Сынаулар (повестьның ахыры)

Башын монда укыгыз.

Мин ачмадым, кранны!..

– Онытма, Айсылу. Мин һәрвакыт синең яклы.

– Син генә миңа ышанасың бугай, Динар. Ә бит чынлыкта бармадым, тимәдем мин ул өйгә. Уйланып атлагач, озак та кайтылган. Салисә апалар йорты каршында басып тордым, дөрес, ләкин ут төртмәдем мин алар өенә, – дидем мин яшь аралаш.

– Барсы да яхшы булыр, карарбыз, тикшерербез. Тик хәзер борчылуның файдасы юк. Гыйлемхан абыйның тагын килгәне булдымы?

– Әйе, кичә. Салисә апа белән килделәр. Әтиләр Маһиларга күченгәннәр әлегә. Салисә апа әйтәсен әйтте инде. Әнигә дә, миңа да.

Динар белән мәктәп коридоры буйлап атлыйбыз. Каршыдагы сыйныфта бер кайгысыз башлангыч сыйныф укучылары йөгерешә, ә минем күзләрем инде ничәнче көн яшьле. Чыннан да, уен эш түгел, ә кемнеңдер өен яндыруда гаеплиләр. Барысы да миңа каршы. Хәтта вакыт-вакыт әни дә шикләнеп сорап куя. Әлфия апага да сөйләргә сүз булды инде, соңгы атнаның «төп йолдызы» күршесендә генә хәзер... Сыйныфта сөйләшүче дә юк, барсы да диярлек читләшеп бетте. Ара-тирә Илһам гына хәлләрне сорый. Калганнар кырын гына күз ташлыйлар да яннан китү ягын карыйлар. Бүген җырдан ачык дәрес... Укытучы апа буяу һәм кисточкалар алып килергә кушты, җырны рәсемгә төшерәбез диме шунда. Мәктәпнең хан заманыннан калган магнитофонын сыйныфка кертеп куйганнар. Көлешәләр, кайгылары юк. Мин генә, кайгыга батып, мәктәп каеннарын күзәтәм. Шулар арасына чыгып йөгерәсе, җирне коча-коча кычкырып елыйсы килә. Сыйныфка укытучы апа килеп керде, звонок та яңгырады. Бик озак итеп, төне буе әзерләгән докладын сөйләде, ниндидер бер танылган җырчы, композитор турындамы шунда. Аның күзенә карап тик утыра бирәм, минем тормыш симфониямнең күңелсез ноталы чагы. Берзаман кулга кисточкалар алырга, буяуларны ачып куярга кушты. Каршыга ап-ак битләр тезде дә магнитофонның төймәсенә басты. Бераз тыңлагач, көйне күңел белән, сызыклар, буяулар аша күрсәтергә кирәклекне әйтте. Барысы да саран елмаю аша, ачык төсләргә манып, диңгез дулкыннары сыман юллар сызарга кереште. Мин, кап-кара буяуга манып, бер сызык сыздым. Аннары тагын, тагын. Каршыма куелган чип-чиста бит каралганчы. Укытучы апа мине күрмәмешкә салышты. Кемнеңдер рәсемен күтәреп үк күрсәтте хәтта. Хы, шатлыгы арткандыр, шәт! Бүген сыйныф буенча мин дежур. Идәннәрне юып, тәрәзә төбендәге гөлләргә су сибеп калдырырга кирәк. Химия кабинеты булганга күрә, монда кран да бар. Тик аңа күптән кагылганыбыз юк инде, ара-тирә егетләр суны урамга түкмәс өчен салгаласалар да, кран буяуланып каткан килеш тора. Динар сыйныфка килеп кергәндә, мин идәннәрне юып бетерә идем инде.

– Айсылу, көтеп торыйммы?

– Көт соң. Барыбер ялгызым кайтасы.

– Минем идея бар, Айсылу. Салисә апаның өе – Зәлияләр эше түгел микән?

– Шул гади тарткалашу өчен шундый зур эшкә барырлар дисеңме? Юк, минемчә, син нәрсә инде?!

– Бар вариантны да уйлап карарга кирәк, Айсылу. Хәзер синең өчен һәр деталь, һәрбер секунд мөһим.

– Карарбыз, мине ул вакытка кадәр төзәтү колониясенә җибәрмәсәләр, – дидем мин елмаю катыш моңсулык белән.

Динар ачулы итеп карап куйды. Сыйныфны бикләп, өйгә кайтып киттек. Динар озатып куярга булды. Өйгә ут төртүче кем булыр дип юл буе уйлап кайттык. Ләкин тагын бер күңелсез хәл көткән икән мине...

Мәктәпкә барырга теләмичә генә уяндым. Беркем дә көтми, беркем сөйләшмәгәч, барасы да килми бит инде. Моңсулык катыш өйдән чыгып киттем. Мәктәптә ут чыкканмыни, техничка апалар йөгерешә, кулларында чиләкләр. Мин аптырап басып торганда, Сәвия апа килеп, директор кабинетына барырга кушты.

– Сине анда көтәләр, кызым. Директор апаң чакырды.

– Ә?

– Бер мизгелдә агарынып басып калдым.

– Ни булган соң, Сәвия апа?

– Бар, балам, бар. Анда сиңа барсын да сөйләрләр.

Уйлар белән тулган башымны туры тотарга тырышып, директор бүлмәсенә таба атладым. Акрын гына ишекне ачып, эчкә үттем. Директор Регина апа агарынып калган, янында – мин инде күреп арган Гыйлемхан абый.

– Исәнмесез, ярыймы? – минем соравыма Регина апа каш астыннан сөзеп карады.

– Ярамыйча инде. Нәрсә җиде еллык гөнаһым төсле басып торасың, утыр, әйдә.

Мин сак кына эчкә үтеп, директор өстәленнән ерак булмаган урындыкка, Гыйлемхан абый каршысына килеп утырдым.

– Ниләр кыланасың син, кыз, соңгы вакытта? – Гыйлемхан абый, язуыннан туктап, миңа карады.

– Нишләдем соң, Гыйлемхан абый? Аңлатыгыз әле...

Сүзгә Регина апа кушылды:

– Аңлатыгыз?! Сиңа әле аңлатырга да кирәкмени? Кеше йортларын яндырдың, инде мәктәпкә зыян салырга керештеңме, шайтан баласы? Кай җирең белән уйлыйсың соң син? Эшнең нидә икәнен аңламасам да, чамалый идем.

– Мин кранга тотынмадым бит, Регина апа. Идәннәрне юдым да кайтып киттем.

– Кем тотынган соң алайса? Кем? Син соңгы булып сыйныфтан чыгып киткәнсең. Химия кабинеты астында китапханә, китапханә астында ашханә икәнен чамалыйсыңмы син, балам? Ашханәнең сафтан чыккан электрощитын син түләп ясатырсыңмы, син акча җыйганчы, күпме укучы ач утырачак бит!

Минем башым әйләнеп китте. Кулларым үзеннән-үзе калтырый, авызым сүз әйтә алмаслык хәлгә килде. Күземнән ихтыярсыз яшьләр тәгәрәде. Юк, бу төш кенә, бу бары тик куркыныч төш кенә.

– Бар, җыен да кайт син, сеңлем. Барсы турында да уйла. Аннары килерсең. Мәктәпкә түгел, полиция бүлегенә.

Сыйныфта бөтенләй мәхшәр. Идән тулы суда аяк киемнәре йөзә. Сыйныфташлар калын чүпрәкләр белән су җыялар, укытучы апа суга баткан дәфтәр-китапларын шкафтан парта өстенә төзә... Миңа берни әйтмәделәр. Тамагымдагы төерне йота алмый басып тордым. Аннан, чүпрәк алып, су җыярга керештем... Соңгы дәрес инглиз теле иде. Аны «тозлап», тизрәк өйгә кайтырга, барсы турында да ипләп уйларга карар кылып чыгып бара идем, Галия Миркасыймовна туктатты.

– Качасыңмы әллә, Айсылу? Гомер булмаган хәл.

– Мин... Ни, – дидем, ярты сүз дә әйтә алмый.

– Әйдә, керик әле минем сыйныфка, хәзер дәресем юк, сөйләшербез.

Галия апа, аркамнан кага-кага, сыйныфка алып кереп тә китте. Мин, башымны аска иеп, тамган яшьләремне кулым белән сөртә-сөртә, аның артыннан юнәлдем.

– Әле бит беркем дә кранны син ачкан дип әйтми. Бәлки сыйныфка синнән соң да керүчеләр булгандыр?

– Сәвия апа, юк, диде бит. Беркая да китмәдем, шунда утырдым, диде. Ачкычны алучы булмаган бит.

– Бәлки шундый ук ачкыч берәрсендә бардыр? Карадым мин сыйныф йозагын. Гади авыл кибетеннән табып була торган. Ачкыч яратырга авыр түгел. Шикләнгән кешең бармы соң?

– Юк кебек бит, Галия апа. Ә сез миңа ышанасызмы?

– Ышанам, әлбәттә, Айсылу. Бу теге, кинолардагы кебек подстава булырга мөмкин бит. Теге унбердәге сине яратмаган ике кыз эше түгел микән?

– Ә сез аларны кайдан беләсез? – дидем мин, җебегән борынымны тартып.

– Бөтенесе дә күз алдында бит. Без – укытучылар барсын да күрәбез. Укучы күзеннән дәрескә әзерләнгәнен, әзерләнмәгәнен дә белеп була, яратканын, яратмаганын да. Карармын, тикшерермен мин бу эшне, Айсылу. Ә син, бар, кайт та тынычлан. Сынауларыңа әзерлән. Һәр кыш арты яз килә ул. Иртәме, соңмы, барыбер килә.

Мин тагын елый башладым. Барысы да сиңа каршы булганда, җылы сүзләр ишетү рәхәт иде.

– Ышаныгыз, Галия апа. Мин ачмадым ул кранны, тимәдем дә мин аңа.

Мин сине көтәчәкмен

Беренче имтиханга ярты ай вакыт калып бара... Минем генә җүнләп әзерләнгәнем юк. Күпме генә күнегүләр эшләсәм дә, уйлар башка булгач, күңелгә керми, эшлисе дә килми. Соңгы күңелсез вакыйгаларның очына һаман чыгып булмый бит. Гаеп минем өстә кала бирә. Күрше урамдагы әби әйтмешли, террорист мин. Балаларны йортсыз һәм ашау-эчүсез калдырганмын. Мәктәп ашханәсе эшли анысы, иске электрощитны ясатканнармы, яңаны алганнармы – анысын белмим. Пешекче апалар да кырын-кырын карыйлар. Берсендә бер кашык ботка салып куйганнар. Эшнең нидә икәнен аңлап илтеп куйдым, ашаганым да юк. Гыйлемхан абыйга бездә кунасы гына калды инде. Көн дә диярлек килеп, сорауларын язып, бармак эзләрен алып китә. Ул да минем бу эшләргә катнашым булмаганлыкка ышана бугай, тикшерү эшен туктатмый. Әни гел борчыла, аңа да көн күрсәтмиләр, кырын карашларга ияләште бугай... Шулай да эш әле район бусагасыннан үтмәгән икән. Галия апа хәл итәм дигән иде, ул да никтер дәшми. Бер ныклап сөйләшәсе булыр әле бу атнада. Директор белән дә. Су басу вакыйгасы сүрелсә дә, башлангычның әләкче малайларының бармак төртүләре йөрәкне әрнетә. Мәктәпкә бару минем өчен бер газапка әйләнде.

Тәнәфесләрнең берсендә Гүзәл килеп сүз башлады:

– Беләм, мине тыңлар вакытың түгел. Ләкин синнән гафу сорыйсым килә. Алмаз – матур егет, бик көнләшкән идем. Ул качып кына минем белән дә очрашып йөрде. Хәзер исә ниндидер йогышлы авыру эләктергән, ди. Син кичер мине, авыр вакытыңда янәшәңдә була алмадым, ныклы иң дә куя алмадым.

– Оныт, Гүзәл. Кабатланмасын...

...Укудан кайтып кергәндә, әни белән кемнеңдер сөйләшүен ишетеп туктап калдым. Сак кына киемнәремне куеп, эчкә үттем. Эш болай булып чыкты: әти әни каршына тезләнгән, күзләре яшьле.

– Баламның киләчәген җимердегез дә хәзер гафу сорап йөрисезме. Оятыгыз бармы сезнең аз гына булса да. Хәер, андый эштә мөгезсез сыерлар бит сез.

Әни мине күреп тынып калды. Мин түргә үтү белән, әти аягыма килеп сарылды.

– Кызым, балам. Кичер мине, кичерә алсаң. Мин ялгышлык кылдым, – дип кычкырып елап җибәрде. Шунда әтине чын күңелдән кызганып куйдым. Шунда аның елаганын тәүге кат күрдем.

– Тор, әти. Сөйлә.

Әти эштә чакта Салисә апа белән Маһи бергә утырып эчкәннәр. Әтинең кайтканын сизмәгәннәр. Салисә апа: «Өен түгел, бөтен җирне яндырыр идем. Менә ирсез дә җир җимертә Рәфидәсе. Йөрәген таласыннар әле кызының. Мине бераз кызганып, хөкүмәт үзәктән фатир бирмәсме», – дигәнен ишетеп калган. Әти кереп Салисә апаны нишләткәндер, белмим, ул барсын да Гыйлемхан абыйга сөйләгән. Бүгеннән минем өстәге гаепне алып ташлаганнар икән. Әти белән чәй эчкән арада, капка төбенә машина килеп туктады, кычкырткан тавышка йөгереп чыктым. Динар, тәрәзәсен төшереп:

– Айсылу, җыен. Мәктәптә сине көтәләр, – дигәч, машинага кереп утырдым.

Аннан туп-туры директор кабинетына алып керделәр. Сәвия апа, аның мәктәптә сантехник булып эшләүче улы, директор һәм Галия апа утырганнар. Регина апа бик мөлаем итеп елмаеп куйды.

– Сине юкка гаепле иткәнбез бит, бала. Гаеплене таптык. Мәктәп ашханәсендә су торбаларын чистартканда, ялгыш химия кабинетының өзек торбасына тоташтырганнар. Сыйныф краны гел ачык торганга күрә, су агып яткан. Сәвия апаңның улы Рәсим кранны борырга оныткан. Торбаны ялгыш тоташтырганнар, Айсылу сеңлем. Кичерерсеңме, белмим, без барыбыз да гаепле синең алда...

Мин елмаеп ым кактым. Директор кабинетыннан ничек йөгереп чыкканымны, ишекләр артымнан ничек бәрелеп калганын хәтерләмим диярлек. Бары тик Галия апаның елмаеп күз кысканы, Динарның мине күтәреп әйләндергәне хәтердә калган.

***

– Мине укып бетерү белән армиягә алалар, Айсылу.

Соңгы көннәрдә иң якын кешемә әйләнгән, бер караштан, ярты сүздән аңлый белүче дус егетемне ярата башлавыма инде шикләнми идем.

– Мин сине көтәчәкмен, Динар.

Ул мине кулына күтәреп әйләндерергә кереште, шатлыктан, иңемдәге хыял канатларын сындырган авырлыклардан котылганга, кычкырып көлә-көлә, күктәге болытларны кочам. Алда көткән имтиханнар да куркытмый, мин тормышымның зур имтиханын тапшырган идем инде...

Алсу Нургатина

 
Повесть "Казан утлары" журналының 9, 10, 12  (2014), 1 (2015) саннарында басылды.

Фото: pixabay

Иң мөһим һәм кызыклы язмаларны Татмедиа Telegram-каналында укыгыз


Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Осталось символов: