Гаилә (бәян)

...Иртәрәк кузгалдым бугай, дип уйлады Факил капка биген ачып урамга аяк басуга. Болытлы булгангамы, көзге җиңелчә томан җир өстен каплагангамы, аяк асты рәтләп күренерлек түгел иде. Шулай да багана башындагы лампочкалардан төшкән сүрән яктылык урамдагы хәрәкәтне күпмедер шәйләргә мөмкинлек бирә.

Кем булыр? Авыл аякланырга өлгергәнче бирегә килеп чыгарга бу бәндәне ни йомышы мәҗбүр иткән? Үтеп кенә барышымы, әллә адашуымы?.. Угры түгелдер, билгеле, адымы шикле кыяфәткә тартмаган.

Дымык һавада селкенмичә кагаеп торган карачкыга тартым гәүдә, каккан казык кебек тын торуына карамастан, Факил ягына борылып, сәлам бирде:

– Исәнмесез!

– Бик исән әле, ханым... Кем буласыз, дим? Танымыйм, әллә күргән-белгәнем түгелме? – дип тезеп китте Факил, кызыксынуын яшерә алмыйча.

– Танымассыз. Мин бу тирәнеке түгел. Шушы авылда таныш ханым яшәргә тиеш иде, юл уңаеннан аның хәлен белеп чыкмакчы булдым.

– Кемгә атап килүегез иде?

– Халисә апага.

– Кайсы Халисә?

– Хәсән Халисәсе, диләр иде бугай...

– Ул Халисә күптән юк инде.

– Ничек?

– Вафатына ун ел булмады микән инде.

– Ә кызы?

– Зәлифәме?

– Шулай иде бугай...

– Үз кызы түгел икән, дигән сүзләр йөрештерә иде, гайбәт кенә булгандыр, менә дигән итеп карап үстерде, укытты, кеше итте...

– Кыз хәзер кайда яши, дисез?

– Төгәлен белмим.

– Ире бу якныкы түгел идеме?

– Әйе. Укыганда ук өйләнешкәннәр, институттан соң шәһәрдә калганнар. Балалары тугач, Халисә апаны үз яннарына алганнар иде, авыл кешесе шәһәргә чыдыймыни? Бер елдан әйләнеп кайтты. Бераздан чиргә сабышты. Зәлифә кайта-китә йөреп, аңа тәрбия күрсәтте. Халисә түти озак ятмады. Аны җирләгәннән соң, Зәлифә авылга аяк басмады, – дип тәфсилләп аңлатты Факил, хатын сорауларына белгән чаклысын сөйләп.

Факил колхоз амбарлары ягына кузгалды. Хатын аңа иярде.

Күпмедер таушала төшкәндәй тоелса да, хатынның кайчандыр нәфис гәүдәле, шактый сөйкемле икәнлеген төсмерләргә була иде.

– Халисә апаның өе дә калмадымы?

– Череп беткән иде, ишелеп төште. Ул ихатага агроном өчен йорт салдылар, – дип җавап кайтарды Факил.

– Алай икән... – диде дә хатын тынып калды.

– Хәзер кая юл тотмакчы буласыз? – дип кызыксынды Факил, хатынның бүтән йомышы юклыгын чамалап.

– Районга китәм инде. Аннан Казанга, – диде хатын, уңышсыз чыккан сәфәре өчен борчылуын сиздереп.

Халисәдән бигрәк, Зәлифәне күрәсе, гафу үтенәсе килгән иде бит аның.

 

***

Һөнәр мәктәбе курсларын тәмамлагач, Гөлнур тегү фабрикасында эшли башлады. Урта мәктәптән соң, педагогия институтына кермәкче иде – конкурстан узмады. Авылга кире кайтасы килмәде кызның. Үзе кебек үк институтка керү өмете киселгән Фаягөл исемле бер кыз белән бу кышны һөнәр мәктәбендә укып үткәрергә булдылар. Һөнәр мәктәбенең яшәү урыны бар. Фабрикада эшләгәндә дә, шушында торып калырга мөмкин икән.

Тегүче һөнәрен тиз үзләштерделәр. Авыл кызларына хас булганча, алар икесе дә тегү машиналарында бәләкәйдән үк күпмедер күнегү алганнар иде. Шуңа күрә тегү-кисү серләренә төшенү кызлар өчен артык катлаулы булмады.

***

Тулай торакта байтак еллардан бирле Халисә исемле хатын яши иде. Гөлнурдан яшькә шактый олы, тик шулай да кызга түбәнсетеп карамый. Гөлнур белән серләрен дә уртаклаша хәтта. Киңәшләрен дә бирә.

– Үскәнем, институтка кермәвеңә артык борчылма. Сиңа, бәлки, баш ватып укуның кирәге дә юктыр. Диплом алып, рәхәт күрмәгәннәр дә бик күп. Кыз баланың бәхете – ирдән. Ходай Тәгалә сине кимсетмәгән: чибәрлегең хәттин ашкан, кулыңнан эш килә, егетнең менә дигәненә тап булырсың да бәхеткә кинәнеп яшәрсең әле, – дип хатын Гөлнурны юатып, аның хәленә керде.

Халисә апасының сүзләрендә хаклык бар: Гөлнур төшеп калганнардан түгел – табигый матурлыгы, килеш-килбәте, буй-сыны күргәзмәгә куярлык! Үз дәрәҗәсен чамалый кыз. Халисә апасының әйткәннәре белән күңеленнән ризалаша да... Тик белем ягыннан үз ишләреннән түбән баскычта калуы борчый. Тормыш көтәрдәй, хатын ихтирам итәрдәй егет туры килсә, кавышырга каршы килмәс иде әллә. Шәһәр егете табылса, тагын да кулай. Авылда яшәп, дөнья куам дип, мал лапасы баткагында бата-чума мәш килү – хыял түгел шул...

Имтиханнардан соң, озак та үтми кинәт бәхет елмайгандай тоелды Гөлнурга. Уйламаганда, бер егет белән танышты. Дөньясын онытып мавыгып китте егет белән. Бәхетенә язганы шулдыр сыман тоелды.

Егет шәһәрдә туып үскән бердәнбер малай, фатирлары бар, ата-анасы белән яши. Әгәр өйләнешергә тәкъдим ясаса, берсүзсез ризалашачак Гөлнур.

Күрешүләр көннән-көн кабатланып кына торды: кино, концерт, спектакльләр карадылар, танцыларга йөрделәр. Егет Айдар исемле. Армия хезмәтен үтәп кайткан гына, эшкә урнашу артыннан йөргән чагы. Техникум тәмамлаган, укуын алга таба дәвам итәргә исәбе юк. Бу хакта Гөлнур кызыксынгач, ул:

– Укыган чаклысы җиткән, заводка урнашып, кулга акча кертү хәстәрен күрергә кирәк, – дип кенә җавап бирде. – Ата-ана җилкәсендә яшәргә теләмим, өйләнер чагым да җитеп килә, туй чыгымнарын каплау өчен күпмедер мая тупларга кирәк бит, – дип ачыклык кертте Айдар үз ниятенә.

– Тиз генә өйләнмәссең әле. Шәһәр егетләре гаилә корырга ашыкмый бит.

– Минем озак сайланырга исәбем юк. Күңел тарткан кызга тотам да өйләнәм, – диде егет, кызга елмаюлы караш ташлап.

– Андый кыз тиз генә табылыр микән соң?

– Таптым бугай инде...

– Сер түгелдер бит?

– Нишләп сер булсын!.. Син ул!

Гөлнурга шушы сүзләрне ишетү кирәк иде. Ишетте һәм ихлас ышанды. Бу ышаныч көннән-көн ныгый барды. Кыз үзен Айдарның аерылмас дусты итеп тоя башлады. Егет тә икеләнерлек сәбәп тудырмады – назлы сүзләр белән кызны коендырып кына торды. Гөлнурның мәхәббәт хисләре белән тулы йөрәгенә артык назның кирәге дә юк иде инде. Ул Айдарны сүзсез дә аңлый, аны яратуы да ихлас...

 

***

...Гөлнур Халисә белән бер бүлмәдә яши. Хатын төскә-биткә чибәр булмаса да, ягымлылыгы, мөлаемлеге, ярдәмчеллеге белән үзенә тартып тора. Юкка-барга кызып китеп, каты орыну гадәте юк.

Халисә авылда яшәгәндә үк, яшь килеш кияүгә чыккан. Тату, яратышып торганда, фаҗигагә тарып, иренең гомере өзелә. Ятим үскән Халисә ике ел тормас борын ирсез дә кала. Каенана йортыннан китәргә мәҗбүр була ул. Шәһәргә килеп, тегү фабрикасына урнаша. Биредә яшәвенә дә ун ел вакыт узып бара.

Хәтсездән китүенә карамастан, туган җирен сагынып яши хатын. Җәй айларында авылыннан урап килә, аның саен җирсүе көчәя генә төшә. Авылда бертуган энесе яши иде. Күптән түгел аны да җир куенына салдылар. Ата-анадан калган иске өй хәзер буш килеш моңаеп утыра. Авылга кайтып, калган гомерен шул өйдә үткәрәсе килә Халисәнең. Берьялгызы хикмәт майтара алырына икеләнү генә кузгалуны тоткарлап тора...

Халисәнең авылга чираттагы сәфәре көннәрендә Айдар Гөлнур янына килеп, куна кала башлады. Бу хикмәт тора-бара алар өчен гадәти хәлгә әйләнде.

Бәянның дәвамын сайтыбызда күзәтеп барыгыз.

"КУ" 11, 2019

Фото: pixabay

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: