?

– Беләм.

– Белсәң, әйт, нәрсә ул?

– Файдасыз зимагурлар өере.

– Ах, м... тәре, нәрсә дигән була бит!

– Что он говорит такое?

– Говорит, что ФЗО – это, как бы, БКЗ, то есть: бесполезная куча зимагуров.

– Что такое «зимагур»?

– Как «бродяга», «вольнонаёмный».

– Скажи, он сам бродяга.

– Нәрсә ди ул?

– Син үзең сукбай, ди.

– Аның «Бродяга» дигән фильм караганы бармы икән, сора әле?

– Спрашивает: смотрел ли ты фильм «Бродяга»?

– Смотрел!

– Хороший фильм!

– Закурить есть?

– Юк!

– Деньги есть?

– Юк!

– Щас карманы обшарим, если найдём – вырвем!

– Нәрсә ди ул?

– Кесәңне капшап тапсак, ул акча синеке түгел, безнеке булачак, ди.

– Кагылып карасын, хәзер караул кычкырам!

– Вот п...! Ул арада поезд тегеләрнең тукталышына якынлашты булса кирәк, урыс малае:

– Давай, бери мешок, выйдешь с нами! – дип, Хәбирнең сул кулының беләзек турыннан кысып тотты да алга таба тарта башлады.

– Хәбир аның өскәрәк чыгып калган имән бармагын авырттырып тешләп алды.

– Ах ты, татарчонок! – дип кизәнә башлаган иде, аның бу сүзләре теге ике татар малаеның мин-минлегенә тиде булса кирәк, алар:

– Хватит, Саша, пошли, выходить пора! – дип, урыс малаен ике яктан җитәкләп, Хәбиргә йодрыкларын болгап янаган булып, ишеккә таба алып киттеләр. 

Стансада 

Арчага кайтып җиткәч, Хәбир станса буфетына кереп, йомырка салып пешерелгән яшел суган сумсасы алып ашады. Бераздан шул тирәдәге краннан су эчәргә дип килде. Берсе Хәбирдән зуррак, икесе аның чамасындагы өч малай, колонканың нәзек торбасына ялгап, якындагы яшелчә бакчасына су җибәреп тора иде. 

Яннарына Хәбир килеп баскач, теге зуррагы:
– Эчәсең киләме? – дип сорады.

– Да, – диде дә Хәбир, ни өчендер русчалатып, һәм көтеп тора башлады.

Теге зуррак малай, шлангны тартып алды. Эчәргә дип якыная башлагач, шаулап агып торган салкын суны, бармагы белән басып, Хәбир өстенә сиптерде. Шактый чыланса да, Хәбир югалып калмады, үзе дә тегеләр өстенә, лычма булганчы, су сиптерде. 

Аңышып алганда, өс-башлары чыланып беткән иде инде. Шунда малайларның зурысы Хәбирне кран янына өстери башлады, аңа теге ике малай да кушылды. Шулвакыт якындагы капкадан бер апа су алырга чыгып килә иде.

– Ах, оятсызлар, өчәүләп бер кечкенә малайга ябышкансыз, хәзер әтиәниләрегезгә кереп әйтәм, күрсәтерләр алар сезгә күрмәгәнегезне! – дип, тегеләрне орышыпмы-орышты. Малайлар аклана башлады: 

– Менә кара, Фәүзия апа, ул безне үзе манма суга батырды!

– Шулайдыр, берүзе, сезнең янга килеп, су сиптерә башлагандыр. Ялганлап тормагыз, ичмасам! Мин дөрес әйтәмме, энем?

– Әйе, дөрес әйтәсез апа! Мин су эчәргә дип килгән идем, бу малайларның әнә теге зурысы, краннан шлангны тартып алды да минем өскә су сиптерде. Аннан соң мин... 

– Маладис, энем, булдыргансың, шул кирәк аларга! Бар, капчыгыңны ал да сыпырт моннан! Син берәр поезд көтәсеңдер. Бу малайлар артыңнан керсәләр, милициягә әйт. Вокзал эчендә милиция гел йөреп тора. Мин үзем дә кереп тикшереп чыгармын әле аларны.

Хәбир вокзалга таба китте. 

Ул товар поездларын күзәтте. Менә бер паровоз водокачкадан су алды да, состав алдына тагылырга манёвр ясарга кереште. Шәмәрдән ягына таба барырга тиеш ул. Вокзал тирәсендәге дежурларны, машинистны, кондукторларны барларга кирәк. Поезд кузгалып киткәнче, ашыгып барып утырырга ярамый. Күреп алсалар, өстерәп төшерәчәкләр. Аннан соң ул тирәдә буталып йөри дә алмыйсың: милициягә тотып бирүләре бар. Биредә инде, югалган капчыгыңны табарга булышкандагы кебек, ярдәм итмәячәкләр, киресенчә, бүлмәләренә алып кереп, нишләп йөрүеңне энәсеннән җебенә кадәр төпченәчәкләр.

Хәбир вокзал тирәсеннән читкәрәк китте дә вагон астыннан икенче якка чыкты. Монда вокзал да күренми, күзәтүчеләр дә йөрми. Тимер юлдан кырыйдарак, калку урында өелгән бүрәнәләр өстендә, берничә егет тәмәке тартып утыра иде. Хәбир, аларның күзенә чалынмаска теләп, игътибар итмәгәнгә сабышты. 

Менә, ун-унбиш минуттан, кемдер бик каты куркыткандай, вагоннар дерт итеп селкенеп куйды. Гадәттә, паровозга вагоннар таккач шулай була. Аннан соң состав бераз артка таба чигенде дә туктап калды. Озак көттерми, поезд әкрен генә кузгалып китә башлады. Бу вакытта дөрес итеп чамалый белергә кирәк: ашыксаң – ашка пешүең, җебеп торсаң – утыра алмыйча, авыз ачып калуың бар. 

Поезд тизлеген арттыра башлады. Аркасына аскан капчыгы йөгергәндә уңайсызласа да, Хәбир тамбур тоткасына тотынып өлгерде, биек басмалардан саклык белән күтәрелеп, тимер идәнгә менеп чүгәләде. Ул арада товар поезды станция тирәсен узып та китте. Хәзер инде тынычлап барырга да мөмкин иде.

Хәнәфи Бәдигый
Бәянның ахыры алдагы көннәрдә урнаштырылачак.
"КУ" 1 (гыйнвар), 2018
Фото: pixabay
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: